و اگر لينت افراط كند رب به تنها بدهند .
و چون سرخى در قاروره و حرارت نباشد اين حب ماذريون بدهند ماذريون نيم درم روسختج ثلث درم فرفيون ربع درم سكبينج نيم درم نمك هندى دانگ سرگين كبوتر دانگ كه اين مزيل آب و مجفف قوى است .
و اين ضماد استعمال نمايند كه عظيم المنفعت در استسقاى زقى است آرد جو سعد پشك بز بورهء ارمنى گل سرخ مساوى بر شكم طلا كنند كه آب بسيار خشك كند .
[ مجوسى ]
و مجوسى گويد كه مداوات زقى اين است كه در اول امر تدبير او مثل تدبيرى كه در ابتداى حدوث استسقاى لحمى بيان كردم بايد كرد .
و چون مرض قوت گيرد و آب مستحكم شود بايد كه ادويهء مسهل آب مثل حب معروف به حب اشعيا و حب سرخس استعمال كنند و حب سكبينج نيز در اين باب نافع است .
و اين حب مفيد و مسهل آب است بگيرند توبال نحاس و برگ ماذريون هر واحد يك جزو باريك سائيده و به آب كرفس سرشته حب سازند شربتى از يك درم تا دو درم به حسب حاجت .
و ايضا تربد سفيد پنج درم ايارج فيقرا و سكبينج هر واحد چهار درم غاريقون و بيخ سوسن آسمانجونى هر واحد سه درم و نيم نمك نفطى دو درم لك منقى و ريوند چينى و بيخ اذخر و فقاح او و سليخه هر واحد يك نيم درم فرفيون درم همه را باريك سائيده به آب باديان سرشته حب سازند شربتى دو درم به شكر و آب گرم و اگر يك نيم درم از آن با شير شتر بخورند منفعت بين نمايد .
و اين مسهل ديگر براى آب است سنا و هليلهء زرد و ماذريون و شبرم و مس سوخته هر واحد يك جزو قرفه و مصطكى هر واحد نيم جزو همه را باريك سائيده شربتى يك درم و نيم با مثل او شكر سليمانى به آب گرم نافع است .
و ايضا مسهل ديگر مجرب عصارهء بيخ سوسن آسمانجونى ده درم بول بز دو اوقيه نقوع صبر نيم اوقيه همه را آميخته پنجال كبوتر دو درم زعفران نيم درم باريك سوده بر آن انداخته بنوشند كه اسهال آب به قوت نمايد و در كسى استعمال نمايند كه قوت او قوى باشد .
و اين دوا مجرب است بگيرند بول ناقه اوقيه و آب ترب يك نيم اوقيه آب قاقله مثله و سرگين كبوتر درم باريك سوده پاشيده بنوشند نافع است به اذن الله تعالى .
و هرگاه مريض احتمال تناول ادويهء مسهله نكند بايد كه اضمدهء مسهلهء آب استعمال نمايند و از آن جمله اين ضماد است بگيرند شحم حنظل و بيخ آن و شبرم و حب النيل و ماذريون و سقمونيا و صبر سقوطرى و مر مكى و بيخ خطمى و مقل و بيخ سوسن آسمانجونى و سرگين گاو دشتى هر واحد سه اوقيه زهرهء نر گاو و قثاء الحمار و مويزج و قردمانا و فرفيون و حماما و ميعهء سائله هر واحد پنج درم بورهء سرخ و نمك نفطى هر واحد چهار درم صمغ صنوبر و پوست بيخ كبر و شحم بط و شحم ماكيان و شحم گوساله هر واحد دو اوقيه موم نيم رطل موم و شحوم را به روغن شبت گداخته بر آن ادويه كوفته بيخته انداخته بر شكم ضماد نمايند .
و از آنچه خوردن او بر مريض سهل بود و اسهال آب نيكو نمايد و نافع باشد روغن ماذريون است بگيرند ماذريون جيد يك رطل و نيم و بر آن پنج رطل آب شيرين انداخته به آتش معتدل بجوشانند تا يك رطل بماند بر آن روغن بادام شيرين ربع رطل انداخته بجوشانند تا آب بسوزد و روغن بماند و يا شير شتر يا ماء الجبن به قدر يك درم بنوشند نافع است .
و غذا بر اين ادويه شورباى اسفيدباج به نخود كوفته و دارچينى و خولنجان و شبت سازند و اين ضماد نافع آب زقى است سرگين گاو سى درم كبريت زرد پنج درم پشك بز بيست درم باريك سائيده به سكنجبين سرشته در آفتاب بر شكم ضماد كنند .
و ايضا انجير سياه خشك در سركهء خمر تر كرده ماليده سى عدد پشك بز ده درم بوره و نطرون و بيخ سوسن آسمانجونى هر واحد چهار درم قردمانا و حب الغار و مويزج هر يك پنج درم همه را باريك سائيده به انجير سرشته بر شكم وقت خلو معده از غذا ضماد نمايند و بگذارند تا خشك شود و به آبى كه در آن بابونه و برنجاسف و شيح و مرزنجوش جوشانيده باشند بشويند .
و ايضا بگيرند راتينج و اشق هر واحد پنج درم نطرون و دقاق كندر و قردمانا و گوگرد زرد هر واحد سه درم سرگين كبوتر ده درم باريك سائيده در بول طفل نابالغ سرشته بر شكم ضماد كنند .
و ايضا بگيرند مارقشيشا و گوگرد زرد و نطرون و اشق و علك البطم و موم سفيد هر واحد يك جزو بيخ سوسن آسمانجونى و مويزج هر واحد نيم جزو باريك سائيده و اشق و علك و موم به روغن ناردين يا روغن قسط به مقدار حاجت گداخته بر شكم ضماد كنند نافع است به اذن الله تعالى .
و ضماد معروف به ضماد ميلاطوس نيز نافع است .
و كذلك ضماد فولاد خون را منفعت عجيب است .
و اين ضماد نافع جميع انواع استسقا است بگيرند حماما و سنبل و قردمانا و پوست سليخه و قسط و عاقرقرحا و ميعهء سائله و زراوند مدحرج و اكليل الملك و بيخ سوسن و قثاء الحمار و شحم حنظل هر واحد ده درم مقل ازرق برنجاسف و اشق و سعد و زعفران و نحاس محرق هر واحد پنج درم صبر و كندر ذكر و مر و حب بلسان و عود بلسان لادن هر واحد پانزده درم قرنفل و مصطكى هر واحد هفت درم گل سرخ و سرگين كبوتر هر واحد بيست درم صموغ را مع زعفران در شراب كهنه تر كنند و ادويه را باريك سائيده از پارچه گذرانيده و به روغن بان كه در آن موم گداخته باشند قدر حاجت آميخته به صموغ محلول بسرشند تا مثل مرهم گردد و بر شكم ضماد نمايند .
و بايد كه نظر به استقصا و تمييز جيد كنند در آنچه از تدبير به ادويه و اغذيه ذكر نمودم و هر واحد از آن به حسب وجوب قوت مريض و ضعف آن و چيزى كه آن را قوت احتمال نمايد استعمال نمايند كه اين رأس ما يحتاج اليه است و از وقوع غلطى و خطا