از چوب طرفا مفيد و كذا سبوس گندم در سركه جوشانيده و نمد در آن تر كرده بر موضع طحال بستن شديد النفع است .
و كذا پوست بيخ كبر و افتيمون هر يك سه درم كوفته بيخته به عسل سرشته خوردن نافع
علاج سوء مزاج حار طحال
در ساذج تبديل مزاج كنند به سكنجبين ساده چهار توله در عرق كاسنى و مكوه هر دو هفت توله .
و اگر حرارت در مزاج زياده بود و شيرهء خرفه نه ماشه اضافه نموده بنوشند و غذا پالك و بنوماش مقشر به سركه ترش كرده با برنج دهند و در مادى فصد باسليق و اسيلم از جانب چپ كنند و آب كاسنى و عنب الثعلب مروق هر يك هفت توله با سكنجبين ليمونى چهار توله دهند و آب برگ بيد با سكنجبن نيز مفيد و بهر تليين مطبوخ هليله و مغز فلوس و مطبوخ افتيمون فواكهى و مانند آن به كار برند بعده اگر حرارت زياده بود جهت تعديل مزاج قرص طباشير ملين با اين قرص كافور اسقولو قندريونى همراه آبهاى مذكوره و شربت بزورى بارد و امثال آن .
و يا با سكنجبين مقطرى و گلاب و عرق كاسنى استعمال نمايند بگيرند گل سرخ چهار درم طباشير مغز تخم خربزه مغز تخم بادرنگ مغز تخم خيار تخم خرفه هر يك سه درم ريوند چينى اسقولوقندريون هر واحد يك نيم درم زعفران يك درم كافور نيم درم كوفته بيخته به آب بيد يا كاسنى سرشته قرص سازند .
و به اضمدهء بارده مثل آرد جو و برگ طرفا و گشنيز سبز به سركه آميخته و مثل لبلاب به سركه پخته و به آرد جو سرشته تضميد طحال كنند و سبوس به سركه جوشانيده و يا انجير به سركه پخته طلا كردن نافع است .
و غذا قليهء بچهء بز به اسفاناخ و چقندر پخته ريخته و به آب ليمون كاغذى و سركه ترش كرده به نان دهند و در حرارت ساذج تبريد و تعديل كفايت كند و به فصد و اسهال كمتر حاجت افتد .
و بقول جالينوس سفوف خرفهء محلول در آب كاسنى تر و سكنجبين مغنى از سائر ادويه است و به اين نوع سوء مزاج عنايت بيشتر مصروف بايد داشت كه در اكثر با امراض جگر مىباشد و مؤدى به استسقا مىگردد و غذا سكباج كه در آن كبر بسيار داخل كرده باشند و كبر مخلل نافعترين اشيا است .
و امر به امتصاص انار چاشنىدار كنند و شيرهء تخم خرفه به شكر دهند و هنگام قبض طبع به آب آلو بخارا يا آب تمر هندى به جلاب تليين نمايند و به مزورهء زيرباج يا بچهء مرغ مصوص غذا سازند .
مسيحى گويد كه هر گاه در علل طحال با حرارت به سوى اسهال حاجت آيد اين مطبوخ بدهند هليلهء كابلى و سياه هر واحد پانزده درم شاهتره هفت درم باقى اجزاى اين همان مطبوخ هليله است كه در علاج ورم دموى طحال در قول جرجانى بيايد .
و يا آب لبلاب به غاريقون بدهند كه عظيم النفع است يا غاريقون مثقال به اوقيهء سكنجبين دهند و بعد مسهل لزوم آب عنب الثعلب يا آب طرفا يا آب كشوث به اندكى آب كرفس و سكنجبين كنند و اين قرص بدهند طباشير دو درم گل سرخ پنج درم زرشك دو درم اصل السوس چهار درم سنبل عصارهء غافث لك ريوند پوست بيخ كبر در سركه تر كرده خشك نموده هر يك واحد يك نيم درم غاريقون يك درم به آب اطراف طرفا سرشته قرص سازند شربتى مثقالى به سكنجبين قرص ساخته محرور به سكنجبين و مبرود به طبيخ انيسون بخورد .
و اين سفوف بدهند تخم كاسنى كزمازج كدوى خشك هر واحد يك جزو تخم فنجكشت نيم جزو كوفته بيخته سه درم به سكنجبين بخورند .
ابن الياس گويد كه علاج سوء مزاج حار تنقيهء بدن از اخلاط سوداوى است و فصد باسليق و اسيلم چپ اگر قوت و سن و وقت حاضر مساعدت كند و هر صبح جلاب از تمر هندى پانزده درم و شكر سفيد ده درم و ترنجبين پانزده درم بنوشند بعد از آن تليين طبيعت به مطبوخ فواكه كه در آن هليله زرد و سياه هر واحد هفت درم تخم كشوث سه درم باشد بايد كرد .
و غذا مزورهء ماش به شيرهء بادام خورند و هر صباح جلاب از عنب الثعلب پنج درم و تخم كاسنى سه درم و تخم كشوث سه درم و شكر سفيد ده درم بنوشند و غذا مزورهء مذكور و يا از ماش و نخود و شيرهء بادام و بچهء مرغ سازند و نوشيدن ماء الجبن نافع است .
و يا قرص كافور اسقولو قندريونى كه سابق مسطور شد در آن وزن گل سرخ پنج درم و زعفران نيم درم و كافور نيم دانگ نموده و اسقولوقندريون حذف كرده به دستور ساخته يك مثقال به سكنجبين ساده هر صباح بخورند و ضماد برگ طرفاى مذكور به كار برند و يا بگيرند تخم ترب و حرمل و شيطرج هندى هر واحد سه درم و كوفته در سركه كهنه قطعهء نمد آلوده تكميد طحال نمايند .
و يا هر صبح قرص زرشك يك مثقال و سكنجبين بزورى ده درم و آب كاسنى و آب عنب الثعلب هر واحد ده درم بدهند .
و اين سفوف نافع است طباشير ريوند بيخ كبر هر واحد دو درم سنبل الطيب مصطكى عصارهء غافث هر واحد درم زرشك چهار درم اصل السوس سه درم كوفته به حرير بيخته يك مثقال سكنجبين ساده ده درم بخورند و يا سكنجبين ده درم و آب كاسنى پانزده درم و آب بيد بيست درم بنوشند .
و اگر به آن تب و عطش شديد نباشد بزر شاهتره رطب و كاسنى و كشوث و اثل و بيد و جو خورانيده شير آن بگيرند و در ديگ سنگين كرده بجوشانند و سكنجبين ساده در عين جوش داخل كرده از آتش فرود آورده در كيسهء كرباس آويزد تا آب صاف برآيد پس هر صبح اين آب پنجاه درم با سكنجبين ساده ده درم بنوشند و غذا مزورهء زرشك به مغز بادام و بچهء مرغ كوچك بخورند .
و اين قرص نافع است ريوند چينى تخم خرفه هر واحد دو درم گل سرخ شش درم طباشير هفت درم مغز تخم كدو مغز خربزه هر واحد پنج درم زعفران ربع درم كافور يك دانگ باريك سائيده قرص سازند يك مثقال بخورند .
و اگر با آن تب و تشنگى سخت باشد شيرهء خرفه پنجاه درم با آب هندوانه پنجاه درم به سكنجبين ساده ده درم بنوشند و غذا ماء الشعير يا مزورهء ماش اگر از شعير كراهت كند بدهند و نوشيدن آب برگ طرفا هر واحد سه اوقيه به سكنجبين ساده بهترين دوا است و يا كبر مخلل يك اوقيه هر روز بخورند و يا انجير