يك پاس يك عدد حب سرخ و همچنين حب زرد اول در پاس دوم و در پاس اخير حب زرد قرنفلى تا در تمام شب دو عدد حب سرخ و دو عدد حب زرد داده شود و ليكن بايد كه به فاصلهء چهار چهار گهرى بهر اعانت هضم اين سفوف هاضم ميداده باشند .
صفت آن پودينهء خشك زنجبيل هر يك سه ماشه سهاگهء بريان قرنفل نمك لاهورى هر يك يك توله سفوف سازند و سه ماشه بدهند و تا هفته همين تدبير به عمل آرند تا هضم خوب پديد آيد پس از روز هشتم سفوف سبز سه ماشه صبح بدهند و حب سرخ يك عدد بعد يك پاس و شام سفوف سياه چهار ماشه و حب زرد بعد يك پاس دهند و جغرات را مىافزوده باشند نيم پاؤ يا پاؤ آثار به حسب طاقت و هر قدر كه جغرات خورده شود بخورانند و باقى دوغ نموده بنوشانند و در اين اثنا اگر اسهال زياده شود حبوب و سفوف سبز و سياه را مضاعف دهند و جغرات و دوغ را به آهن يا سنگ داغ كرده دهند بلكه بايد كه سفوف سبز و سياه در روز دهم در شب بعد يك پاس همراه حبها بدهند تا ده روز و يا زياده تا اسهال بكاهند پس جغرات هر قدر كه اشتها داشته باشد بيفزايند و تا روز بيستم بر اين دستور دارند و به روز بيست و يكم سفوف سبز صبح و شام و سياه وقت خواب و حبها به دستور تا به روز سىام پس بعد از يك ماه سواى سفوف هاضم ديگر سفوفات را موقوف داشته بر حبوب اقتصار كنند و تا چهل روز رسانند كه مطلوب حاصل شود و بعد از اين كلچهء روه با شورباى چوزهء مرغ ثريد كرده نصف اشتها دهند و بالايش حب سرخ دو حبه با گلقند يك توله و يا در مرباى سيب خورانند و تا سه روز همين نمط دهند و روز چهارم احتياط داشته غذا شكم سير دهند و روز هفتم گوشت بچهء مرغ هم دهند و حب سرخ تا بيست روز بعده هر چه خواهد بخورد و اين عمل مجرب است .
و اگر در ضمن اين عمل قبض شديد عارض شود به مغز خيارشنبر شش توله و ترنجبين و گلقند هر يك چهار توله و روغن بادام و عرق مكوه و گلاب بگشايند كه به هلاكت نرساند .
ايضا قيمهء گوشت گاو نيم پاؤ باريك سائيده اندك ادرك و پودينهء سبز و قرنفل و فلفل گرد و زيره و جغرات و پياز انداخته كباب شامى و روغن گاو تازه ساخته دو سه عدد با جغرات آغشته بدهند و سفوف سبز ميداده باشند و به جاى آب دوغ گاو داغ كرده دهند .
[ رازى ]
قال الرازى يوخذ قطعة لحم البقر السمين الذى لا يكون فيه شحم و يدق دقا ناعماً و يجعل فيه الكمون و الزنجبيل و النعناع و الدارصينى و القرنفل و الهليلج الاصفر من كل واحد درهمين و يطبخ فى الدهن البقر و يوتى المريض باللبن الحامض
علاج اسهال معدى صفراوى
و آنكه از صفرا و بلغم مخلوط و از حرارت ساذج باشد پس در صفراوى اول بعد از نضج به منضج صفرا تنقيه از مسهل صفرا و يا به هليلجات و شربت ورد مكرر كنند بعد از آن قرص طباشير قابض دهند و صندل و زر ورد در گلاب سائيده بر جگر و زهره ضماد كنند و آب انارين با شكر و يا شربت ورد مكرر اهليلچى چهار توله و يا هليلهء زرد با شكر نيز اسهال صفرا و تقويت معده و امعا نمايد و به قطع اين اسهال تعرض نكنند الا چون افراط نمايد و خوف ضعف و غشى باشد بلكه به تبديل و تسكين حدت صفرا كوشند در آب پست جو كه در آن اناردانه پخته باشند يا تنها به رب سيب و رب غوره و رب ريباس و رب به و غذا مزورهء نارباج نيز مسكن است و بعد تنقيهء قرص حماض نيز مفيد بود .
و ايضا شيرهء خرفه شيرهء بارتنگ لعاب بهدانه اسپغول دهند .
و اگر ماده قابل اخراج باشد بعد تنقيهء سماق كتيرا گشنيز طباشير در شربت خشخاش آميخته همراه شيرجات و العبهء مناسبه دهند و طباشير بريان يك درم به كافور يك طسوج نيز مجرب است .
و اگر شربت انار شيرين دو توله در گلاب پنج توله حل كرده اسپغول شش ماشه پاشيده بنوشند مغلظ مادهء رقيق و مفيد اسهال صفراوى است .
و آنچه از تشويش فعل هاضمه به سبب حرارت باشد ادويهء مبرده كه در آن اندك قبض باشد استعمال نمايند و تغليظ غذا كنند و از جنس بارد غليظ مرتب سازند .
و بايد كه بدانچه در باب سوء هضم مذكور شد استعانت نمايند و علاج آنچه از صفرا و بلغم مخلوط باشد در قول ايلاقى بيايد .
و اگر با تب باشد لعاب بهدانه سه ماشه شيرهء مغز تخم كدو شش ماشه گلاب چهار توله شربت نيلوفر دو توله خاكشى چهار ماشه دهند و گاهى عوض بهدانه ريشهء خطمى و بجاى مغز تخم كدو شيرهء مغز تخم هندوانه كرده مىشود .
و يا براى حبس اسهال و تسكين حرارت اين دواى معمول بدهند شيرهء تخم خرفهء بريان شش ماشه شيرهء تخم كاسنى بريان پنج ماشه شيرهء تخم كاهو هفت ماشه در عرق كيوره و گلاب برآورده زر ورد طباشير هر يك دو ماشه كافور دو سرخ سوده پاشيده شربت انار شيرين دو توله حل كرده تخم ريحان يا اسپغول پنج ماشه خورده بنوشند .
و اين دوا نيز معمول است بارتنگ چهار ماشه دانه هيل سه ماشه سوده به آب پخته شيرهء كاهو شش ماشه لعاب ريشه خطمى چهار ماشه نبات يك توله داخل كرده بنوشند .
و گاهى چهار تخم افزوده مىشود و در اسهال مزمن به جاى شيرهء كاهو و نبات و چهار تخم شيرهء حب الآس چهار ماشه شربت انار شيرين دو توله سفوف مقلياثا چهار ماشه داده مىشود .
و يا ريشه خطمى جوشانيده شيرهء زيره سفيد شيرهء خيارين شربت نيلوفر