ورق طلا يك عدد پيچيده اول بخورند و شربت سيب و گاؤزبان هر يك دو توله در عرق كيوره و زرشك هر يك پنج توله تخم شربتى هفت ماشه پاشيده بنوشند غذا پلاؤ مرغ و خشكهء گيلانى به جغرات گاو مع بالائى آن بخورند و به قول شيخ الرئيس بايد كه اولًا قصد علاج طحال كنند و حال او دريافته آنچه در آن واجب بود بدان مقابلهء آن نمايند .
و اگر در آنجا كثرت سودا و قوت وافر بود به طبيخ افتيمون و مانند آن تنقيه كنند .
و اگر سودا غليظ مثل دردى باشد از ورم نبود بلكه از غلظ نفس سودا باشد اين مسهل استعمال نمايند اگر قوت قوى بود بگيرند نمك اندرانى يك جزو و شوكه مصرى سه جزو و خربق سياه دو جزو پس شوكه مصريه و خربق را در آب خوب بجوشانند و در آن نمك حل كرده صاف نموده بنوشند و اين طريق اسهال و تنقيه آن است از آنچه اسهال كنند .
و اگر فصد واجب گردد فصد كنند و تقويت جگر و فم معده نمايند .
و اگر سبب اين اسهال كثرت انصباب اخلاط سوداوى به سوى معده باشد بر طحال محاجم نهند تا آنچه از آن به سوى معده و امعا مىرسد محتبس گردد و بعد از آن تدبير به چيزى كه لطيف مقوى باشد مثل اين تركيب من بايد كرد بگيرند اناردانه ده درم بهمن سرخ بريان دو درم زرنباد بريان كهربا تخم سداب تخم ريحان هر واحد يك درم و از اين سفوف ساخته سه درم بدهند .
و ايضا بگيرند اناردانه مويز سياه و به سركه و آب سائيده شيرهء او برآورده صاف كنند و اندك نمك و صعتر آميخته بدان نانخورش سازند .
و اگر به قوىتر از اين حاجت آيد بگيرند كندر و سعد و جوز السرو و سك هر واحد نيم درم و كعك يك درم و به شراب كهنه صرف بخورند .
و جرجانى در تركيب نانخورش مذكور وزن اناردانه ده استار و مويز نيم من نوشته و گفته كه هر دو را بكوبند و در سركه و آب بمالند و صاف كنند
علاج اسهال معوى رطوبى
اگر مادى باشد تنقسيه از مسهل بلغم و حب ايارج كنند .
و ايضا مسهل منشف چون ايارج فيقرا و حب صبر خورند و بعد تنقيه اگر اسهال باقى باشد براى نشف بقيهء رطوبات سفوفات و اقراص مجففهء قابضه مثل سفوف حب الرمان و مقلياثا و قرص گلنار به كار برند .
و هر چه در علاج اسهال معدى رطوبى گذشت استعمال نمايند و مصطكى و طباشير با گلقند يا آمله مربى مفيد بوده و سفوف يهودى ماشه خورده شيرهء باديان نه ماشه انيسون و زيره سفيد هر يك چهار ماشه الايچى كلان پنج عدد قرنفل دو ماشه شربت خشخاش و گاؤزبان هر يك يك و نيم توله دهند .
يا سفوف مقلياثا نه ماشه شيرهء باديان نه ماشه و الايچى پنج عدد لعاب حلبه و كتان و كنوچه هر يك سه ماشه كندر بريان سه ماشه پاشيده بنوشند و مصطكى سعد قرنفل گل سرخ باديان مكد هفت ماشه در شراب كهنه سرشته ضماد كنند غذا كباب شامى مرغ و كبك و تيهو دهند .
و اگر دارچينى مر مكى افيون جندبيدستر برابر گرفته و به قدر فلفل حب ساخته چهار پنج حب بخورند مجرب است و تشنگى و گرسنگى نفع تمام دارد و هر چه مقطع باشد مفيد است .
و اين طلا سود دارد سعد سنبل تخم كرفس هر يك چهار درم زعفران مصطكى هر واحد يك درم به گلاب سائيده طلا نمايند و نيكوترين غذا گوشت طيور است خاصهء كباب با مصالح موافق اما اگر تب بود گوشت ندهند .
و اگر رطوبت ساذج باشد اقراص و سفوفات قابض و منشف و سويقها دهند و روغن گل بر امعا بمالند و اغذيهء موافق يابس بخورند .
ذكر ادويهء مفرده و مركبهء يونانيه در رطوبت :
[ نسخه 1 ]
مجففات مثل پوست بيرون پسته و عود غرقى و پودينهء خشك و زيره سفيد و آملهء خشك و صندل سفيد و يشب سبز نافع و اگر برودت نيز باشد عود غرقى دانه الايچى سفيد باديان اذخر پودينهء خشك مفيد .
و سويدى مىنويسد كه زمرد شرباً و تعليقاً و شرب دارچينى و كذا پوست خشخاش چون بجوشانند تا مهرا شود و صاف كرده با شكر به قوام شربت آرند و كذا شربت پوست خشخاش صبح نيم درم به آب سرد و مثل او وقت خواب و كذا امتصاص امرود برى هر واحد در اسهال مزمن مجرب من است .
و از حكماى ديگر نقل كرده كه شرب مقل مكى باريك سائيده و آب آهنتاب و عذبه و خشخاش سوده به شراب كهنهء قابض سرشته بلع كردن و شرب عزن كه آن نوع سفيد از هوفاريقون است به شربت به و لادن به شراب كهنه و عصارهء عوسج و گل لانى و اكل زعرور سفيد و شرب دوغ گاو آهنتاب و طبيخ بيخ بنطافلن و عصارهء عصى الراعى يا خشك او سائيده و باقلا به سركه و آب جوشانيده با پوست او خوردن .
و اقماع گل سرخ و جفت بلوط و اقماع او و پوست درخت او و خولان و بزر كتان بريان و تخم مرو بريان و خوردن شاهبلوط جديد و پنيرمايهء اسب و پنيرمايهء جدى سه اثولوسات و مغره دو درم در بيضهء نيمبرشت و يا در گلاب قرص او ساخته خشك كرده سوده و شربت آب طبيخ بيخ ينبوت تا نصف آب بسوزد و كذا ثمر او و كذا سويق ينبوت و اكل حلتيت و طلع نخل و دارشيشعان و نبق و سويق آن و بيخ نيلوفر و تخم آن و شربت مازو سبز باريك سوده بر آب سرد پاشيده و كذا يك مثقال از آن به آب سرد خوردن