گويد كه جميع انواع تهبج كه از فساد خلط و نه از فساد قوت باشد به روغن گل و سركه تمريخ كنند و به خاكستر گرم به سركه و روغن گل ضماد كنند و بر موضع رفادهء مبلول بدين نهند و ببندند كه اين تهبج را زائل كند .
و بعضى اوائل گفتهاند كه با طحال متهبج اگر در جگر علتى و در طحال وجع نباشد بر آن قدح ( بياض موافق اصل ) به دفعات متوالى نهند .
و جالينوس اين را استعمال نمىكند و نه من و تعريق و دخول حمام و ريختن آب گرم بر طحال تهبج را نيكو است
علاج ورم صلب طحال
اگر غلبهء خون باشد فصد باسليق يا اسيلم از دست چپ بگشايند و بعد از فصد يك روز جهت تفتيح سكنجبين بزورى كه در آن پوست بيخ كبر باشد و مانند آن دهند و بعد از نضج تنقيه به مسهل سودا و حب افتيمون نمايند و يا تنقيه به مطبوخ افتيمون و بسفايج و اسقولوقندريون كنند .
و ايضا از منقيات طحال مثل هليلجات و فلوس خيارشنبر و افتيمون و غاريقون و قنطوريون دقيق و اسارون و اسطوخودوس و بسفايج و خربق سياه و غافث و شاهتره و لبلاب است .
و يا ماء الجبن به اين سفوف سودا دهند هليلهء زرد و سياه و كابلى هر يك سه درم تربد گل سرخ هر واحد يك درم تخم كاسنى چهار درم تخم كشوث افسنتين انيسون باديان هر يك مثقالى افتيمون دو درم ريوند دو مثقال حجر ارمنى يك درم همه را كوفته بيخته دو درم با شربت بزورى يا جلاب قند آميخته بخورند و بعد از آن يك پيالهء ماء الجبن بنوشند و براى تحليل ورم سركه و سداب و پودينه و ايرسا به هم آميخته و يا اشق در سركه گداخته ضماد سازند .
و اگر سبوس گندم در سركه جوشانيده و اشق در آن گداخته بر طحال نهند به سرعت تحليل كند و بعد از تنقيه آب كاسنى سبز مروق و آب عنب الثعلب سبز مروق با سكنجبين و شربت بزورى مفيد بود و قرص كبر و يا ترياق كبير يا شير شتر فائدهء عظيم دارد .
و خردل دو ماشه جواكهار يا نمك دو سرخ خورده بالايش شيرهء خرفه شيرهء خيارين يا نبات شيرين كرده نوشيدن جهت مطحول معمول استاد مرحوم است و انجير با سركه و عنصل با سركه و يا گل با سركه ورم طحال را زائل مىكند .
و گويند كه تعليق پياز عنصل بر طحال در چهل و يك روز ورم آن را تحليل كند و اگر با حرارت باشد پوست كدوى خشك كرده دو درم با سكنجبين و تخم خرفه بالخاصيت تحليل ورم طحال مىكند .
و نوشيدن آب و خوردن طعام در ظرف چوب بيخ گز تا چهل روز بسيار نفع مىكند و خوردن روناس به سكنجبين نيز نافع است .
و اسارون در تنقيهء طحال مجرب سويدى است و فوه شرباً و ضماداً و اختلاط فلفل سياه در طعام نيز منقى طحال است و تعريق در حمام نيز مفيد بود .
و اين ضماد معمول است آرد جو عنب الثعلب چوب انگور خشك كرده سوخته مقل بابونه اكليل الملك اشق چوب جهاؤ در آب برگ گز و سركه تند و آب عنب الثعلب سبز سائيده ضماد كنند و نيكوترين غذا زيرباجات است كه از گوشت مرغ بچه و دراج ساخته باشند و در همه اغذيه بايد كه سركه و كبر و كرويا و زعفران و دارچينى داخل كند و شلجم و ترب و سير و پياز و انجير و جوز خوردن مفيد است و برنج مضر .
اكنون چند تراكيب مطب اساتذه نافع صلابت طحال مع امراض ديگر مسطور مىشود مثلًا اگر با تب باشد و از منضجات و مسهلات تپ بالكل زائل نشود و به لمس بدن گرم ماند شيرهء اصل السوس شيرهء بيخ كبر شيرهء خيارين هر يك چهار ماشه شربت بزورى دو توله خاكشى چهار ماشه بدهند .
باز سكنجبين كه مدر و مفتح است به جاى شربت كنند باز قرص زرشك صغير چهار ماشه افزايند غذا قليه با نان كه در تب طحال نان مىدهند و خشكهء برنج منع است مگر پلاؤ مضائقه ندارد .
بعده شيرهء باديان شيرهء عنب الثعلب شيرهء خيارين عرق شاهتره شربت بزورى خاكشى و به جهت آخر روز اطريفل گشنيزى با عرق شاهتره هفت توله دهند و مبالغه در تبريد به مطحول ممنوع است .
و اكثر مطحول رنگ زرد مائل به سياهى مىباشد و گاهى با تهبج چهره و اطراف و گاهى به استسقا مىانجامد
ديگر اگر مرضعه را تب و سرفه و قى با صلابت طحال باشد اول نضج داده سناى مكى يك توله فلوس خيارشنبر شش توله گلقند چهار توله روغن بادام شش ماشه افزوده مسهل دهند روز هشتم بعده اصل السوس خطمى هر يك چهار ماشه زوفاى خشك سه ماشه تخم خبارى بيخ سوسن هر يك چهار ماشه سپستان بيست دانه جوشانيده نبات يك و نيم توله داخل كرده دهند .
باز شربت بنفشه به جاى نبات كنند بعده اگر درد بازو و پهلو باشد عنب الثعلب چهار ماشه مويز منقى ده دانه تخم كاسنى كوفته گل سرخ هر يك شش ماشه سنبل الطيب كه مفتح و قوى فم معده و جگر بارد است چهار ماشه به عرق عنب الثعلب جوشانيده شربت بزورى معتدل دو توله خاكشى شش ماشه داخل كرده دهند
غذا شله دوم روز هليلهء سياه و سناى مكى هر يك نه ماشه افزايند بعده اسطوخودوس اصل السوس هر يك چهار ماشه تخم خطمى شش ماشه و غير آن به رعايت نزله دهند و بچه را به مرضعهء ديگر بدهند .
و بعد نضج مسهل از باديان گل سرخ بيخ كبر سنبل الطيب گاؤزبان هر يك چهار ماشه مويز منقى ده دانه تخم كاسنى عنب الثعلب پرسياوشان گل بنفشه شاهتره پوست هليلهء كابلى هر يك شش ماشه عناب پنج دانه تخم فنجنكشت سه ماشه پوست هليلهء زرد پنج ماشه هليله سياه نه ماشه سناى مكى نه ماشه جوشانيده فلوس خيارشنبر شش توله گلقند ترنجبين هر يك چهار توله روغن بادام شش ماشه دهند .
ديگر اگر با تب سوم روز درد شكم و درد پاى و درد سر باشد