به سركه پرورده بر نهار بخورند و بعده رياضت معتدل استعمال كنند .
طبرى گويد كه نظر به سحنهء مريض و قوت او كنند پس فصد باسليق از جانب چپ نمايند و لزوم شرب اين سكنجبين كنند بگيرند پوست بيخ كبر خشك ده درم پوست بيخ كاسنى مثل او در سركه مقدار سه رطل صغير بجوشانند تا مهرا شود پس افشرده صاف نموده شكر طبرزد داخل كرده به قوام آرند و حسب قوت و مزاج به آب كاسنى بنوشند و از رياضت منع كنند و غذا مزورات معمول به سركه و شكر سازند و اين ضماد پوست بيخ كبر كشوث تخم كاسنى شحم انار برگ كاسنى صحرايى برگ كاسنى بستانى برگ عنب الثعلب همه را باريك سائيده به سركه آميخته بر طحال نمايند .
و اگر التهاب شديد باشد با سكنجبين ماء الشعير و آب خندروس دهند و از چيزى كه در آن حلاوت باشد منع كنند .
و اگر تب حادث گردد يقين كنند كه در خون او صفرا آميخته پس بر ماء الشعير و سكنجبين اقتصار نمايند .
و چون در قاروره نضج ظاهر گردد و قوت مريض صالح بود حل طبيعت به اين مطبوخ كنند تمر هندى منقى از ليف و تخم بيست درم ترنجبين پنج درم تخم كاسنى و كشوث هر واحد كف عنب الثعلب كف عناب آلو بخارا هر واحد بيست عدد پوست بيخ كبر كف همه را جوشانيده صاف نموده قدر شربت گرفته مغز فلوس خيارشنبر ده درم در آن ماليده صاف كرده بنوشند .
و چون قارورهء او به صلاح ابتدا كند بر آب كاسنى و آب عنب الثعلب مروق بالمناصفة به سكنجبين اقتصار كنند .
و اگر در اينجا تب نباشد و نه در جگر مريض علتى باشد در خوردن شورباى سكباج به لحم حمل و چوزهء مرغ مصوص به سركه در جوف آن كرفس و نعناع داخل كرده باشند باك نيست .
گيلانى مىنويسد كه آنچه از آبها مىنوشانند آب طرفا و خلاف و غرب است بعد جوشانيدن به آتش ملايم و سكنجبين در آن اضافه كنند و گاهى آب كرفس در آن افزوده مىشود و قرص كه در قول مسيحى گذشت با يكى از آبهاى مذكوره دهند .
و آنچه هنگام التهاب و تب نفع مىكند اين دوا است كدوى كوچك را خشك كرده كوفته دو درم از آن با سكنجبين بخورانند يا تخم خرفه كوفته دو درم با سكنجبين بدهند يا اين سفوف گل سرخ طباشير مغز تخم كدو مغز تخم خربزه تخم خرفه هر واحد چهار درم لك و ريوند هر واحد يك درم زعفران نيم درم كافور يك دانگ شربت يك مثقال به سكنجبين و آنچه بسيار نفع كند آب كاسنى مروق است .
علاج سوء مزاج بارد طحال
جهت تسخين اين سكنجبين بزورى اصولى چار توله در عرق بادرنجبويه و شاهتره هر يك هفت توله دهند تخم كرفس باديان انيسون تخم كشوث تخم فنجنكشت تخم سداب تخم شلجم بيخ كرفس بيخ باديان بيخ سوسن هر يك هفت درم نيمكوفته يك شبانه روز در سركه صد درم و آب به قدر كفايت خيسانيده بجوشانند چون نصف بماند صاف نموده با يك آثار قند سفيد به قوام آرند و قرص معمول از پوست بيخ كبر و زراوند و اسقولوقندريون و اشق و تخم فنجنكشت و فلفل و قسط و سداب و اشنه و ايرسا و وج و سنبل كوفته بيخته به سركه و آب برگ كبر و طرفا سرشته استعمال كنند و اضمدهء متخذ از انجير و قسط و برگ سداب و پوست بيخ كبر و ثمر طرفا و اسقولوقندريون و مغز بادام تلخ و برگ غرب به سركه آميخته بر سپرز گذارند .
و خوردن مثلث بر نهار و آب ترب و ترياق اربعه و گلقند همه را مفيد و مجرب است و بهترين غذا گوشت مرغ با مصالح گرم و به سركه فتق داده است .
و اگر طبع قبض بود يا سوء مزاج مادى باشد بعد ماء الاصول مطبوخ مسهل مناسب دهند و يا پوست بيخ كاسنى و پوست بيخ باديان هر يك نه ماشه بيخ كبر بيخ كرفس هر يك پنج ماشه تخم كشوث تخم فنجنكشت اذخر هر يك چهارم ماشه تخم كاسنى باديان هر يك نه ماشه مويز منقى دو توله جوشانيده گلقند چهار توله و سكنجبين بزورى اصولى دو توله داخل كرده هفت هشت روز داده تنقيه به حب اصطمخيقون كند و مطبوخ افتميون ريوندى علوى خان كنند .
و جهت تعديل مزاج قرص كبر دهند و از انجير خام و برگ سداب و بيخ كبر و عذبه و اسقولوقندريون و برگ گز سبز و مكوه و مغز بادام تلخ هر يك دو درم در سركه و آب كبر و طرفا و مكوه سبز ضماد سازند و غذا شورباى مرغ بنان دهند .
و ابن بيطار نوشته كه نوشيدن نبيذ تنها و عصير برگ با عسل در اين باب از مجربات است .
و هرمس گفته كه ترياق اربعه با گلقند دهند و قرص الطحال كه معروف به قرص ايرسا است در اين باب مجرب سرهندى است .
و به قول سعيد خوردن جلنجبين و نوشيدن سكنجبين معمول به سركهء عنصل و تناول قرص گل به سكنجبين عسلى و شرب شراب كهنه بر ناشتا و غذا انجير به سركه با گوشت بريان نافع
صاحب حاوى صغير مىنويسد كه هر صبح جلاب از باديان و زيرهء سياه و تخم فقد هر واحد سه درم با گلقند عسلى ده درم بنوشند و غذا مزورهء نخود به مغز قرطم و اندك دارچينى سازند و يا هر صباح اين قرص فنجنكشت بدهند تخم فقد تخم كاسنى مغز تخم كدو هر واحد ده درم به سكنجبين ساده بسرشند و در سكنجبين بزورى يك مثقال از آن حل كرده بدهند و يا به اين ماء الاصول دهند پوست بيخ باديان پوست بيخ كبر پوست بيخ كرفس اصل السوس مويز طائفى هر واحد ده درم تخم كاسنى باديان تخم كشوث هر واحد سه درم تخم خيارين هر واحد پنج درم تخم فنجنكشت سه درم همه را در سه رطل آب بجوشانند تا يك رطل بماند صاف كرده هر صبح مقدار سى درم در آب گرم حل كرده بنوشند و برگ سداب و برگ اثل بيخ كبر اشنه