و آكله گردد اول به ماء العسل يا به آب نمك يا آب نمك كه زيتون در آن پرورده باشند يا به طبيخ ماهى شور حقنه كنند .
و اگر ريم و چرك بسيار آيد از قرص زرنيخ چاره نباشد به قدر نيم درم و نهايت دو درم در اين آبها به كار برند و باقى تدبير دادن مخدرات پيش از حقنه به صورت عدم تحمل مريض و تدارك سوزش آن از عقب به حقنه روغن گل همان است كه در قول شيخ گذشت .
و نسخه قرص زرنيخ اين است بگيرند زرنيخ سرخ و زرد و هر يك رطل بغدادى آهك دو رطل كاغذ سوخته هشت اوقيه اقاقيا هشت اوقيه همه را بسايند و به آب بارتنگ سرشته قرص سازند .
و ايضا زرنيخ زرد قرطاس سوخته هر يك پانزده درم زرنيخ سرخ بيست و پنج درم عصارهء لحية التيس مرداسنگ هر يك سه درم رب غوره و سفيداب هر يك پنج درم آهك ده درم به دستور قرص سازند و يك نسخه اين همان است كه در قول شيخ گذشت .
و اين اقراص را به اين طريق استعمال نمايند كه برنج شسته و خشك كرده با مويز مع تخم كوفته تر كرده خوب بمالند و صاف نموده مقدار نيم درم تا يك درم قرص مذكور در آن حل كرده به عمل آرند و اگر در آب سماق و آب بارتنگ و آب برگ مورد تر به كار برند روا باشد .
مجوسى گويد كه چون سحج و بروز دم از امعاى عليا باشد بايد كه در اول امر سفوف طين به رب به يا شربت آس بخورند و سفوف كهربا به شربت آس مع آب خرفه يا آب بارتنگ دهند و يا قرص گلنار و قرص بسد به اشربهء قابضهء مذكوره بدهند .
و اين دوا نافع سحج است صمغ عربى گل قبرسى هر واحد جزوى دمالاخوين عصارهء لحية التيس هر واحد نيم جزو باريك سائيده دو درم به شربت آس يا به آب برگ حماض يا به آب شاخ خرفه بدهند .
و ايضا صمغ عربى گل قبرسى هر واحد سه درم اقاقيا عصارهء لحية التيس كهربا بسد مرواريد هر واحد درم گلنار تخم حماض هر واحد نيم درم تخم خرفه بريان دو درم باريك سائيده و دو درم به شربت آس يا رب به يا به آب خرفه يا به آب بارتنگ بخورند و شير آهنتاب يا سنگتاب تا مائيت او نشف گردد به اندك كعك بدهند .
و اگر تب باشد شير ندهند و اول قرص طباشير ممسك به رب به يا رب آس دهند و بعد از ساعتى آب پست جو به صمغ عربى و گل قبرسى بدهند .
و بعد دو ساعت از اين سفوف دهند اسپغول تخم مرو تخم ريحان هر واحد پنج درم صمغ عربى گل قبرسى نشاسته هر واحد سه درم طباشير گل سرخ كهربا هر واحد دو درم به زور را به اعتدال بريان نمايند تا سوخته نشود و ادويه را سواى به زور كوفته آميزند شربت سه درم به رب به يا به رب آس و اگر تب نباشد تغذيه به لحوم طيور جبلى مجفف مثل تيهو و كبك و شفنين و دراج به طريق نارباج به زيت و اناردانه پخته بايد كرد .
و اگر اين به اطراف بره بسازند باكى نيست و سماقيه چون شاخ خرفه و بقلهء حماض در آن اندازند نافع بود .
و اگر در اين جا تب باشد مزورات مذكور و نان مبلول به آب انار ميخوش دهند و حريرهء معمول از شير و جاورس مقشر با برنج و ايضا زردهء بيضه به سركه جوشانده كه بر آن قدرى سماق پاشيده باشند بدهند .
و اگر زردهء بيضه گرفته به قدرى آب انار و سماق بزنند يا بر آن اندك آب سماق اندازند يا مازو باريك سوده بگيرند و بر آن زيت جوش كرده اندازند و صاحب اين مرض را بخورانند نفع بخشد .
و اگر حريرهء معمول از برنج فارسى اندك بريان كرده به شحم گردهء بز دهند انتفاع يابد و حساى متخذ از كعك و غبيرا به مغز بادام سوده و روغن بادام و حسوى متخذ از اطريه به آب سماق و پيه گردهء بز و روغن گل اگر تب نباشد باقلاى مطبوخ به سركه و آب سماق نافع است .
و قبل از غذا تفكه به سفرجل و امرود و سيب قابض و غبيرا و زعرور و كنار خشك و بلوط و شاهبلوط و مانند آن كنند و در آب نوشيدنى طباشير و صمغ عربى و گل قبرسى و گل ارمنى اندازند .
و بايد كه از اشياى حريفه و قوى الحموضت و نمكين اجتناب كنند و چيزهاى قوى القبض خشن ندهند مگر آنكه با وى چيزى باشد كه در آن لزوجت و ملاست بود مثل نشاسته و صمغ عربى و گل و به زور لعابى .
و اين سفوف مجرب عجيب نافع سحج و زخم امعا است اسپغول تخم مرو تخم ريحان تخم خيار بريان هر واحد شش درم حب الآس حب انبرباريس شاهبلوط تخم خرفه بريان هر واحد چهار درم تخم حماض بارتنگ صمغ عربى گل ارمنى و قبرسى و قيموليا نشاسته هر واحد پنج درم بسد كهربا گلنار طباشير گشنيز بريان گل سرخ هر واحد سه درم سرطان بحرى خرمهره سوخته اقاقيا عصارهء لحية التيس هر واحد دو درم همه را سواى سه تخم اول باريك سائيده دو درم تا سه درم به آب آس يا رب او يا رب به دهند و اگر تب نباشد دوغ گاو آهنتاب به اندك كعك بدهند .
و اين حب سحج را نافع است گل قبرس صمغ عربى اقاقيا عصارهء لحية التيس حضض هر واحد يك و نيم درم سماق گلنار گل سرخ پوست انار تخم حماض هر واحد دو درم باريك سائيده به آب بارتنگ سرشته حبها سازند و خشك كرده از مثقال تا دو درم به رب آس بدهند .
و اگر امعا را جراحت عارض شود اشياى قوى القبض استعمال نبايد كرد و بلكه بايد كه صاحب او را اشياى لينه مثل سفوف طين به اندك اقاقيا و كهربا دهند .
و اين سفوف بدهند تخم خبازى تخم خطمى مقشر بريان هر واحد پنج درم نشاسته بريان صمغ عربى گل ارمنى هر واحد ده درم كوفته بيخته سه درم به شربت آس بخورند .
و اگر با وجود جراحت و سحج قبض شكم و احتباس براز عارض شود بايد كه اسپغول و تخم كنوچه و تخم ريحان و تخم خطمى و خبازى غير بريان هر واحد يك جزو سه يا چهار درم از اين گرفته به آب نيم گرم و روغن گل بدهند كه تليين طبيعت كند و قرحه را ايذا نرساند .
و اگر فائده نشود اين دوا را به آبى كه فلوس خيارشنبر در آن ماليده باشند بدهند .
و اما هر گاه قرحه در امعاى سفلى باشد و ادويهء متناوله در آن فائده نكند
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 258
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص٢٥٨