شب بخيسانند و صبح جوش خفيف دهند و خوب ماليده در پارچهء غير صفيق بپالايند تا كه در آب قدرى از جرم هليله آيد پس بنوشند كه اين در اكثر دو مجلس آب زرد خارج مىكند .
[ انطاكى ]
و انطاكى گويد كه علاجش تناول اغذيهء يابسه و مشى در گرمى و لبس مثل صوف و خواب در ريگ و خاكستر هر دو گرم و شرب آب مدبر كه در ابتداى امراض معده گذشت و خوردن معجون مغنى و ترياق الذهب و پنجنوش مجرب است .
و كذا كلكلانج و در بزل خطر عظيم است و آنچه نفع مىكند آن را خاكستر سرگين گاو به دارچينى و تخم كرفس و حنظل شرباً به شير شتر و بول آن و طلاى شكم به ترمس و حنظل و اشق و سركه و سرگين كبوتر است و خوردن حب ماء اصفر از مجربات است و آن در قول ما بعد اين بيايد .
[ مؤلف خلاصه ]
و مؤلف خلاصه گويد بنگرند اگر با ورم حار كبد يا تب بوده باشد آب كاسنى و سكنجبين و قرص راوند بدهند و گاه گاه به استفراغ ماء اصفر پردازند به كلكلانج بارد و نقوع هليلهء زرد و سرخ و قرص زرشك و قوت را به شورباى چوزهء مرغ و آب زرشك و روغن بادام نگهدارند .
و مطبوخى كه در قول امين الدوله گذشت در استفراغ ماء اصفر سودمند است و به عرق كاسنى و عرق عنب الثعلب به شربت بزورى بارد و امثال آن چنان كه ضررى از آن متصور نباشد تطفيه نموده باز به تدبير نخستين پردازند و ضماد از گل ارمنى در سركه و گلاب حل كرده و آرد جو و جاورس و خاكستر چوب انگور و صندل بر جگر و حوالى آن گذارند و مجففات محلله بر شكم طلا كنند بعد از آن مقويات جگر چون قرص زرشك و قرص ورد و دواء اللك صغير و كبير به حسب قوت حرارت و ضعف آن و رنگينى قاروره استعمال كنند و مدرات نيز به حسب مزاج از قبيل باديان و انيسون و كرفس و اسارون و سنبل و هليون و تخم خيارين و خربزه و كاكنج بدهند تا از اعادهء مرض ايمن گردند .
غذا شورباى ماش به آلو بخارا و زرشك و در آنجا كه استسقاى زقى با ورم صلب كبد يا طحال بود علاج آن دشوار است خاصة كسانى كه قوتشان بر جا نباشد طمع از حيات آنها بايد بريد .
و بالجمله همگى توجه به سوى استفراغ مائيت و تجفيف آن و تفتيح سدد و حفظ قوت و انعاش او به اغذيهء موافقه و اشربهء مناسبهء خوشبو و طيوب لائقه خاصة بوهاى لذيذ برگمارند و استعمال قى قبل از طعام در آنجا كه قوت برجا باشد به غايت مفيد است .
و اين حب در اين باب از مجربات انطاكى است بستانند مس سوخته و به غايت نرم سائيده از حرير گذرانيده غاريقون و زراوند مدحرج و شبرم همه مساوى الوزن صبر سقمونيا پوست هليلهء زرد مصطكى مقل ريوند هر كدام نصف جزو همه را به آب كرفس و آب ترب و روغن بادام سرشته حبها سازند و دو مثقال از آن در هفته يك بار بدهند .
و اگر قوت قوى باشد در هر سه روز يك بار توان داد بعد از آنكه شكم را به حنظل و ترمس و سرگين كبوتر ضماد كرده باشند .
و از آنچه براى اخراج مائيت در استسقاى زقى به تجربهء انطاكى رسيده اين مطبوخ است گلقند عسلى دو اوقيه تخم شبت يك اوقيه تربد سفيد تخم كرفس و كرويا از هر كدام نيم اوقيه همه را در سه رطل آب بجوشانند تا به سدس رسد صاف نموده ريوند چينى يك مثقال اضافه كرده بنوشند .
و در نسخهء بعضى متأخرين وزن تخم شبت نيم اوقيه و عوض تخم كرفس كرويا است و در بعضى عوض تربد و در ايام راحت از استعمال مفتحات و مدرات غافل نباشند و قوابض را بعد از مسهل هرگز استعمال نكنند مگر آنكه نقاى كلى حاصل شده باشد چه دوام لين در اين مرض تا هنگامى كه قوت ساقط نشده باشد واجب است .
و اين شياف ماء اصفر را بيرون آورد تخم كرفس تخم جرجير تخم گندنا نمك طبرزد سكبينج همه مساوى كوفته بيخته همچون بلوط شياف ساخته يكى از آن احتمال نمايند .
و اين حب در اخراج ماء اصفر قوى است و على بن زين آن را به غايت ستوده بستانند ماذريون و يك شبانه روز در سركه تر كرده خشك نموده تربد سفيد افتيمون هر كدام يك جزو انيسون تخم كرفس هليلهء زرد هر كدام نيم جزو كوفته بيخته حبها ساخته دو درم از آن به آب نيمگرم بدهند .
و از مسهلات سهل الماخذ و كثير المنفعت روغن ماذريون است و تركيب ساختن آن در قول مجوسى گذشت و در ايام استعمال مسهلات تغذيه به نخوداب يا دارچينى و خولنجان و شبت و گشنيز خشك مقرر دارند .
و اگر بيمار را طاقت استعمال داروهاى مسهل نباشد ضمادى كه در آن شحم حنظل و بيخ آن است و در قول مجوسى گذشت بر شكم نمايند كه به اذن الله تعالى عملى جيد مىكند .
و هرگاه هر يك از ادويهء مذكورهء موافق حدس صائب و تخمين صناعى بر طبق مشاهده ضعف و قوت استعمال نمودند و فائده از آن مترتب نشود و علت دراز و محكم گردد به شير شتر دست بايد برد و قانون استعمال آن همان است كه در قول مجوسى گذشت ليكن مقدار ربع رطل از شير با پنج درم سكر العشر و دو درم سفوف شروع كنند و هر روز ده درم شير بيفزايند تا به يك رطل رسد .
و اگر سى درم بول بز با ده درم عصارهء ترب و كرفس و سكنجبين بدهند همين اثر دارد يك روز بدهند و يك روز ترك كنند و از مركبات دواء الكركم و معجون مغنى و فنجوش و ترياق الذهب سودمند است .
و اگر ترياق بزرگ مقدار نخودى تا سه هفته به آبى كه اندر آن كرفس و حبق پخته باشند بدهند فائده تمام دارد و اغتسال به آبى كه در آن كبريت و شب و نمك و بورهء ارمنى و امثال آن پخته باشند و بردن در آن آب مفيد است .
و انطاكى گويد كه چون سه مثقال كرويا با زيت سائيده تا يك هفته بخورند استسقاى زقى را