انار شيرين هر يك پنج توله شكر سفيد شش توله به گلاب در قوام آورده ادويهء مسحوقه بسرشند .
اقوال حكما :
[ شيخ ]
شيخ مىفرمايد كه اگر سبب ملاست معده و زلق آن سوء مزاج حار مادى باشد بايد كه اخراج خلط به رفق نمايند و بعد از آن ربوب فواكه قابضه و آب سويق جو مطبوخ به جاورس استعمال كنند .
و اگر اين طول كند به شرب مثل دوغ گاو مطبوخ يا به آهن يا سنگريزه گرم داغ كرده مخلوط به ادويهء قابضه مثل طباشير و گل سرخ و كهربا و گلنار و قرظ و طراثيث كه بر نصف رطل دوغ پنج درم از اين ادويه انداخته باشند حاجت افتد و بر معده اضمده مذكور در علاج سوء مزاج حار معده استعمال نمايند و غذا از عدس مقشر و برنج و جاورس به عصارات فواكه قابضه مثل آبغوره و آب انار ترش و آب به ترش سازند .
و اگر از خوردن لحم چاره نباشد مثل لحم چوزهء مرغ و كبك و تيهو بريان كه بر آن ترشىهاى مذكور پاشيده باشند بخورانند و قريب است معالجهء آنكه به ندرت وقوع اين علت به سبب سوء مزاج حار ساذج باشد بدانچه در علاج سوء مزاج حار ساذج معده معلوم شده .
[ ابو سهل ]
ابو سهل گويد كه هر گاه زلق معده از سوء مزاج حار مع ماده باشد ربوب فواكه هاضمهء قابضه مثل رب سيب و رب حصرم و رب انار و رب به و رب امرود و رب ريباس و رب ترشى ترنج با طباشير دهند و بعد از آن آب پست جو مطبوخ به جاورس دهند .
و اگر مرض طول كند دوغ گاو به گل مختوم و ديگر ادويهء كه در قول شيخ گذشت به همان اوزان بدهند و تضميد معده و همه مراق به ضماد بارد قابض متخذ از سفرجل و اطراف آس و سيب و گل سرخ و گلنار و مازو و صندل و سك و لادن و رامك نمايند و به جاورس مطبوخ به آب حصرم و عدس مقشر مطبوخ به سماق يا آب انار ترش و يا حماض مطنجن به زيت اتفاق غذا سازند .
و اگر در اين جا تب نباشد دراج يا بچهء مرغ مطبوخ به آبغوره يا سماق و يا لحم گوسالهء مطبوخ به سركه ترش و برگ ترنج و گشنيز خشك خورانند .
و گاهى نفع مىكند اين را نوشيدن آب پست جو به صمغ و يا طباشير به آب سيب و يا كعك سوده در رائب آهنتاب و قدرى طباشير و يا برنج بريان يا جاورس مقشر بريان چون به سماق بريان و اناردانه بريان بپزند و از نمك ملح اندرانى بريان استعمال كنند .
و اگر دوغ گاو به سنگريزهء گرم يا به آهن گرم داغ كنند تا آنكه نصف آن برود بعده در آن آب سماق و آب زرشك و قدرى طباشير و گل سرخ و تخم حماض و بلوط منقوع در سركه سه روز آميزند منفعت قوى بخشد .
و تضميد شكم به اين ضماد نمايند افسنتين را در شراب عفص يك شب بخيسانند و صبح آب اطراف آس و رامك و سك آميزند و بدان ضماد كنند .
و يا به اين ضماد آرد جو گلنار گل سرخ مازو و يا بگيرند قيروطى از موم مغسول و روغن گل و به آب گل سرخ تازه و آب حصرم و آب عصى الراعى تسقيه دهند و استعمال كنند و هنگام خواب رب به ساده با تخم حماض بريان و صمغ و گل ارمنى و طباشير دهند .
[ مجوسى ]
مجوسى گويد كه هر گاه ذرب به سبب انصباب سودا به سوى شكم باشد بايد كه نظر كنند كه آيا اين اسهال مرى است يا بلغمى پس اگر صفراوى باشد قرص طباشير ممسك با رب به و رب سيب يا رب آس دهند و يا ثمر عليق با رب ريباس و يا توت ترش خشك كرده به بعض اين ربوب يا اشربهء قابض بدهند .
و اين سفوف صبح و شام سه درم به بعض اين اشربهء قابضه بدهند اناردانه بريان سى درم حب الآس بريان تخم زرشك بريان و سماق و پوست غبيرا و پوست كنار و پوست سيب هر واحد ده درم گشنيز خشك به سركه تر كرده و بريان نموده و خرنوب نبطى و شامى و گل سرخ هر واحد پنج درم توت خشك و ثمر عليق خشك و تخم حماض هر واحد شش درم طباشير سه درم همه را غير باريك بسايند و به دستور استعمال نمايند .
و اين سفوف نيز نافع است تخم حماض بريان تخم انبرباريس بريان تخم مويز هر واحد هفت درم سماق و گشنيز خشك بريان هر واحد چهار درم سويق سيب و خرنوب نبطى و شاهبلوط و طباشير و گل سرخ هر واحد پنج درم اناردانه بريان بيست درم حب الآس ده درم همه را جريش سائيده صبح و شب سه درم از آن بخورند و همچنين در نيمروز و بعد آن رب آس يا رب به يا شربت آنها يا بعض اشربهء قابضه بنوشند كه اين قطع مواد صفراوى منصب به سوى شكم كند .
و اين سفوف حبس تام نمايد مازو پوست انار هر واحد چهار درم حب الآس سماق هر يك شش درم همه را باريك سائيده از نيم مثقال تا يك درم به آب سرد بخورند و بايد كه تضميد معده به ضمادى كه در آن گل سرخ و صندل و گل ارمنى و زيره طلع و قصب الزريره و فقاح گرم و رامك و اقاقيا باشد به آب آس و آب به و آب برگ گل سرخ معصور و مانند آن سرشته قبل غذا استعمال نمايند .
و يا اين ضماد اقاقيا و سماق و عصارهء لحية التيس و صندل سفيد و سرخ و رامك و مازو سبز و قصب الزريره و گل ارمنى و كعك خشك و برنج فارسى هر واحد جزوى باريك سائيده به آب به و آب برگ انگور و آب برگ آس و آب برگ عوسج آميخته بر معده ضماد كنند كه در حبس مواد نافع است
و غذاى مريض به عدس مقشر مطبوخ كه آب اول او ريخته باشند مطيب به سركه و آب انار ترش و گشنيز خشك به مزورهء معمول به برگ حماض يا به آب سماق و آب انار و يا به بقلهء خرفه به بعض اين آبها به گشنيز خشك و رطب و روغن گل سازند و پست اناردانه و پست كنار و غبيرا و