معده بر موضع طحال بگذارند و قبل از تناول طعام به يك ساعت برداشته به آبى كه اندر آن بابونه و كرنب جوشانيده باشند بشويند و روغن خيرى بمالند .
و اين ضماد نيز ورم طحال صلب را نافع است حلبهء بزر كتان آرد جو و باقلا هر واحد پنج درم اكليل الملك شش درم اشنه پشك بز بيخ سوسن هر واحد دو درم به ورق بيخ كبر هر واحد چهار درم مقل سه درم انجير سياه ده عدد در سركهء خمر يك شبانه روز تر كرده ادويهء ديگر بدان آميخته ضماد نمايند .
و اين ضماد محلل اورام صلب و قوى است بگيرند انجير سياه در سركهء خمر يك شبانه روز خيسانده سائيده پنجاه درم اشق و مقل و سكبينج و جاوشير هر واحد اوقيه پشك بز و حلبه هر واحد سه اوقيه صموغ را در سركه حل كرده سوده و ادويهء كوفته بيخته آميخته به انجير مخلوط كرده ضماد نمايند .
و اين طلا سهل و مجرب است بستاند پارهء كاغذ به قدر درم سپرز در عسل بيالايند و قدرى خردل باريك سوده بر آن پاشيده بر طحال بگذارند و يك شبانه روز همچنان دارند بعد از آن به آبى كه در آن بابونه جوشانيده بشويند .
و ايضا ترمس و حلبه و حرمل و بزر كتان و سداب خشك و اكليل الملك هر واحد يك جزو و كبريت نيم جزو مقل و اشق و سكبينج هر واحد اوقيه انجير سياه ده عدد انجير و صموغ در سركه يك شبانهروز تر كرده سوده و ادويهء ديگر باريك سائيده آميزند و بر طحال ضماد كنند كه صلابت را تحليل كند .
و تدبير به اغذيه و غير آن بايد كه مثل تدبير اصحاب امراض جگر باشد از تقليل غذا و تلطيف او و آنچه سهل الانهضام بود و مخلوط بدانچه در آن تقطيح و تلطيف باشد به مثل لحوم طيور سريع الانهضام چون بچه مرغ و تيهو و دراج و امثال آن كه گوشت او نرم باشد معمول به سركه و مرى و كرويا و دارچينى و مطبوخ به حب كبر و شاخ كبر معمول به سركه و مرى بسيار نافع است .
و انجير در سركه تر كرده چون هر روز سه عدد بر نهار بخورند و چقندر معمول به سركه و مرى و خردل و زيت و ماهى هاربا سكبينج سركهء كهنه و سداب و كرفس و زعفران و فلفل و مانند آن و از نان خشكار خوب خمير كرده در تنور آتش معتدل پخته بخورند و از نان ميده اجتناب كنند كه آن كثير الغذا مولد خلط غليظ است و شراب ريحانى بنوشند و بر آن تنقل به اندك بادام تلخ و مغز حبة الخضرا نمايند .
و از اغذيهء عسير الانهضام بطيء الانحدار به منزلهء لحوم مواشى مسن و لحوم بقر و اغذيهء مولد خلط غليظ لزج مولد سده مزيد غلظ طحال مثل نان فطير و هرائس و برنج به شير و گندم بريان و آنچه از آرد و نشاسته بسازند و زلابيه و دوشاب و قطائف لا سيما معمول به شكر و عسل و از سائر حبوب مولد رياح احتراز نمايند و استعمال رياضت قبل غذا موافقتر و جيدترين اشيا است .
و اگر به حسب احتمال قوت باشد تقويت حرارت عزيزى و تزكيهء آن نمايد و بعد غذا از رياضت اجتناب كنند و دعت و راحت استعمال نمايند تا آنكه غذا هضم شود و از معده منحدر شده به امعا خارج گردد .
و استحمام قبل از غذا بايد و بعد رياضت در حمام كه آب او كبريتى يا نفطى يا مالح بود و اگر اين نباشد بر بدن آبى كه در آن بابونه و اكليل الملك و برنجاسف و مرزنجوش و نمك و به ورق جوشانيده باشند و آب آهنگران نطول كنند و در آمدن در چشمهء كبريتى و قيرى نافع .
[ سيد اسمعيل و ايلاقى ]
سيد اسمعيل و ايلاقى مىنويسند كه اول به قانون راست روند و رگ باسليق و حبل الزراع و اسيلم گشايند و اشربهء ملطف و مقطع معتدل به اندك دواى قابض به كار برند و سركهء ملطف و مقطع است خاصه سركهء كبر و سكنجبين كه از سركهء كبر و شكر سازند به اندكى زعفران ملطف است و آب باديان تر و آب كرفس با سكنجبين معتدل و ملطف است و انجير در سركه تر كرده ملطف است .
و بعد از آنكه چند روز از اين نوع اشربه داده باشند تنقيه به اين مطبوخ هليله كنند هليلهء سياه ده درم شاهتره بيخ اذخر غافث هر يك پنج درم كزمازج اشنه انيسون كرفس باديان هر يك سه درم همه را به دستور بجوشانند و صاف كرده ده اوقيه از آن با يك درم ايارج فيقرا غاريقون و يك درم تربد بدهند .
اين حب نيز نافع و نسخهء آن همان است كه در قول ابو سهل گذشت بدون اسقولوقندريون و كزمازج و جعده و عوض برگ غار برگ گز پنج درم است و ماء الاصول با يك درم روغن بادام تلخ و چهار دانگ ترياق اربعه نافع است .
و ميوههاى خشك چون پسته و بادام و چلغوزه و فانيذ و جوز و انجير خشك سود دارد و شراب قوى تلخ سپرز را بگدازد و چقندر با اسفندان آچار كرده و ترب به سركه پرورده و خام سود دارد و آب باران بهترين اشيا است و فلفل در طعام داخل كردن سپرز را ببرد و در نان زيره و كرويا و نانخواه و بريان داخل بايد كرد .
و اين قرص كبر نافع است بگيرند عنب الثعلب پوست بيخ كبر هر يك ده درم باقى اجزا همان است كه در بحث وجع طحال در قول ابو سهل بيايد شربتى دو درم با ماء الاصول يا به سكنجبين .
و ايضا به نسخهء عيسى صهاربخت پوست بيخ كبر چهار استار زراوند طويل دو استار تخم فنجنكشت و فلفل هر يك شش درم اشق چهار استار چنان كه رسم است قرص سازند .
و اين سفوف نافع است بگيرند حب الرشاد پنج استار و در سركهء خالص به مقدارى كه آن را تشرب كند يك شبانه روز تر كنند و روز ديگر برگ سداب خشك يك استار سوده با وى بسرشند و قرص ساخته در تنور نيمگرم آن را خشك كنند تا آنكه بريان شود و سوخته نگردد بعده سائيده هر روز مثقالى با سكنجبين بدهند .
و يا بگيرند آرد يك آثار و تخم سپندان چهل و چهار درم كوفته به آرد بياميزند و خمير كرده از آن قرصهاى كوچك بپزند و كوفته سركه چكانيده بخورند و اگر هر بامداد ناكوفته بخورند جائز است .
و اين سكنجبين سودمند است پوست بيخ كرفس پوست بيخ باديان هر يك چهار جزو بيخ اذخر پوست بيخ كبر هر يك