شيرهء دانه هيل شربت به شيرين حضض مكى يك ماشه سوده اسپغول مسلم تخم ريحان مسلم چهار ماشه پاشيده دهند بعده شربت موقوف زيرا كه شيرينى در اسهال بواسيرى ضرر دارد و كذا شيرهء گشنيز و كاهو در بواسير نبايد داد بعده شيرهء خرفه شيرهء دانه هيل تخم ريحان دهند بعده اگر يك روز دست آيد و يك روز قبض شود طباشير سوده دو ماشه به نوشداروى ساده سرشته هفت ماشه شيرهء حب الآس چهار ماشه بىشيرينى دهند .
و چون عوارض بالكل زائل نشود معجون سنگدانه تيهو صحرائى يا سنگدان خروس تجويز كنند .
ايضا براى دو سه دست به لينت از ضعف معده است گلو طباشير دانه هيل بريان هر يك يك ماشه سوده خورده بالايش شيرهء بهدانهء بريان سه ماشه شيرهء باديان چهار ماشه شيرهء دانه هيل سه ماشه عرقيات تخم بارتنگ چهار ماشه پاشيده باز شيرهء زيره سفيد سه ماشه افزايند و زهرمهره يك ماشه حل كنند كه به جاى شيرينى در اسهال كهنه معمول است .
ايضا براى ضعف معده و اسهال هليله سياه كوكنار هر دو را در روغن بريان نموده شكر سفيد آميخته زهرمهره مرواريد سوده همراه لعاب بهدانهء بريان شيرهء دانه هيل بريان در عرق كيوره گلاب عرق عنب الثعلب برآورده رب به بارتنگ داخل كرده بخورند بعد دو سه روز كهربا سفوف الطين شيرهء حب الآس اضافه كنند .
ايضا اگر در ضعف معده و ذرب دانه خام در براز بيرون آيد و تشنگى به درجه باشد كه قريب دوازده آثار آب در شب و روز بنوشند سفوف حب الرمان همراه شيرهء حب الآس شيرهء دانه هيل در عرق عنب الثعلب برآورده رب به بارتنگ داخل كرده دهند بعده شيرهء خرفهء بريان اضافه كنند و اجازت خوردن جامن دهند بعد از آن اگر تشنگى زياده گردد صرف رب به و عرقيات و گلاب دهند پس طباشير و زهرمهره و مرواريد اضافه كنند و بعد تخفيف در تشنگى در سفوف حب الرمان زهر مهره مرواريد آميخته همراه آب كاسنى سبز مروق گلاب رب به بارتنگ دهند و آب كاسنى هر روز افزايند و شيرهء خرفهء بريان نيز اضافه كنند .
و جوارش آملهء لؤلؤى علوى خان تيار كنانند و به وقت شب زهرمهره طباشير و رب به آميخته بدهند چون مقدار آب كاسنى زياده گردد كه تمام نوشيدن نشود دو دام كم كنند باز همان نسخه بىسفوف دهند بعده جوارش مذكور سه ماشه همراه گلاب دهند بعده به تدريج صبح پنج ماشه و به وقت شام سه ماشه جوارش فقط دهند و بعد چند روز وقت صبح كافور بهيم سينى دانه هيل به جوارش آميخته بخورند و وقت شام پنج ماشه به كافور دهند بعده براى تقويت حب ياقوت دهند .
ايضا اگر ذرب و تب باشد طباشير زر ورد دانه هيل پوست بيرون پسته سوده در شربت انار حل كرده بخورند .
ذكر ادويهء مفرده و مركبه نافع ذرب صفراوى :
[ نسخه 1 ]
شرب خولان و آب عصى الراعى و تخم خطمى بلوط و جفت بلوط و حضض مكى و قرص و طباشير و گل عليق و تخم حماض و گل انگور دو درم به شربت به تا بيست روز و شربت فقاح گرم و كهربا و اذناب الخيل و گل لحية التيس و برگ آن و خوردن نان كه آرد او به سركه و آب بالمناصفه سرشته باشند و سيب ترش كه در آرد پيچيده بريان كرده باشند و نوشيدن مطبوخ توت شامى خام سرخ رنگ و خوردن جرم آن و خوردن حماض السواقى و ديگر ادويهء بارد كه در علاج زلق الامعاى صفراوى مسطور خواهد شد هر واحد نافع ذرب صفراوى است .
جوارش آمله معمول مؤلف كه مقوى معده و قلب نافع اسهال صفراوى است و نيز مستعمل در حميات كه با اسهال باشد
[ صفت آن ]
آمله به شير پرورده ده درم صندل سفيد به گلاب سوده زرشك محلول به گلاب گل سرخ گشنيز مقشر طباشير دانه هيل بيلگرى هر واحد دو درم پوست بيرون پسته زهرمهرهء خطائى به گلاب سوده صمغ عربى حب الآس گل گاؤزبان هر واحد يك درم قند سه چند و اگر به رب به بسرشند بهتر بود بعده ورق نقره يك درم ورق طلا نيم درم آميزند و اگر سرفه باشد زرشك موقوف دارند .
جوارش زرشك مقوى معده و جگر حار و قاطع اسهال صفراوى و مانع انصباب صفرا به معده
[ صفت آن ]
زرشك منقى شش درم تخم خرفه مقشر بريان حب الآس طباشير سماق گل سرخ گشنيز مقشر بريان هر يك سه درم زهرمهره سوده دو درم به رب به و رب حماض ترنج و قند هر واحد برابر ادويه بسرشند .
جوارش فواكه قابض كه تقويت معده كند و خلفه را سود دارد
[ صفت آن ]
امرود از تخم پاك كرده ثلث رطل سيب پاك كرده نيم رطل بهى پاك كرده يك رطل همه را در سركهء تند بپزند و بكوبند و با دو رطل قند به آهستگى بپزند تا منعقد شود پس از آتش فرود آورده طباشير يك اوقيه زرشك دو اوقيه اندازند و مخلوط سازند .
جوارش سماق اسهال صفراوى بازدارد و احشا را قوت دهد
[ صفت آن ]
سماق بيست درم حب الآس ده درم خرنوب نبطى سى درم سمغ عربى گلنار فارسى اناردانه هر يك پنج درم كوفته بيخته با مويز منقى ديگر باز كوفته به كار برند شربت سه درم .
و اگر وزن اناردانه ده درم كنند و بدون مويز سفوف سازند و يك مثقال بخورند تشنگى و اسهال معدى و معوى مزمن را نافع بود اين را سفوف سماق نامند .
حب ياقوت جهت تقويت معده و قلب و رفع تشنگى و منع اسهال معمول است و در اين باب بسى نفيس
[ صفت آن ]
ياقوت سرخ مرواريد زهرمهره كهربا لعل بدخشى يشب سفيد كافور هر يك