حب الرمان و سفوف مقلياثا دهند و اصلاح حال طحال نمايند و هر صباح جلاب از بزرقطونا و بارتنگ و تخم ريحان و صمغ عربى و گل ارمنى و نشاسته هر واحد يك درم بريان كرده به گلاب و آب سرد بخورند و غذا كروناج از دراج يا تيهو يا كبك دهند و از تناول حموضات و از اغذيهء حامضه و حلو احتراز كنند .
مصنف اقتباس گويد كه اكثر به تجربه رسيده كه نوشيدن شورباى چرب لحم بقر كه در ديگ كلان پخته باشند و از بالايش بگيرند و يا خوردن آن همراه با نان خميرى تنورى تا سه روز متواتر در حبس اين اسهال اصلًا تخلفى نمىكند و همچنين خوردن كباب كه از گوشت آن ساخته باشند و شائبه پيه در آن نبود يا جغرات مادهء گاو ليكن پودينه و فلفل سياه و نمك لاهورى هم يار باشد و باقى علاج اين نوع در اسهال طحالى بيايد
علاج اسهال معدى از بثره و قرحه
قرص طباشير قابض بدون زعفران بخورند به اين نسخه معمول گل سرخ پنج درم تخم حماض بريان شش درم طباشير چهار درم نشاسته صمغ عربى هر يك سه درم كوفته بيخته به گلاب سرشته اقراص سازند خوراك يك مثقال و چهار تخم بريان كنند و به روغن بادام چرب نموده خورند و سفوف حب الرمان دهند اگر در جگر ضعف نباشد و سفوف زلق الامعاى بثورى نيز نافع است و اغذيهء مطفيه قابضه مثل برنج و جو و عدس مقشر مطبوع كه اول آب او ريخته باشند تناول كنند و اولى آن است كه اغذيهء ايشان خالى از حموضات باشند .
و اگر خوف لذع قرحه به حموضت نباشد سماقيه و زرشكيه از بهر منع انصباب و تنقيهء مواد نافعترين غذاست .
و اگر مانعى نباشد اندر ابتداى مرض فصد باسليق و حجامت ساقين نيكوترين تدبير است اگر غلبهء خون و قوت باشد بعده غسل معده به ماء العسل يا به ماء السكر و پرهيز از عروض قى و بعد حصول نقاء قرص كافور به حذف زعفران دهند تا قوت ادويه به سوى قلب مائل نكند و به سبب حرارت ايذا ندهد و از حب الآس و گل ارمنى و اقاقيا و لادن و گلنار و لحية التيس و صندل سفيد را بر معده ضماد نمايند .
و بالجمله علاج قروح به علاج آن كه در امراض معده گذشت بايد كرد بعده تدبير تشديد معده نمايند .
اقوال بعض مهره :
[ مؤلف جامع الصناعه ]
مؤلف جامع الصناعه گويد كه اگر علت به سبب بثور و قروح در طبقه داخلى معده باشد ادويهء قابضه مبرده به غير اسخان مثل قرص طباشير حابس به غير زعفران و قرص گلنار به رب مورد و رب به و شربت معمول به آب حب انبرباريس و سماق و آب سويق شعير كه در آن حب الآس و قطع سفرجل پخته باشند صمغ عربى و گل قبرسى استعمال كنند و بقلهء خرفه و بقلهء حماض بدهند و بزرقطونا و تخم ريحان بريان به روغن گل چرب كرده دو درم به رب سفرجل و رب آس بخورانند و با سفوف زلق الامعا بثورى دهند .
و اين قرص طباشير نافع اين است گل سرخ پنج درم تخم حماض مثل او صمغ عربى طباشير نشاسته كتيرا هر يك دو درم همه را باريك سائيده به لعاب اسپغول سرشته هر قرص به وزن مثقال سازند .
و ايضا گل سرخ شش درم تخم حماض زرشك بارتنگ كهربا بسد هر يك درم نشاسته صمغ عربى گل مختوم طباشير هر يك سه درم به دستور اول قرص سازند و يك قرص به آب به يا شربت آس يا رب آنها بدهند .
و اين قرص گلنار نافع است گلنار پنج درم گل سرخ سه درم تخم خرفه دو درم گل قبرسى صمغ عربى تخم حماض هر يك دو درم اقاقيا عصارهء لحية التيس هر واحد يك نيم درم باريك سائيده به آب خرفه وزن مثقال قرص سازند و به اشربهء مذكوره بخورند .
و اين قرص نيز سودمند است گل قبرسى صمغ عربى هر يك پنج درم دمالاخوين سه درم باريك سائيده به آب قرص سازند به وزن دو درم و به آب خرفه بخورند و معده را به ضمادى كه براى اصحاب ذرب صفراوى گذشت ضماد كنند و غذا برنج مطبوخ به دخن و سويق جو به روغن گل و كعك كوفته به قدرى بادام بريان و مزورهء معمول به برگ حماض و عدس مقشر كه آب اول او ريخته باشند به روغن بادام و گشنيز خشك و رطب سازند و خرفه و حب الآس رطب و پوست كنار و غبيرا و شاهبلوط و به و امرود و سيب و مانند آن تناول نمايند .
[ سيد اسماعيل و يوسف ]
سيد اسماعيل و يوسف مىنويسند در بثرها كه بر سطح معده برايد و قوت ماسكه را ضعيف كند اگر تب نباشد اول فصد باسليق كنند حجامت بر ساقين نمايند .
و اگر قوت قوى باشد به نقوع هليلهء زرد و تمر هندى بعد فصد و حجامت استفراغ كنند تا مادهء علت منقطع شود و ماء الشعير كه از پست جو و حب الآس و خشخاش پخته باشند بدهند .
و آنچه به علاج اين مخصوص است اين است كه هر روز يك درم صمغ عربى و دو درم اسپغول و دو درم روغن گل به آب سرد بدهند .
و اگر بزرقطونا و بارتنگ و تخم ريحان در اندك آب بجوشانند و روغن گل بر آن چكانيده بنوشند صواب بود اين ضماد سرد به كار برند سفرجل در سركه پخته و حب الآس و برگ سيب و گل سرخ و گلنار و مازو و صندل و رامك و قرظ