آب گرم بعد خوردن ماهى و نوشيدن ماء الشعير نمايند و از تهوع شديد محترز باشند كه موذى معده است و بعد فى شربت انار يا شربت ليمون يا شربت حصرم استعمال كنند .
و اگر طبع قبض باشد آب تمر هندى و سكنجبين يا شربت آلو بدهند .
و اگر صفرا راسب باشد تنقيهى آن مطبوخ فواكه نمايند و چون به حسگر يا جميع بدن سوء مزاج حار باشد تليين طبع نمايند و بعد تنقيهى بدن تغذيه مريض به اغذيهى مبرده مثل مزورات معمول به آب غوره يا آب انار سازند و بچهى مرغ مطبوخ به اين آبها بجوشانند .
علاج ضعف اشتها از بلغم لزج
آنچه در علاج امراض معده از سوء مزاج بلغمى مذكور شد به كار برند و يا اول بهر تلطيف خردل و جر و جير و بيخ كبر و انيسون جوشانيده صاف نموده عسل و اندكى نمك داخل كرده بنوشانند و بعد حصول تلطيف و نضج براى تنقيه مادهى شبت و تخم ترب و اصل السوس جوشانيده صاف كرده نمك هندى و سكنجبين عسلى آميخته نيمگرم بخورانند و به انگشت رد نمايند تا ماده به قى برآيد .
و اگر قى ممكن نباشد سهل بلغم دهند و پس از تنقيه معاجين مقوى بدهند تا معده ماده را باز قبول نكند و جوارش عود تلين و سفوف تنتريك و نمك و عرق هندى و تنبول و معجون نانخواه معجون بقراط و معجون غياثى و معجون ملوكى نيز نافع است و اين حب ترش نيز معدهى بارد را مفيد زنجبيل فلفل آمله هر واحد يك جزو دارفلفل دو جزو پوست هليلهى زردتر بد موصوف هر يك سه جزو نمك چهار جزو باريك سائيده در آب لمون به قدر كنار حب سازند و حسب حاجت استعمال نمايند .
و اگر پوست هليلهى زرد پوست هليله آمله نمك سياه سناى مكى باديان مساوى در آب ليمون حب سازند و به قدر توله يا كم و زياده به آب گرم وقت خواب فرو برند اشتها آرد و اجابت طبع نمايد و اين سفوف زنجبيل مزيل رطوبت معده و آب دهان و مشهى است زنجيل ده درم باديان پنج درم مصطكى سه درم نبات برابر سفوف سازند و اين سفوف انار دانه اشتها آرد و تقويت معده كند و نافع اسهال است انار دانه پاو آثار زنجبيل زيرهى سفيد هر واحد يك دام نمگ سنگ دو نيم دام كوفته ميخته به قدر توله يا كم و زياده خورند و بايد كه ادويه را بسيار باريك نسازند و در نسخهى ديگر الائچى خرد فلفل سياه دارفلفل شيطرح باديان هر واحد يك دام نمك لاهورى چهار دام عوض زنجبيل و زيره نمك سنگ است و اين عرق هندى مفيد براى اشتها و تقويت هاضمه و رفع رطوبات معده و نفخ آن و نافع زردى اندام و ورم سپرز است آب ادرك آب ليمون آب گهيكوار شهد همهى مساوى در شيشه كرد و به آفتاب دارند و بعد ده روز يك پيالهى قهوه خورى از آن خورده باشند .
و اگر قدرى قرنفل و دارچينى و نانخواه دوار فلفل در آن آميزند نافع تر باشد .
و اگر قرنفل سها كه بريان شيطرنج فلفل سياه كه يك وام سائيده در آب جغرات يك آثار آب ليمون پاو آثار آب ادرك ربع پا و آميزند و نمك سينده و به قدر ذائقه بيفزايند و به قدر يك دو توله بنوشند براى اشتها و هضم طعام مفيد و از بياض استاد مرحوم مرقوم است .
و اگر نوشاد را در آورند گلى تصعيد نمايند و برابر آن كندهك آمله سار گرفته در آب بيخ ترب كهرل نمايند تا خشك شد و باز در سركهى مقطر كهرل كرده سائيده نگاه دارند و مقدار يك سرخ بخورند براى آوردن اشتها و دفع بلغم معمول است .
و اگر قرنفل يك درم دارچينى دارفلفل هيل زيرهى سفيد هر يك دو درم سماق انار دانه نانخواه زنجبيل هر يك چهار درم كوفته بيخته دو درم صبح و دو درم شام بخورند نقصان اشتها ببرد .
و اگر انار دانه تر پهله ميبل مرچ سياه جواكها را جوائن لونگ هر واحد يك دام هر دو نمك دو دام سونف اجمود هر يك يك دام كوفته بيخته اول يا بعد طعام بخورند گرسنگى كمال آرد و طعام هضم كند ابن سينا مىنويسد كه استعمال قى به خورانيدن ترب و بر آن نوشانيدن سكنجبين عسلى آن را نافع است و از آنچه آن را نفع مىكند سكنجبين به زورى عسلى است كه اگر بر همه اجزاى آن شهد يك من باشد صبر سه اوقيه داخل كنند و هر روز سه طمقه بنوشند .
و ايضاً زيتون الماء مع انيسون و كبر مخلل به عسل و گاهى نفع مىكند آن را استعمال آب چشمه ها و اسفار و حركات و بعد تنقيه بدانچه در علاج ضعف اشتها از برودت گذشت معالجه نمايند .
مجوسى گويد كه اگر از بلغم لزج باشد قى به مخرج بلغم و رطوبت لزج نمايند و اسهال به حب صبر و حب افاويه و جوارش سفرجلى مسهل كنند بعده جوارش فلافلى و اطريفل كبير و حب ممسك دهند و اين دوا بدهند بگيرند بيخ اذخر يك جزو سنبل الطيب عود هندى هر واحد نيم جزو باريك سائيده دو درم به آب گرم بخورند و ميبهى ممسك نافع است و از اطعمه آنچه به سركه و مرى و كرديا و فلفل و دارچينى و خولنجان ساخته باشند استعمال نمايند .
ابن يحيى نوشته كه هرگاه به سبب اخلاط غليظ بار در تجويف معده اشتها باطل شود بايد كه به اشياى ملطفهى مقطعه قى استعمال كنند بعد اسهال شكم بدان چه منقى اين اخلاط باشد بايد كرد .
و اگر اخلاط غليظ در جرم معده غائص باشد بايد كه به خورانيدن ايارج فيقرا يا حب صبر تنقيه نمايند و بعد تنقيه كمونى و فلافلى و هليلهى مربى و زنجبيل و شقاقل مرى بدهند .
ابن الياس گويد كه تنقيهى معده القى از تخم ترب مطبوخ يا آب برگ او يا كنگر زود در آب جوشانيده اندك عسل در آن حل كرده بايد كرد و بعد نقاى معده گلقند عسلى ده درم با باديان سه درم يا انيسون بخورند و يا جوارش عود يا عنبر يا سكنجبين سفرجلى عسلى استعمال نمايند و يا اين سفوف نافع سوء مزاج معده بارد