دو نيم درم فقاح اذخر انيسون مصطكى تخم كرفس كزمازج لك مغسول بيخ كبر هر يك سه درم و نيم جعده قصب الزريره هر دو چهار درم بيخ كرفس پوست بيخ باديان اسقولوقندريون هر يك پنج درم زراوند طويل فوه جنطيانا هر يك دو نيم درم عنب الثعلب چهار درم مويز منقى ده درم در چهار رطل آب بپزند كه به چهارم حصه آيد ماليده صاف نموده ثلث رطل از آن با عسل شيرين ساخته با دو درم روغن بيدانجير مركب بدهند .
و اين عرق نيز بسيار مفيد است مروق برگ گز و مكوه هر دو سه آثار برگ سرو و پنجنكشت سبز هر دو يك آثار تخم كاسنى و كرفس و باديان و خولنجان و قرفه و سعد و ساذج هندى و دارچينى و زرنب و كپوركچرى و بيخ كبر و افتيمون و انيسون و صعتر و مشكطرامشيع هر يك سه توله قاقلين شش توله انجير زرد شصت عدد قرنفل چهار توله برگ تنبول سه پاؤ پودينه سبز نيم آثار و نيم پاؤ برگ ترنج و ريحان هر دو نيم نيم آثار مويز منقى يك نيم آثار گلاب هفت شيشه مشك سه ماشه عنبر چهار ماشه پنج شيشه عرق كشند شربتى از نه توله تا بيست توله .
و اين كماد نيز نافع بابونه پوست بيخ باديان دارشيشعان اكليل حلبه بزر كتان زنجبيل شونيز برگ سداب سنبل الطيب مغز تخم بيدانجير هر يك سه توله جوزبوا بيخ كرفس و كبر هر يك دو توله در گلاب و عرق باديان هر دو يك آثار بجوشانند تا به ثلث آيد ماليده صاف نموده روغن گل و بابونه و قسط هر يك دو نيم توله در مثانه گاو انداخته به عمل آرند .
و ايضا تخم شبت حلبه سنبل الطيب بابونه نانخواه مكوه اكليل بزر البنج هر يك سه توله ريوند چينى دو توله برگ قنب پنج توله .
و اين دوا در اين باب مجرب است ريوند چينى بيخ كبر مصطكى هر واحد يك ماشه سوده در هليلهء مربى يك عدد سرشته بخورند بالايش سكنجبين بزورى اصولى و سكنجبين ريوندى هر واحد يك نيم توله در عرق شاهتره و بادرنجبويه هر يك پنج توله حل كرده تخم شاهسفرم هفت ماشه پاشيده بنوشند .
و ديگر ادويهء كاسر رياح و تكميد و غيره كه در نفخه گذشت به عمل آرند .
و اين سفوف نيز براى وجع طحال در بياض استاد مغفور مسطور است باديان نانخواه زيره سفيد پودينه هليله بليله آمله زنجبيل بى ريشه فلفل گرد برگ سنا نمك طعام وج مساوى كوفته بيخته به آب ليمو پرورده سفوف سازند .
و اگر در ترشى نخود كهرل سازند بهتر بود و قرص خردل نيز مفيد و درد ريحى طحال است و قرص كبر و حب آن در اوجاع بارد سپرز مجرب و معمول و دواى جنطيانا و مرهم قردمانا نيز اوجاع مزمن طحال را نافع بود .
و اگر درد موضع با غثيان و ثب باشد گلقند يك توله به سكنجبين ساده يك توله سرشته بخورند و شيرهء بيخ كبر چهار ماشه شيرهء تخم خرفه شش ماشه عرق شاهتره ده توله نبات توله بنوشانند .
و ايضا براى درد با تب اصل السوس پرسياوشان گل بنفشه به عرق عنب الثعلب جوشانيده گلقند يا شربت بزورى شيرهء خرفه شيرهء بيخ كبر داخل كرده بالنگو پاشيده بنوشند بعد نضج ماده كاسنى كوفته و خيارين كوفته براى ادرار ماده افزايند .
و بدانند كه اگر در امراض طحال تب باشد تخم خرفه ضرور است و كذا در امراض طحال و سوداوى بالنگو بايد داد كه مسهل سودا است .
و اين حب هندى دافع درد سپرز و قولنج و درد معده و رافع نفخ و قبض است صبر چهل درم پوست هليلهء زرد اجوائن تدهارا فلفل گرد هر يك ده درم كوفته بيخته به قدر نخود حب سازند و حسب حاجت استعمال نمايند .
صاحب كامل گويد كه هر گاه طحال را وجع از حرارت عارض شود فصد باسليق يا اسيلم از دست چپ بگيرند اگر قوت و سن و وقت حاضر مساعدت كند و بعد از آن مطبوخ فواكه و آب خيارشنبر و هليلهء زرد و تخم كاسنى و كشوث و مانند آن بنوشند و پس از اين قرص طباشير ملين سكنجبين بخورند و به زيرباج چوزهء مرغ يا مصوص به قطف و لبلاب و مانند آن غذا سازند و امتصاص انار كنند .
و اگر به اين تدابير صلاح پذيرد فبها و الا ماء الجبن دهند به اين سفوف هليلهء زرد پنج درم گل سرخ زرشك هر واحد سه درم طباشير دو درم باريك ساييده دو درم به ماء الجبن بخورند و علف بز از بيد و اثل و كاسنى و كشوث باشد .
و اين سفوف نافع وجع طحال از حرارت است با شير شتر يا ماء الجبن بخورند بگيرند گل سرخ پنج درم ثمر كبر در سركه يك شبانهروز تر كرده خشك نموده دو درم زرشك سه درم اسقولوقندريون و به ورق هر واحد درم كزمازج و غاريقون هر واحد يك نيم درم همه را باريك ساييده دو درم تا سه درم استعمال نمايند .
و گاهى اين سفوف به آب خلاف و آب طرفا و آب اثل مع سكنجبين مىدهند و نفع مىكند .
و اين قرص نيز وجع طحال از حرارت را زائل سازد گل سرخ چهار درم طباشير مغز تخم خربزه و مغز تخم خيار مغز تخم بادرنگ تخم خرفه هر واحد سه درم ريوند چينى اسقولوقندريون هركدام يك نيم درم زغفران يك درم كافور نيم درم كوفته بيخته به آب بيد و آب كاسنى سرشته هر قرص به وزن يك درم سازند و يكى از آن با سه اوقيه آب بيد افشرده و يك نيم اوقيه سكنجبين شكرى بدهند و تضميد طحال از آرد جو و برگ گز به سركه سرشته وقت خلو معده از غذا نمايند .
و يا سبوس را در سركه جوشانيده و پارهء نمد در آن تر كرده تكميد طحال بر نهار كنند و يا لبلاب را به سركه خوب پخته و در هاون بكوبند و با آرد جو آميخته ضماد كنند .
و اين سفوف نافع وجع طحال حار است گل سرخ شش درم زرشك چهار درم اصل السوس طباشير ريوند بيخ كبر اسقولوقندريون هر واحد دو درم مصطكى سنبل الصيب عصارهء غافث هر واحد يك درم زعفران نيم درم همه را باريك سائيده و از يك مثقال تا دو درم سكنجبين بزورى و آب سرد بدهند .
و اين قرص وجع طحال را كه با حرارت و تب باشد نافع گل سرخ سه درم طباشير مغز تخم كدو مغز تخم خربزه تخم خرفه ريوند هر واحد دو درم زعفران ربع درم كافور يك دانگ همه را باريك سائيده هر قرصى به وزن درم تا يك مثقال سازند
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 170
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص١٧٠