باريك ساييده در شيرهء برگ بارتنگ و خرفه آميخته زردهء تخم مرغ و اندكى سركه داخل كرده به عمل آرند و سفيدى بيضهء مرغ به روغن بادام يا روغن گل آميخته زير ناف طلا كردن مفيد بود .
و اگر از اين تدبير فايده نشود علاج سحج صفراوى كنند و كتيرا به قدر حاجت در قدرى آب تر نموده قدرى شكر آميخته صبح و شام بخورند .
و اگر پوست خشخاش بزر البنج تخم خرفهء بريان هر واحد يك جزو مصطكى گل ارمنى حب الآس سويق عناب هر واحد نيم جزو مر صمغ عربى هر واحد ربع جزو ساييده به گلب حبها سازند و يك مثقال بخورند براى زحير و اسهال مجرب است و اگر خون آيد كهربا بيخ انجبار هر واحد نيم جزو افزايند .
و اين حمول مجرب است زردهء تخم مرغ به روغن گل آميخته مرداسنگ صمغ عربى سفيدهء ارزيز هر يك قدرى باريك ساخته در آن آميزند و لته را بدان آلوده بردارند و شياف مازو خام و سفيدهء قلعى و كندر و دمالاخوين و افيون به قول شيخ نافع است .
يا قرص طباشير حماضى سه ماشه در خميرهء صندل ترش نه ماشه با شيرهء خيارين و كاسنى و مغز تخم كدو هر يك نه ماشه بدهند .
سفوف نافع زحير و اسهال تخم حماض بارتنگ نشاسته دانهء هيل صمغ عربى مغز بيل جمله بريان هر واحد دو درم كهربا طباشير دمالاخوين هر يك يك درم پوست خشخاش در روغن زرد بريان كرده نيم درم سفوف ساخته به حسب مزاج و سن با شيرهء تخم كاسنى زيرهء سفيد يا شيرهء باديان هر واحد بريان استعمال كنند نافع زحير و اسهال است .
مطبوخ نافع زحير و قيام صفراوى بيخ انجبار پنج مثقال پوست خشخاش تخم خطمى هر يك چهار درم عود صندل سفيد هر يك دو درم حب الآس زر ورد هر كدام يك درم مصطكى ربع درم همه را جوش داده صاف نموده از سه درم تخم خرفل بريان شيرهء برآورده و نيم درم طباشير سوده دو توله شربت به داخل كرده اول بارتنگ و تخم حماض هر يك نيم درم در دهن داشته بالاى مطبوخ بنوشند .
و ديگر هنگام شدت درد تخم ريحان يك توله در يك نيم پاؤ گلاب بجوشانند وقتى كه نصف بماند از قاشق بنوشند و اگر گلاب نباشد به عرق باديان بنوشند .
ديگر ريشهء خطمى تخم مرو به عرق عنب الثعلب جوشانيده شيرهء تخم خرفه شيرهء كاهو زهرمهره خطائى سوده نبات بارتنگ داخل كرده دهند .
ديگر براى درد پشت و رانها و پيچش لعاب ريشهء خطمى شيرهء خرفه هر يك شش ماشه عرق گاؤزبان عنب الثعلب عرق شاهتره هر يك پنج توله شربت گل بنفشه دو توله چار تخم نه ماشه داخل كرده بنوشند و فصد باسليق از طرف راست كنند .
ديگر به قول سويدى شرب كهربا و آب برگ انگور و تخم خرما باريك سوده به روغن گل چرب كرده به آب گرم و گل ارمنى و تخم بشنين بريان و شرب و ضماد صمغ خطمى و حقنه به شير تازه خوردن شاهبلوط تازه هر واحد نافع زحير است .
ديگر گويند كه جدوار به آب هندوانه ساييده خورانيدن براى زحير صفراوى با خون و اندكى بلغم و كثرت اسهال كه افيونى را عارض شود مجرب است .
حريره كه جهت پيچش و بواسير مجرب است صمغ عربى سه ماشه نشاسته روغن بادام هر واحد يك توله بارتنگ بريان هفت ماشه و قدرى نبات به دستور مرتب ساخته بنوشند و يا عوض نبات شربت انجبار داخل كنند و اگر پيچش بسيار باشد به غير نبات به عمل آرند
ديگر حريره كهاز صمغ يك مثقال اسپغول درست بارتنگ هر يك دو مثقال نشاسته سه مثقال مرتب سازند و با شربت صندل شيرين كرده بدهند به جهت پيچش و اسهال دموى مجرب است .
سفوف ابن ماسويه كه جهت زحير و درد امعا و سحج نافع است تخم خطمى خبازى مقشر هر يك پنج درم نشاستهء بريان سه درم صمغ عربى گل ارمنى هر يك دو درم كوفته بيخته سه درم صباح و سه درم شام به آبى كه طباشير و گل ارمنى و صمغ عربى در آن تر كرده باشند بخورند .
سفوف الطين كه در زحير و اسهال صفراوى و دموى و سحج همواره معمول است اسپغول تخم ريحان تخم كنوچه نشاسته تخم حماض بريان صمغ عربى گل ارمنى طباشير مساوى به غير از سه تخم اول كوفته بيخته با هم آميخته سه درم به روغن گل يا بادام چرب كرده به گلاب بخورند .
و اگر خواهند زود حبس كند كوكنار ربع درم يا ثمن درم حسب مزاج در هر شربت داخل نمايند .
سفوف سه تخم كه همان نفع دارد و مجرب و معمول صمغ عربى تخم كنوچه اسپغول بارتنگ مساوى بريان كرده و صمغ را سوده با تخمها آميخته هر روز سه درم به روغن بادام چرب نموده به آب سرد بخورند .
شربت مرورپهلى از عمل اطباى هند براى زحير صادق مرورپهلى پوست خشخاش برابر شب در آب تر كرده صبح جوش داده صاف نموده با دو چند قند كه قوام آرند .
دواى هندى هليلهء سياه به روغن بريان كرده كوفته بيخته شكر سفيد آميخته شش ماشه خوردن و غذا برنج و ماست ساختن مجرب است .
ديگر مائين و كات و افيون مساوى حب به قدر فلفل ساخته به آب برنج ساتهى خوردن آزموده است .
و ايضا براى زحير كه با گرمى باشد اسپغول بريان دو درم صمغ عربى گل ارمنى هر واحد يك درم بزر البنج ربع درم نافع است .
ديگر سفوف گل ارمنى تخم ريحان بريان اسپغول بريان هر دو درست داشته تخم حماض هر واحد دو درم گلنار صمغ عربى نشاسته هر واحد يك درم مفيد بود .
ديگر بيخ فالسهء نيم كوفته شب در آب تر نمايند و صبح لعاب آن گرفته با يك توله اسپغول بخورند كه نافع زحير است .
ديگر گيرو صمغ عربى اسپغول تخم ريحان نشاسته مساوى سفوف كرده و سه درم خورند .
ديگر تخم تمر هندى سوده يك درم با قدرى جغرات آميخته خوردن نافع اسهال زحير صادق است و كذا كونپل درخت لهسوره يك دام ساييده حب بسته خوردن .
ديگر سپيارى سوخته با قدرى جغرات آميخته خوردن و كذا برگ انار سائيده به يك قدح آب نوشيدن و همچنين گل ملتانى ساييده همراه
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 279
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص٢٧٩