ذكر ادويهء مفرده و مركبهء هنديه كه مفيد قولنج بارد است :
برگ پيپل دو نيم عدد سائيده با قند سياه حب بسته خورند .
ديگر مغز تخم بيدانجير و ايلوه به شيرهء گاو سائده گرم كرده ضماد نمايند و يا تخم پتسن سوده گرم نموده جاى درد ضماد كنند و يا پوست بيخ آگ به آب سائيده ضماد شكم طلا كنند .
ديگر مغز تخم مهوه پنج شش عدد به آب صلايه كرده شياف ساخته بردارند دست به فراغت آرد و قولنج بگشايد .
ديگر پشكل گوسفند با بول طفل جوش داده بسايند و بر پارچه ماليده نيمگرم بر شكم بچسبانند و يا سيماب به آب برگ ساكهو يا ساگون سحق كره گرد ناف بمالند .
ديگر روغن چنبيلى خوشبو گرم كنند و پنبه بدان تر كرده بر شكم نهند و يا صابون به آب گرم حل كرده بر شكم طلا كنند .
ديگر جمالگوته مدبر يك درم مغز تخم ارندى ده درم پوست هليلهء زرد دو درم سيماب سهاگه بريان جواكهار زردچوب فلفل سياه هر واحد يك درم صلايه كرده به قدر فلفل حب سازند و براى گرانى شكم يك حب به آب گرم و براى درد شكم دو حب به شيرهء باديان و براى رفع قبض پنج حب به آب سرد و براى آوردن اسهال هشت حب به آب گرم بدهند نافع آيد و چون گرمى معلوم شود شربت نبات به گلاب آشامند .
ديگر سفوف كه دست به فراغت آرد و هاضم طعام است پوست هليله زرد هليله سياه نمك لاهورى سناى مكى مساوى ساييده به قدر نه ماشه به آب گرم وقت خواب مىخورده باشند .
ديگر قند سياه در ظرف مسى نهاده بر آتش بگذارند پس نمك ساييده در آن آميزند تا منعقد گردد سرد كرده شياف ساخته يكى بردارند اجابت به فراغت آرد و حمول نمك فقط نيز اجابت به فراغت آرد و يا موم دو درم نمك نيم درم با هم سرشته شياف سازند و به روغن چرب كرده بردارند و يا پشك موش نمك سانبهر شكر برابر بر آتش نرم معقود سازند و مانند خستهء خرما فتيله كرده به روغن چرب ساخته در مقعد نهند .
ديگر تخم شبت تخم حلبه هر يك دو توله يا كم و زياده به حسب مزاج گرفته جوش داده روغن گاو به قدر دو توله انداخته بنوشند نافع قولنج بود .
ديگر بيخ بيدانجير دو دام اگر تر باشد چهار دام در نيم آثار بجوشانند تا چهار دام بماند صاف كرده روغن بيدانجير دو توله انگوزه سه ماشه با هم آميخته نيمگرم بياشامند براى درد قولنج و دفع قبض اگر با سردى مزاج باشد انفع بود .
ديگر تخم تراتيزك پنج درم در آب بجوشانند فانيذ و قدرى روغن كنجد داخل كرده بنوشند و نوشيدن روغن كنجد با شكر نيم دام نيز نافع قولنج نوشتهاند .
ديگر مغز ارندى ايلوه مغز تخم مهوه همه را كوفته در سركه پخته نيمگرم طلا كردن نافع است .
ديگر خوردن و ضماد كردن لسن براى تسكين درد قولنج بارد عجيب است و زهرهء بز نيم گرم كرده زير ناف ماليدن شكم براند خاصة كودك را براى رفع قبض بسيار مفيد است .
ديگر سهاگهء تيليه تهوتهه مغز جمالگوته هر يك درم همه را در شير تهوهر سائيده گرد ناف ضماد سازند اسهال بلا اهمال كند و اگر از اين دوا برابر عدس به طفل شيرخواره دهند دبه اطفال را نفع تمام كند .
ديگر اجواين زيرهء سياه انيسون باديان هر واحد يك مثقال كوفته بيخته ناشتا بخورند و بالايش نيم سير شير شتر كه همان لحظه دوشيده باشند گرم كرده بياشامند و چند روز مداومت نمايند به شرط پرهيز تمام و تقدم تنقيه بدن از خلط خام در دفع قولنج كهنه اثر تمام دارد و مجرب نوشته .
ديگر پوست بيخ آگ بابونه پشك موش ساييده نيمگرم بر شكم ضماد كنند قولنج بلغمى را مفيد بود .
ديگر پوست بيخ آرند تر دو دام پوست هليلهء كابلى زنجبيل وج تركى صبر زرد هر واحد يك دام ساييده نيمگرم ضماد نمايند اسهال آرد .
ديگر پوست هليلهء زرد و ايلوهء زرد مغز تخم مهوه به آب پخته طلا نمايند براى قولنج اطفال مفيد بود و بعضى روغن بيدانجير عوض تخم مهوه آميزند و براى دفع قبض شديد بر ناف و عانه طلا مىكنند و ضماد باديان پشك موش ايلوه به آب پخته بر حوالى ناف نيز محلل قولنج اطفال است .
اقوال مهره :
[ ابو سهل ]
ابو سهل گويد كه اگر علت از اخلاط غليظه لزجه باشد اولًا اشياى مقطعهء ملطفه و روغن بيدانجير به ماء الاصول ملطف مسخن مع ايارج بنوشانند پس تنقيه به حقنه حاده مثل آنكه از قنطوريون و حنظل و بابونه و اكليل الملك و حسك و شبت و حلبه و بزر كتان و انجير و سبوس گندم و مقل و جاوشير و سكبينج و روغن بيدانجير و روغن سنبل و زهرهء نرگاو و عسل و مرى ساخته باشند بايد كرد يا به مطبوخ قثاء الحمار مخلوط به مرى و عسل حقنه كنند .
و اگر درد ساكن نشود در آبى كه بابونه و اكليل الملك و مرزنجوش و شبت و برگ غار و كرنب در آن پخته باشند بنشانند و موضع الم را به روغن سنبل و بابونه و به روغن سداب و به روغن سوسن بمالند .
و هر گاه در قولنج غثيان باشد و تب و حرارت نبود اين جوارش سك دهند مصطكى قرنفل زنجبيل دارفلفل قرفه جوزبوا سك هر واحد ده درم سقمونيا هشت درم كوفته بيخته آب به ترش افشرده با مثل او عسل بپزند تا غليظ شود ادويه بدان بسرشند از يك درم تا دو درم و نيم بدهند .
پس اگر غثيان ساكن نشود اين حب بدهند شحم حنظل ده درم سقمونيا سه درم سكبينج ده درم حب بسته يك مثقال بخورانند .
و اگر قولنج عسر الانحلال باشد و ادويهء مشروبه در آن فائده نكند اين شياف بردارند نمك نان ده درم شحم حنظل پنج درم سقمونيا يك نيم درم شياف طويل مقدار چهار انگشت مضموم بسازند .
و اگر مفيد نشود اين حقنه كنند انجير پنج عدد سبوس كف خطمى كف در پارچه بسته برگ چقندر