ايضا مطبوخ براى رفع اسهال مجرب است سگند بالا گل دهاوه پوست كهير اتيس ناگرموتهه بيلگرى زنجبيل لودهه گلو هر يك يك نيم ماشه در يك آثار آب بجوشانند تا نيم پاؤ بماند صاف كرده سرد نموده بنوشند و هفت روز به عمل آرند .
اقوال اكابر :
[ شيخ ]
شيخ مىفرمايد كه علاج زلق الامعا قريب از خارج زلق المعده و مناسب است و مع لك اشربه و اضمده و قوانين كه به اين موضع اولى است وارد ميكنيم و قانون براى صاحبان زلق الامعائى كه آن از قرحه نباشد اين است كه ادويهء قوى القبض با ادويهء قابضه مسخنه شرباً و ضماداً مخلوط سازند و ادويهء كه اعانت طبيعت و تقويت روح نمايند مثل ترياق فاروقى و مثل امروسيا و آثاناسيا استعمال كنند و بايد كه مدرات به عمل آرند كه آن در اين علت قوى النفع است .
و اگر دلائل بر كثرت بلغم دلالت كنند به استفراغ آن اشتغال ورزند .
و اگر ادويهء معتدل القوة نفع نكند گاهى به سوى مثل خربق احتياج افتد و اما استفرغ مادهء اين مرض به قى صعب و ردى است و كم است كه قى بلغم نازل به سوى امعا را خارج كند و حتىالامكان آب نبايد نوشيد و اگر بنوشند جائز نيست كه گرم بنوشند و شراب كهنه رقيق صرف اندك ايشان را نفع كند و آنچه مخالف اين باشد مضر بود .
و اگر تنقل خواهند به مثل سويق غبيرا يا سويق قسب و سويق خرنوب و سويق اناردانه و سويق كنار و سويق گشنيز كنند و گشنيز در حبس اسهال معدى قوى الاثر است .
و از مركبات جيده براى ايشان بارتنگ و انيسون هر واحد يك درم پوست انار دمالاخوين هر واحد نيم درم و اين يك شربت است بايد كه به شراب عفص بخورند و اگر در آنجا تب باشد به آب باران دهند
و از مركبات نافعه جوارش عفص و جوارش كندر و جوارش خرنوب است و از اضمده مثل ضماد بزر كتان مع خرما نافع است تقويت دهند مثل آب به يا شبت رطب و طراثيث و اقاقيا و گلنار و مصطكى و گل سرخ و عوسج و آس اجزا مساوى بگيرند .
و گاهى از اين ادويه به موم و روغن مصطكى يا روغن سفرجل يا روغن گل مرهم ساخته مىشود و مثل ضماد انطولوس و ضماد دردرلوس و ضماد فوفل اگر حرارت باشد .
و اين دوا براى زلق رطب نيكو است و مثل غذا بود بگيرند زيتون سياه و جوشانيده با تخم او بسايند و پست انار و فلفل سفيد و زيت انفاق در آن آميخته با نان بخورند و بايد كه با قوابض بارد كه در اين استعمال كنند مصطكى و كندر آميزند .
و اگر متحمل باشد فلفل مخلوط كنند و چون اسهال زلقى مزمن گردد و قوت قريب سقوط باشد پس واجب در اين آن است كه ابتدا به تبديل مزاج و تسخين آن كنند و مريض را به حسب احتمال او رياضت كنانند و در حمام داخل كنند و غمز لطيف كنند و ظاهر بدن او دلك كنند بعده در حالى كه آن خوابيده باشد و راست نباشد بلكه سرين او بلندتر از اعضاى فوق او باشند اندك ماء اللحم قوى مخلوط به شراب قابض و كعك خشك بنوشانند .
و اگر قوت و مزاج او متحمل باشد عقب او چيزى منفذ مثل فلافلى اندك و فودنجى دهند تا تنفيذ او نمايد و چون اين عمل كنند جگر چيزى از اين غذا جذب كند و بدان تقويت يابد .
و اما سائر اصناف اسهال معدى و معوى كه سواى زلق باشند علاج اكثر او قريب از علاج زلق است اگر سبب او بلغم باشد علاج به چيزى كه مخرج بلغم باشد از مشروبات و حقنهها كنند اگر بسيار باشد بعده بدانچه قبض كند و تسخين معتدل نمايد علاج كنند .
و از آنچه اين را صالح است جوارش حب الرمان به كمون و جوارش خوزى و قرص افاويه است .
و اگر بلغم زجاجى باشد از مثل قرص اسقليدس چاره نباشد و از سفوفات متخذ از انجدان و نانخواه و زيره در سركه تر كرده بريان نموده و تخم كتان بريان و سك و گلنار و كرويا و كندر به طباشير به مقدارى كه مشاهده واجب كند بدهند .
و اگر سبب او ضعف قوى و سوء مزاج باشد به علامات سوء مزاج دريافت كنند و اكثر سوء مزاج روده مشارك سوء مزاج معده بود و علامتش علامت اين باشد .
پس اگر ضعف در هاضمه تنها بود و يا برودت باشد به جوارش خوزى و به اين جوارش من منتفع شوند بگيرند عود خام زيره به سركه تر كرده بريان نموده نانخواه كرويا مر زنجبيل كندر بريان قاقله تخم مويز مساوى كوفته سفوف سازند شربتى تا سه درم و اگر در آنجا رياح بسيار باشد تخم ريحان و تخم سداب در آن داخل كنند .
و اين مركب بعض اطبا در اين باب بسيار فائده دارد بگيرند زنجبيل باديان انيسون دارفلفل قاقله هر واحد سه درم نانخواه تخم كرفس هر واحد چهار درم سليخه قصب الزيره سعد عود خام هر واحد سه درم و نيم سك پنج درم زعفران چهار درم قرنفل اظفار الطيب جوزبوا هر واحد سه درم و سدس آن حب الآس بيست درم اقراص سازند شربت به مقدار مشاهده و در آن قرص مرماحوز نفع كند خصوصاً اگر قوت دافعه نيز ضعيف باشد .
و ايضا در آن اضمدهء مسخنهء مذكوره نافع بود .
و اگر با ضعف دافعه بود به افسنتين مخلوط سازند .
و اگر ضعف در ماسكه به سبب برودت يا حرارت باشد قوابض مذكوره در اول به آب حار و بارد استعمال كنند .
و اگر دافعه نيز ضعيف باشد سفوف خبث الحديد به جوزبوا در شربت نفع و اضمده به حسب واجب