كنند .
و اين سفوف آن را نافع است زيرهء كرمانى صعتر نانخواه پودينه سنبل الطيب مصطكى جوزبوا سعد عود تخم كرفس انيسون هر واحد يك جزو باريك ساييده استفاف نمايند و مريض را قليهها و مطنجنات خورانند و مقعد را به شراب گرم تكميد كنند .
[ خضر ]
خضر گويد كه سفوفى كه در آن مغز چهار تخم سه درم است و در قول مجوسى گذشت نافع زحير بلغمى است و بگيرند سعد و قصب الزريره و انيسون و نانخواه همه را در آب شب تر كنند پس صاف كرده و اندك ميبه و شراب كهنه بدان آميخته بنوشند .
و اگر كندر با قدرى نانخواه بخورند زحير بلغمى را نافع بود و تخم رشاد نيز نفع كند و درد او را ساكن نمايد .
و اگر زحير از ريح ممدد باشد علاجش تحليل ريح است و سائر آنچه در علاج زحير بارد بيايد .
[ ابو الحسن ]
ابو الحسن مىنويسد كه اگر زحير تابع خلط بلغمى باشد علاجش به شرب ميبه و خوردن تخم كنوچه و تخم ريحان بريان يا اناردانه بريان نمايند و بعد آن آب نيمگرم بنوشند و شياف خيط بردارند و بر نهار در حمام داخل كنند و غذا افراخ يا گنجشك بريان يا مزورهء نخوداب سازند و تقليل غذا نمايند .
[ نقل مير عوض از انطاكى ]
مير عوض از انطاكى نقل كرده كه نخست حقنه از اين نوع اذخر سداب قنطوريون هر كدام ده درم اسارون اكليل الملك خطمى حلبه هر كدام هفت درم تخم جزر تخم شلغم انيسون هر كدام پنج درم تربد سفيد چهار درم در سه رطل آب بجوشانند هر گاه ثلث بماند صاف نموده مغز فلوس و روغن زيت و عسل هر كدام دو اوقيه اضافه كرده استعمال نمايند و فتيله از غاريقون و شحم حنظل و تربد سفيد و سناى مكى و قسط شيرين مساوى به عسل و آب سداب سرشته به روغن قسط چرب كرده حمول كنند كه مجرب است .
و دو درم حب الرشاد كوفته با شكر سرخ و آب گرم سفوف نمايند و بعد از تنقيه داروهاى قابض كه عصب را محكم كند و بادها را بشكند به كار برند .
و اين معجون در اين باب مجرب است و همين عمل دارد قسط شيرين حب الغار سعد هر كدام يك جزو سنبل و مصطكى و مقل هر كدام نصف جزو سداب زيرهء سياه سندروس كهربا عود هندى هر كدام ربع جزو كوفته بيخته با عسل بسرشند شربتى سه درم
و اين دوا گازرونى از حاوى كبير نقل نموده و مجرب يافته است حرف سفيد بوداده اسپغول بوداده مقل ازرق ابهل بوداده هر كدام دو درم زيرهء كرمانى تخم گندنا تخم شبت تخم خشخاش انيسون تخم كرفس برگ قنب هر كدام دو نيم درم افيون سه درم و دانگى غير از حرف و اسپغول همه را كوفته دانگى از آن استعمال نمايند و حضض و زعفران و دمالاخوين هر كدام جزوى سندروس افيون هر كدام نيم جزو به زردهء بيضهء مرغ سرشته شياف سازند .
مؤلف گويد كه اين دوا نسخهء سفوف يهودى است و در اسهال كهنه و زحير بلغمى همواره مجرب معمول است ليكن در نسخهء گازرونى بزر البنج عوض برگ قنب است و مقل ازرق مطروح و رازى گفته كه اين مجرب عجيب است و از آن خلق كثير شفا يافته .
و اين معجون زحير را نسبت به خود كرده و براى زحير بلغمى مجرب نوشته بگيرند بزرقطونا و حرف سفيد و ابهل و زيره همه را بريان كرده هر يك دو درم تخم گندنا تخم شبت تخم خشخاش بزر البنج انيسون افيون مصرى هر يك شش درم ادويه را سواى بزرقطونا كوفته بيخته با بزرقطوناى غير كوفته آميزند و گاهى برگ قنب شش درم نيز در اين اضافه مىكنند و با عسل دو چند ادويه آميزند شربت يك درم و اطفال را دو دانگ .
و گيلانى گفته كه پوشيده نيست كه كمتر از اين شربت كافى باشد .
و صاحب حاوى صغير سفوف نانخواه و كندر هر واحد دو درم جوز بريان سه درم كوفته بيخته نافع نوشته .
و طبرى گفته كه از غرائب چيزى كه در زحير هنگام انقطاع ماده و عدم تب و لهيب و حرارت مىدهند اين است كه بگيرند دقاق كندر يك درم تخم كرفس يك درم و افيون يك دانگ و مازو نيم درم و همه را ساييده از نيم درم تا ثلث درم بدهند كه اين همان روز تسكين نمايد و گاهى از تخم كرفس و افيون و دقاق كندر شياف ساخته حمول مىكنند و همان وقت تسكين مىبخشد .
و به قول شيخ از افيون و جندبيدستر و كندر و زعفران شياف ساخته حمول كردن نافع زحير است و اضمده از زردى بيضه و مغز نان سميد و بابونه يا آب رطب او و شبت خشك و خطمى و لعاب تخم كتان و مانند آن سازند و بهترين ضمادات كه بر مقعد نهند گندناى شامى جوش كرده با روغن گاو و روغن گل و اندك موم مصفى است و بخورات وقت شدت وجع به كبريت و خستهء زيتون دموى شتر استعمال نمايند .
و اگر به كبريت بسيار دفعه بخور كنند انتفاع يابند
علاج زحير ورمى
اگر به سبب ورم حار باشد براى تقليل و انقطاع ماده فصد باسليق كنند اگر مانعى نبود و الا زير كمرگاه حجامت نمايند و مطفيات خون دهند و پارچه به سركه و روغن گل تر كرده بر موضع ورم نهند و صندلين به آب كاسنى و عنب الثعلب ساييده كافور اندكى آميخته طلا كردن در ابتدا نافع و مسكن حرارت است و يا روغن گل و زردهء تخم مرغ به هم سرشته و اندكى مرداسنگ سوده آميخته بر مقعد طلا كنند و يا از آن شافه سازند و ضماد به مثل عدس مقشر و گل سرخ و بزرقطونا و روغن گل مضروب به آب عنب الثعلب يا به آب خطمى نيز نافع بود
و از خطمى و تخم كتان و تخم خبازى و پيه بط و ماكيان و مغز ساق گاو و شكر سرخ شياف ساخته امتحان كردن مفيد است و دو سه روز غذا نخورند و بعده آش جو