حب سكنجبين يا جوارش شهرياران دهند و بعد تنقيه بهر تعديل معجون حب الغار و كمونى با شيرهء باديان نه ماشه و باديان خطائى چهار ماشه و باديان رومى پنج ماشه در گلاب و عرق پودينه و هيل و نانخواه هر يك پنج توله بدهند و غذا شورباى طيور با نان خشكار تناول نمايند و به جاى آب به عرق باديان و ماء العسل كه از عرق باديان ساخته باشند اكتفا ورزند .
و ايضا اگر تولد رياح از ضعف معده بود معجون كمونى و معجون حب الغار به كار برند و از آب سرد و اشياى مولد ريح و مضعف معده پرهيز كنند و غذا شورباى چرب مرغ با مصالح گرم سازند و اين روغن در مغص بزرگان و صبيان براى اخراج ريح اثر تمام دارد و خردل سفيد جوز الطيب سوخته برگ خشك سرو نانخواه سوخته برگ سداب تخم هليون ابهل انجدان سوخته ماذريون مجوع يا آنچه ميسر آيد مساوى بگيرند و نيمكوفته در آب بجوشانند چون ربع بماند صاف نموده برابر آن روغن كنجد آميخته باز بجوشانند تا آب بسوزد و قدرى از اين روغن به شكم و مقعد بمالند كه باد بسيار دفع شود چندانكه ضبط آن دشوار گردد .
و اين قرص كندر مغص ريحى را نافع بود كندر تخم شبت باديان هر يك پنج درم تخم كرفس سه درم نانخواه دو درم به آب قرص سازند شربتى مثقال و ضماد آرد جو و زيره و تخم بيدانجير مجرب انطاكى است و كذا زنجبيل و شحم حنظل به عسل .
و اين معجون مغص بارد و قولنج و سائر اوجاع شكم را مجرب است تخم شبت كرويا انيسون خولنجان هر كدام ده درم سداب خشك نمام هر كدام شش درم عود هندى پوست ترنج جندبيدستر آطريلال حب الرشاد شيح ارمنى هر كدام سه درم كوفته بيخته به عسل سرشته دو درم به آب گرم استعمال نمايند .
و اين معجون براى درد امعاى ريحى و سوء هضم مع لين طبع نفع كلى دارد ساذج هندى زرنباد پودينهء خشك دانهء هيل قرنفل مصطكى سنبل الطيب جوزبوا سعد كوفى خولنجان زرنب نارمشك هر يك دو درم نانخواه يك درم كندر حب الآس هر يك سه درم قند سه چند به دستور مرتب سازند خوراك دو مثقال .
اقوال اطبا :
[ شيخ الرئيس ]
شيخ الرئيس مىنويسد كه معالجه مغص ريحى اولًا به تدبير موافق و اجتناب از چيزى كه مولد رياح باشد و به تقليل غذا و به قلت شرب آب بر طعام و قلت حركت بر طعام بايد كرد بعد از آن اگر ريح ساكن لازم باشد بايد كه معالجه امعا يا به حقنه كنند تا خلط مبخر از آن مستفرغ گردد و در آن حقنهء پيه ماكيان و روغن گل و موم استعمال نمايند و يا به مشروب كنند اگر مغص بالاى ناف باشد به مثل شهرياران و تمرى و ايارج در ماء البزور و كذلك سفرجلى بعده مثل ترياق و سنجرينيا و مانند آن و مثل به زور محللهء رياح بخورند .
و اين حقنه نافع است بسفايج و قنطوريون و زيره و شبت و سداب خشك و حلبه و تخم كرفس اجزا مساوى در آب خوب بجوشانند پس به قدر صد درم از آن بگيرند و در آن سكبينج و مقل هر واحد نيم درم يا كمتر يا بيشتر از اين به حسب حاجت حل كنند و بر آن روغن ناردين ده درم يا روغن سداب و از عسل ده درم داخل كرده به عمل آرند
و اين سفوف مفيد بگيرند زيره و حب الغار و سداب و نانخواه هر واحد نيم درم فانيذ سنجرى پنج درم و از آن سفوف سازند و اين يك شربت است .
و ايضا بگيرند قنطوريون غليظ مثقال به مطبوخ و از آنچه نزد مجربين عجيب النفع است اين است كه كعب خنزير بسوزد و صاحب مغص ريحى از آن استفاف نمايد و يا حب الغار خشك تنها دو ملعقمه بخورند .
و آنچه بهر مغص ريحى و بلغمى هر دو نافع بود اين است كه حب البان و حب بلسان هر واحد يك درم به آب گرم بخورند سحرگاه و وقت عشا و از ضمادات مشتركه ميان آن هر دو بندق بريان مع پوست آن است بدان جايگاه درد را ضماد كند گرم كرده و كذلك تكميدات به مثل شبت و سداب و مرزنجوش خشك و تضميد ناف به حب الغار كوفته در شراب يا آب سداب سرشته و حفظ آن همه شب خيلى سودمند است و غذا براى ريح و بلغمى از مثل شورباى قنابر و خروس پير كنند به شبت بسيار و افاويه و ابازير خوشبو كرده بر شوربا اختصار نمايند و نان از خمير نمكين جيد الخمير باشد و سبوسدار براى او بهتر است و شراب كهنه رقيق بايد و بايد كه رياضت لطيف قبل طعام كنند .
و گويند كه گوشت خارپشت بريان هر دو مغص را نافع است .
[ ابن الياس ]
ابن الياس گويد كه بهر تحليل رياح هر صباح جلاب از باديان و انيسون و نانخواه و صعتر فارسى هر واحد سه درم يا جلنجبين ده درم نيمگرم بنوشند و غذا مزورهء نخوداب به شيرهء مغز قرطم و يا كمون به قدر مثقال با عرق باديان بخورند و يا كمونى يك درم فرو برند .
يا از اين سفوف يك مثقال تناول كنند سداب خشك فلفل سياه مساوى كوفته بيخته به آب گرم يا عسل بخورند .
و اگر با مغص اسهال باشد بگيرند حب الرشاد و تخم ريحان هر كدام سه درم و در سفال نو آب نارسيده بريان كره به گلاب تر نموده فرو برند و يا سفوف مقلياثا يك مثقال به آب سرد بخورند .
و اگر قبض باشد اين سفوف دهند باديان تخم كرفس برگ سداب هر واحد سه درم نانخواه صعتر هر واحد چهار درم شكر سرخ مثل نصف همه ادويه كوفته بيخته سه درم بخورند و جلاب از خشكنجبين كه آن عسل يابس است و خاص در جبال فارس يافته مىشود ده درم با تخم رازيانه سه درم خورند و شكم را به كمادات مسخنه تكميد كنند و فرو گرم كرده بر شكم بندند .
[ اسمعيل و يوسف ]
اسمعيل و يوسف گويند كه اگر سبب اين درد ريح باشد تأمل كنند اگر در امعا خلط خام بود اول رودهها را از آن خلط پاك بايد كرد و علامت بودن خلط به اين