در آن فراسيون جوشانيده باشند و يا در ماء الجبن بخورند و سوسن بنفسها همين قدر بدهند .
و ايضا حرف پنج درم در آب فانيذ سنجرى و اوقيه روغن كنجد بخورند .
و ايضا پوست بيخ غرب چهار درم زنجبيل سه درم جوز و خرما هر واحد شش درم آب شيرين قسط ادويه را كوفته در آب بپزند تا ثلث قسط بماند و تحريك او به شاخههاى سداب كنند و هر روز دو اوقيه بنوشند .
و ايضا بگيرند پوست غرب و شاخههاى سداب و زنجبيل مساوى و در آب چهار چند ادويه بجوشانند تا ثلث بماند و هر روز دو اوقيه بنوشند تا سه روز و سه روز راحت دهند .
و واجب است كه چون ماء العسل بنوشند آن را طبخ شديد دهند بهر آنكه ماء العسل ضعيف الطبخ مورث نفخ ميگردد .
اضمدهء قولنج بارد بعضى از آن ضماداتى است كه در آن چيزى اسهال باشد مثل اضمدهء كه از شحم حنظل به مغز قرطم سازند و اطليهء كه از زهره گاو و شحم حنظل و مانند آن بگيرند و بعضى از آن ضماداتى است كه بدان قصد اسهال نبود مثل تضميد به تخم انجره مع مغز تخم قرطم و تضميد به به زور و حشايش مذكوره كه در حقنهها افتند و به حب الغار تنها ضماد ميكنند .
و موم هشتاد كزمات علك البطم شش كزمات تربد سه كزمات مويزج يك نيم كزمه عاقرقرحا مرزنجوش حب الغار تخم انجره ترمس خشك شحم حنظل هر واحد يك و نيم درم سقمونيا اوقيه و سه كزمات زهرهء نرگاو به قدر كفايت روغن غار مقدار كفايت از آن طلاى ثخين بسازند .
و ايضا خربق تخم انجره افسنتين هر واحد جزوى زهرهء نرگاو موم هر واحد نيم جزو و شحم مرغابى سه جزو از ناف تا بيخ قضيب لطوخ كنند .
و اگر در اين ماهودانه داخل كنند بهتر بود و گاهى در آن قشور نحاس داخل ميكنند .
كمادات قولنج بارد مثل جاورس و دخن بريان و كماد معمول از به زور و حشايش كه در حقنهها مذكور شدند ساييده گرم كرده يا در زيت گرم آميخته استعمال نمايند
و مروخات روغن قثاء الحمار و روغن خردل است و هر روغنى از روغنهاى حاره كه خواهند بعد از آنكه در آن جندبيدستر و فرفيون به حسب حاجت داخل كرده باشند .
تدبير مخدرات در علاج كلى كيفيت وجوب اجتناب از مخدرات ذكر كرديم پس اگر شدت ضرورت باشد و از آن چاره نباشد فلونيا و معاجين كه در قرابادين بيان نمودهايم بايد داد .
و هر آنچه در آن با مخدرات جندبيدستر افتد و از آن جمله اين اقراص اشيطرما مخدر است زعفران ميعه سائله زنجبيل دارفلفل بزر البنج هر واحد درم افيون جندبيدستر هر واحد ربع درم از اين حبوب صغار بسازند شربتى از دو ثلث درم تا يك درم .
و اين دوا نيكو است بيخ فاوانيا و زعفران و قردمانا و سعد هر واحد دو اوقيه برگ پودينهء خشك قسط مر دارفلفل حماما سنبل هندى هر واحد سه اوقيه تخم كرفس انجدان زنجبيل سليخه حب بلسان هر واحد چهار اوقيه افيون تخم شوكران پوست يبروج هر واحد يك اوقيه عسل مقدار كفايت بعد شش ماه استعمال كنند .
و ايضا بعض حقنههاى معروفهء معتدله استعمال كنند و در آن جندبيدستر نيم درم افيون به قدر باقلا يا كمتر داخل نمايند و گاهى افيون و مانند آن در روغنهاى حقنهء قولنج داخل ميكنند و گاهى مع لك سكبينج و حلتيت و روغن بلسان و اندكى مشك داخل كرده مىشود و گاهى فتيله از افيون و جندبيدستر ساييده در زيت البزور ميسازند و در آن فتيله آلوده در مقعد نهند و در آن رشته نهند تا بيرون بماند و هر ساعت آن را بكشند و تجديد دوا كنند .
و غذا كه مخصوص قولنج بارد است خوردن ثوم و مرى در طعام است و تبزير طعام ايشان به گندنا و تمليح آن و تقويت آن به دارچينى و زنجبيل و صعتر و زيره و انجره و قرطم كنند و بايد كه اسفيدباجات به كف خردل تناول نمايند و نمك ايشان اندرانى مبرز مخلوط به قرطم و شونيز و زيره و انيسون باشد و از جميع بقول اجتناب كنند مگر سداب و چقندر و در نعناع نيز نفخ است و از اشربهء ايشان شراب ريحانى صرف و شراب عسل به افاويه است .
[ صاحب كامل ]
صاحب كامل مينويسد كه هر گاه حدوث قولنج از اخلاط بلغمى باشد جوارش شهرياران يا جوارش تمر يا جوارش سفرجلى مسهل به آب گرم بدهند و جاى درد را به نمك گرم كرده تكميد كنند و صاحب او را در آبزن آب گرم كه در آن بابونه و اكليل الملك و برنجاسف و كرنب و خارخسك و مانند آن جوشانيده باشند بنشانند و موضع را به روغن خسك بمالند پس اگر انحلال طبيعت و تسكين درد شود بهتر و الا حب سكبينج از دو درم و نيم تا سه درم يا حب منتن مثا آن به آب گرم بدهند .
و اگر به سبب حرارت مزاج و سن و وقت متحمل اين حبوب نباشند فلوس خيارشنبر بيست درم با پانزده درم گلقند در آبى كه باديان در آن جوشانيده باشند ماليده و به وزن مثقال تربد و يك درم ايارج فيقرا بر آن انداخته نيمگرم بنوشانند .
و اين حب بدهند ايارج فيقرا تربد هر واحد درم شحم حنظل ربع درم نمك نفطى دو دانگ سقمونيا يك دانگ مقل ازرق نيم درم باريك ساييده و مقل را در آب گرم حل كرده ادويه بدان بسرشند و حب بسته در سايه خشك كنند و آن يك شربت تام است قولنج بلغمى را نافع بود .
و اين حب براى قولنج بلغمى كثير المنفعت است و حنين حب لؤلؤ ناميده و آن را شبر مىگويند بگيرند شبرم و سكبينج هر واحد يك جزو سكبينج را در آب گرم حل كرده شبرم بدان بسرشند و اندكى زعفران آميزند شربت نيم مثقال تا مثقال و صبيان را دو دانگ تا نيم درم .
و اين حب نيز قولنج بلغمى را مفيد است تربد سفيد خراشيده ايارج فيقرا هر واحد سه درم غاريقون دو درم سكبينج و جاوشير و مقل و جندبيدستر هر واحد درم كوفتنى را باريك كوفته و صموغ