به رب به بخورند پس صحت تمام يافت و حمد خداى تعالى كردم .
بعضى گويند كه شيرهء بادام نوشيدن و روغن آن بر مقعد ماليدن مسكن وجع زحير است و كذا در طبيخ حلبه و شبت و تخم كتان نشستن و حمول به شياف مر و كندر و زعفران و افيون كه در آن رشته نهاده باشند تا وقت حاجت برآرند براى اقسام زحير غير كاذب مجرب است .
و اگر در زحير چيزى برنيايد و درد شديد باشد كبريت سوده در پيه بز آميخته به مقعد دود آن رسانند و بينى را از آن محفوظ دارند .
و از دواى مجرب براى اسهال و سحج و زحير صادق و كاذب آن است كه از خرفه و جوزبوا و مر مكى و جندبيدستر و افيون و كندر مساوى مثل نخود حب بسته دو حب صبح و شام بخورند .
و از معمولات اهل هند براى زحير و اسهال اين است كه هليلهء زرد را به آب بارتنگ بسايند و به عسل بنوشند .
و اگر مرداسنگ يك نيم دانگ كافور يك دانگ به روغن زنبق بندقه ساخته بخورند فوراً حبس اسهال و دفع زحير كند و طفل را كمتر اين بايد داد و زيادهء از اين ندهند كه در آن خوف حدوث قولنج است
علاج زحير كاذب
از چيزهاى قابض اصلًا ندهند كه مهلك است بلكه براى اخراج ثقل يابس محتبس مزلقات و ملينات دهند مثلًا ريشهء خطمى را به قدر يك توله در آب يا عرق عنب الثعلب لعاب برآورده مغز فلوس شش توله گلقند چهار توله در آن ماليده صاف كرده روغن بادام شش ماشه بالاى آن ريخته بنوشند و اگر خواهند ترنجبين چهار توله نيز افزايند .
و اگر مريض مفلوك باشد شكر سرخ و روغن گاو عوض گلقند و ترنجبين و روغن بادام كنند و حقنه كردن از اين دوا و ديگر حقنههاى لينه انسب بود و يا سر بنفشه يك و نيم توله گل سرخ يك توله جوشانيده گلقند چهار توله مغز خيارشنبر هفت توله ترنجبين سه توله ماليده صاف نموده شربت آلو مسهل چهار توله روغن گل يا بادام داخل كرده بدهند .
و يا عناب و انجير و اصل السوس مقشر و بيخ خطمى و سپستان جوشانده با فلوس خيارشنبر و و ترنجبين و شيرخشت و شربت بنفشه و روغن بادام بدهند .
و يا لعاب ريشهء خطمى شش ماشه لعاب بهدانه سه ماشه در آب برآورده تخم ريحان تخم كنوچه يك درم روغن بادام شيرين سه درم داخل كرده بدهند روز اول و دوم
پس اگر فائده نشود فلوس خيارشنبر ده مثقال در العبهء مذكوره زياده كرده روغن به دستور داخل نموده نيمگرم دهند كه علاج اكثر به اين طريق كرده شد .
و اين مطبوخ نيز مسهل و مزلق دافع زحير كاذب است باديان نيمكوفته دو درم تخم خطمى ريشهء خطمى عنب الثعلب هر واحد يك و نيم درم سپستان بيست عدد گاؤزبان بنفشه هر واحد يك مثقال مويز منقى دو توله در آب جوش دهند هر گاه چهارم بماند صاف كرده فلوس خيارشنبر پنج توله گلقند سه توله ماليده باز صاف نموده قدرى روغن بادام يا روغن گاو اضافه كرده بنوشند روز دوم چهارتخم به قدر يك توله به لعاب ريشهء خطمى بخورند .
و بعد يوم راحت همان مسهل بار ديگر بدهند و بعد رفع سده به تدريج مغريات و قابضات يا مقويات معده استعمال كنند .
و اين مسهل نيز براى دفع فضول در زحير كاذب معمول استادى مرحوم است گل سرخ خطمى ريشهء خطمى باديان به عرق عنب الثعلب جوشانده صاف نموده مغز فلوس گلقند ماليده باز صاف كرده روغن بادام ريخته بنوشند .
و بدانند كه در حالت سده ادويهء مسهله بالعصر نبايد داد و گاهى براى تفتيح سده چار تخم به قدر نه ماشه در گلاب و عرق عنب الثعلب جوش داده شربت بنفشه داخل كرده مىدهند و آب گرم صاف و با شربت بنفشه نوشيدن نيز تفتيح سده مىكند .
و يا لعاب ريشهء خطمى در عرق عنب الثعلب و گلاب برآورده گلقند داخل كرده بدهند .
و يا ريشه خطمى گل بنفشه مويز منقى گل سرخ به عرق عنب الثعلب و گلاب جوشانيده شربت بزورى معتدل داخل كرده دهند .
و گاهى باديان و گلقند و چهارتخم عوض شربت و عرقيات مىكنند و گاهى عوض مويز و گل سرخ و اصل السوس و تخم كنوچه در اين نسخه داخل مىنمايند .
و يا ريشهء خطمى تخم كنوچه گل بنفشه بيخ كاسنى باديان پرسياوشان مويز منقى تخم كاسنى كوفته جوشانيده گلقند داخل كرده بدهند كه مفتح و مزلق است
غذا شله و يا ريشهء خطمى عنب الثعلب گاؤزبان جوشانيده شيرهء اصل السوس شربت بنفشه داخل كرده بنوشند و گاهى تخم خيارين كوفته مىافزايند .
و يا گل بنفشه يك نيم توله گل سرخ توله جوشانيده لعاب گاؤزبان هفت ماشه و ريشهء خطمى نه ماشه در عرقيات يعنى گلاب پاؤ آثار عرق مكوه نيم پاؤ عرق كيوره پنج توله برآورده آميخته اسپغول بالنگو هر واحد يك توله به روغن بادام چرب نموده پاشيده قاشق بزنند تا مثل فالوده گردد پس نبات چهار توله انداخته بخورانند .
و يا ريشهء خطمى گل سرخ جوشانيده گلقند ماليده اسپغول پاشيده دهند باز شيرهء كاسنى لعاب بهدانه افزايند و گلقند به عرق باديان عرق عنب الثعلب حل كرده نيز مفتح سده است .
و اگر گره گره بندقها در اجابت آيد ريشهء خطمى تخم مرو هر يك چهار ماشه گل بنفشه شش ماشه جوشانيده صاف نموده شيرهء خيارين شش ماشه شربت نيلوفر داخل كرده و كتيرا كه مغرى است و به جهت اسهال سدى معمول سوده پاشيده دهند .
و اگر بعد مسهل از خوردن اغذيهء مختلفه در تب زحير سدى عارض گردد مفتحات مثل ريشهء خطمى تخم مرو بنفشه باديان كوفته خيارين كوفته خيسانده گلقند داخل كرده دهند چون سده برآيد و تب زائل شود آلو بخارا را در عرق باديان ماليده شيرهء خيارين گلقند براى بقاياى حرارت تب بدهند و بعد دو سه روز تسكين طبيعت ديده اگر حاجت بود مسهل خفيف از سناى مكى گل بنفشه عنب الثلب شيرهء خيارين گلقند