انداخته بگذارند تا آنكه آب خوب تلخ گردد و نيز نافع است .
و اگر حبس قوى منظور باشد شربت ميبه و جوارش سفرجلى قابض و قرص عود و يا ترياق و مثروديطوس بدهند .
و اگر سهر هم عارض گردد قرص را سن براى منع قى و تنويم دهند و اطراف بمالند و محكم بر بندند و زعفران و مشك و عود باريك سائيده به آب بهى آميخته بر معده ضماد كنند و دست و پاى را به روغن سوسن بمالند .
و اگر بعد هيضه ضعف بسيار گردد حب نارجيل جواهرى دواء الفاوانيا بايد داد .
و اگر عود پوست بيرون پسته دانهى هيل گل گاو زبان جدوار هر واحد يك ماشه سوده به شربت انارين يك يك توله سرشته بليسند و بالايش عرق كاسنى عرق مكوه عرق گاو زبان گلاب هر يك چهار توله شربت انارين دو توله بنوشند بعد دفع ماده براى تقويت معده و دل و تحليل و قبض صالح و اصلاح و با نافع است .
و اگر اعراض ديگر مثل غشى و تشنج و غيره رو نمايد هر چه در علاج كلى و هيضهى صفراوى بهر تدارك هر واحد مسطور شد به كار برند .
و ايضاً چون اطراف سرد گردد و عرق سيلان نمايد و فواق رنج دهد و تشنج دست و پا عارض شود طبيخ قرنفل بنوشانند و تكميد به كمادات خشك نمايند و ماء اللحم ممزوج به شربت مشك وجور كنند و دلك بادهان مثل روغن ناردين و قسط نمايند و پنبهى كهنه بدان تر كرده بر مبادى اعصاب و عضلات گردن گذارند .
و گويند كه اگر بعد قى ماده باقى باشد به مسهل خفيف اخراج آن نمايند و بعد تنقيه زرنباد و كوفته بيخته در عرق باديان حبها به قدر ماش ساخته سه حب دهند و سفوف ارسطاطاليس خورانند و جوارش مصطكى و عود شيرين بدهند .
و اگر چوب پيارانگا كه نباتى است هندى و در بلاد پورب به هم مىرسد به قدر چهار سرخ با چند عدد فلفل سياه در گلاب يا عرق باديان سائيده نوشانند مجرب است و فاد زهر معدنى و حيوانى و پپيتا و نارجيل دريائى استعمال كردن نفع بليغ مىبخشد و ديگر ادويهى قابضهى حاره مثل دانهى هيل و پوست ترنج و جدوارد جز آن نافع غذا آب يخنى دهند .
و حكيم شريف خان در تأليف شريف مىنويسند كه در سفرى طعام به شب گذاشته بودند چند كس صباح آن طعام را خوردند همه را قى كردند و قى بند نمىشد و بر اعضاى بعضى اثر كمودت و تيرگى ظاهر شده بود و دواى ديگر همراه نبود والد ماج غفر الله پپيتا را در گلاب سائيده با وزان مختلفه استعمال نمودند نفع كلى بخشيد و قرنفل در سيب غرس كنند چنان كه سر قرنفل اندكى بيرون ماند و تمام قرنفل در سيب داخل شود و چند روز همين طور گذارند بعده قرنفل بر آورده استعمال نمايند كه براى بيضه و وجع فواد و تقويت معده بى عديل هست .
و اگر از آن سيب اندكى سائيده اطفال را قى عارض مىگردد بخورانند نفع دارد و كذا قرنفل يك درم در گلاب و عرق باديان جوشانيده جرعه جرعه نوشيدن مفيد .
و به قول صاحب تكملهء هندى شرب بول آدمى به غايت مفيد و نربسى به گلاب سوده انفع الادويه است و ترياق كبير سريع التأثير و كذلك مضغ پوست درخت عشر يك ماشه و ابتلاع آن .
و اگر برگ نازك بيد انجير دو عدد ماليده آب او افشرده بنوشند نيز مفيد بود .
و گويند كه نوشيدن شراب به آب پياز در اين مرض بسيار نافع و خس پوست نارجيل ناگر موتهه هر واحد يك نيم توله پوست بادام پودينهى خشك هر يك سه توله الايچى سفيد نه ماشه در پنج آثار آب بجوشانند چون نصف بماند اندك اندك بنوشانند كه در اين به آب منقول از مجربات استاد و معمول اين اضعف العبادست و در نسخهى مجربى وزن خس سه توله است و نوشته كه در سه پاو آب بجوشانند هرگاه ثلث كم گردد به كار برند و پترج دانهى الايچى صندل سفيد قرنفل عود غرقى پوست ترنج هر واحد يك درم نبات شش درم كوفته بيخته دو درم به گلاب خوردن مفيد است و اين دوا براى بيضه به تجربهى دوستى مكرر رسيده فوفل و كهنى يك عدد دانه الايچى خرداجو اين هر يك آنقدر كه سه مرتبه به سر انگشت ابهام و سبابه و وسطى گرفته شود همه را در ظرف گلى كوچك نو كه آن رابه هندى كورى كليه گويند گذاشته سكوره به قدر آن بر دهنش نهاده لبها بخمير آرد بند كرده در تنور گذارند تا آنكه ادويه بسوزد پس برآورده سه حصه كنند و هر روز يك آن رابه آب تازه خورند فوراً قى و اسهال مفرط بند شود و سونف واجو اين جوشانيده نوشيدن نيز مفيد هيضه بلغمى است و اين حب در ازالهى درد معده و تجويد هضم و كسر رياح و توليد اشتها و اصلاح فساد معده و سوء هضم نافع و در بيضهى وبائى دوائى است كافى بعون الله الشانى غنچهى مدار شش توله فلفل سياه سه توله نمك طعام سه توله قرنفل كلهدار نوشاد در مصعد هر واحد نه ماشه آهك آب ناديده سه ماشه افيون يك نيم ماشه يك روز به آب ادرك صلايه كرده خشك نمايند بعده به آب ليمون كاغذى كرده حبها برابر نخود و كنار دشتى بندند براى اطفال تا ده ساله از يك تا دو حب خرد براى جوان حب كلان و در هيضه اگر تشنگى غالب باشد بعد خوردن حب آب به گلاب آميخته نوشند اگر سر رشتهى حيات باقى است صحت يابد و جمله عوارض رديهى هيضه مبدل به راحت گردد .
و اگر زرد چوب كه از شكستن سياه بر مىآيد نه ماشه به آب سائيده بنوشانند نيز براى هيضه مفيد بود و باديان سه درم پودينه دو درم قرنفل چهار عدد گلقند دو توله جوش داده نوشيدن سودمند و تخم فلفل سرخ يك عدد در قدرى موجب بسته خوردن به منزلهى اكسير است و تتلى به كسر تاى فوقانى و سكون تاى فوقانى ثانى كه نهالى است هندى و در كشت گندم مىباشد در قدرى آب با پنج عدد فلفل سائيده بخورانند .
و اگر قى شود
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 440
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص٤٤٠