[ صفت آن ]
زنجبيل دارفلفل دارچينى هر يك نيم دانگ مصطكى يك دانگ سقمونيا ربع درم تربد موصوف يك درم عسل كف گرفته آن قدر كه ادويه در آن آميزند به نوعى كه حب توان بست و اين يك شربت است .
معجون نافع اكثر انواع قولنج و از مجربات انطاكى است
[ صفت آن ]
مغز بادام تلخ يك جزو زنجبيل خولنجان عاقرقرحا فلفل سياه هر يك نصف جزو عود هندى بورهء ارمنى مصطكى هر يك ربع جزو كوفته بيخته با عسل سه چند سرشته دو درم استعمال نمايند .
معجون از مجربات حكيم ركن الدين در قولنج ريحى خيلى مفيد
[ صفت آن ]
سداب خشك خولنجان سليخه بيخ كبر ساذج هندى از هر يك هفت مثقال نيمكوفته يك شب در گلاب خيسانيده پس بجوشانند تا به نصف رسد صاف كنند بعد از آن زرنباد مصطكى نارمشك عود هندى پوست ترنج دارفلفل كاشم تخم كرفس ساذج هندى انيسون اذخر اسارون تخم ترب زرنب صعتر دارچينى پودينه خشك حلتيت زيره كرمانى قرنفل حرف بابلى از هر يك دو نيم مثقال جندبيدستر يك مثقال پاؤ بالا كوفته به حرير بيخته پس سه وزن جميع ادويه عسل را به گلاب مذكور پخته باقى ادويه را به آن سرشند .
و اگر خواسته باشند روغن بادام تلخ بيست مثقال و براى قوت عمل فلوس خيارشنبر قدرى كه خواهند اضافه نمايند .
ذكر ادويهء هنديه كه قولنج ريحى را مفيد است :
اگر پوست بيخ بيدانجير و زنجبيل هر واحد يك دام در سه پاؤ آب بجوشانند چون نيم پاؤ بماند صاف نموده انگزه نمك سياه هر واحد يك ماشه حب بسته فرو برند و بالايش جوشانده بنوشند براى باد گوله نافع است .
ايضا اگر زردچوب زنجبيل بالون ساييده قدرى افيون آميخته بر شكم طلا كنند و برگ بيدانجير نيمگرم بر آن بندند و يا نان مونگ از يك طرف پخته از طرف خام به روغن بيدانجير چرب كرده زنجبيل انگوزه سوده بر آن پاشيده بندند مفيد بود .
حب در بياض قبله گاهى مرحوم مرقوم است كه حلتيت و فلفل سياه و تنكار و صبر هر واحد يك دام در آب گهيكوار كهرل كرده و حب به قدر كنار صحرايى بسته نگه دارند و جهت قولنج و امراض بادى شكم داده باشند .
ديگر حلتيت مغز تخم بيدانجير مغز كرنجوه زنجبيل نكچهكنى مساوى به قدر كنار دشتى حب بندند و يك حب به آب نيمگرم بخورند در وقت شدت درد نافع است و به وجع معده نيز مفيد .
ديگر پهتكرى بريان اجواين پيپلا مول فلفل گرد مغز تخم كرنجوه باى برنگ صبر نمك سياه برابر كوفته در رس ادرك حب بندند و به وزن چهار ماشه وقت شدت درد خورند .
ديگر سونهه ستوه سهاگه بريان نمك سيندهه هينگ هيرا هر چهار مساوى با شيرهء بيخ سهجنه كهرل كرده به قدر كنار دشتى حب بندند يكى صبح و يك شام بخورند باد گوله و طحال و تب ربع را نافع است .
ديگر چونه و هراونسوت و سهاگه و ايلوه به آب گهيكوار چهار پهر كهرل كرده حبها خرد ساخته يك ماشه تا سه ماشه خوردن مفيد باد گوله و طحال است .
ديگر گهربچ بابرنگ سونهه سونف تخم سويه هينگ نمك سيندهه كوفته بيخته به آرد ماش آميخته و در آب برگ ترب يا شبت خمير كرده نان به قدر حجم دو انگشت بپزند از يك طرف پس طرف خام را به روغن شبت چرب كرده نيمگرم بر شكم بندند قولنج ريحى و وجع معده را مجرب است .
و اگر اجمود نانخواه زيره سياه اضافه كرده هر واحد دو درم و هينگ نيم درم بگيرند و ساييده در پاؤ آثار آرد ماش آميخته و نان به قدر حجم مذكور بپزند و از طرف خام به روغن بيدانجير چرب كرده بر موضع درد بندند نافعتر باشد .
شخصى از سه روز در قولنج مبتلا بود و مسهل عمل نكرد چون اين نان بسته شد دو سه بار اسهال گرديد و نجات يافت .
ديگر رائى پاؤ آثار مغز گهيكوار نيم آثار نمك سيندهه نيم پاؤ هر سه را مخلوط كرده در سبوچه زير زمين دفن نمايند و بعد هشت روز برآورده به وزن شش درم صبح و شام بخورند و از مضرات پرهيزند قولنج را نافع بود .
روغن آب برگ بيدانجير يك جزو در روغن چنبيلى نيم جزو آميخته بجوشانند تا آب سوخته روغن بماند و بر شكم طلا كنند به تفتيح مسام و تحليل مواد خاصة در قولنج ريحى درد را ساكن كند .
سفوف كه نافع باد گوله شكم است مغز سمندر پهل كف دريا نمك سنگ نمك سياه اشخار سفيد تربد جواكهار سهاگه پوست هليله زرد دارفلفل زنجبيل انگوزه باى برنگ هر يك دو نيم تانگ ابليد ده تانگ كوفته بيخته دو تانگ بخورند .
ديگر خردل و زنجبيل ساييده در بول گوساله آميخته ضماد كنند قولنج ريحى و بلغمى را نافع بود .
ديگر تخم بيدانجير تخم شبت مكوه تخم خطمى بابونه هر يك قدرى در آب بجوشانند تا نصف بماند صاف نموده در آن نشينند .
ديگر از پاره صابون شياف ساخته به روغن بيدانجير يا به روغن گلچكان چرب ساخته بردارند به سرعت نفع بخشد .
ايضا اگر فتيله به قدر چهار انگشت مضموم از پارچه درست ساخته زردچوب به قدر يك ماشه در آب سوده بالايش صابون به قدر سه ماشه سوده بر فتيله آلوده بردارند و وقت حاجت اجابت برآرند و بعد فراغت باز بردارند نافع بود .
ديگر سهاگه نمك سيندهه جواكهار سجى ايلوه مساوى به آب گهيكوار حب ساخته بخورند كه نافع قولنج و درد آن است .
ديگر چوب بيدانجير بسوزانند و خاكستر آن يك كف دست بخورند ريح و درد شكم دور شود و كشيدن قليان نيز مفيد به وجع قولنج است .
اقوال حذاق :
[ مسيحى ]
مسيحى گويد كه اگر اين علت از كيموسات غليظه بارده يا ريح منفخه باشد بايد كه معالجه به ادويه ملطفه