بعد انقضاى هيضه از دو سه بار اجابت به قبض شود گلقند چهار توله به عرق باديان عرق عنب الثعلب هر يك پنج توله گلاب چهار توله ماليده صاف كرده سكنجبين ساده و توله داخل كرده بدهند .
بالجمله اسهال هيضه و سوء هضم دفعه بند نبايد كرد بلكه اگر بند شود ملين بايد داد مگر به شرط افراط آن براى قبض صالح استعمال طباشير سوده بنوشد وى ساده سرشته با شيرهى دانهى هيل و شيرهى تخم خرفه و گلاب و شربت انار معمول است .
و ايضاً در اين به آب جوارش انارين يا عود ترش يا مصطكى يا آملهى مربى يا عود و طباشير هر واحد يك ماشه سوده به گلقند يك توله سرشته همراه شيرجات معمول .
و اگر بعد هيضه صداع و سوزش و خلش معده و خشكى و تشنگى باقى باشد آب عناب و آلو بخارا همراه شربت بنفشه دهد .
و اگر ثقل و قراقر و مغص دريابند به جوارش مصطكى و كمونى علاج نمايند .
و اگر هر دو امر موجود باشد در علاج نيز تركيب دهند و هرگاه بعد از هيضه ضعف و سقوط قوت لاحق شود يا قوتىهاى مقووى حسب حاجت به عمل آرند و دواء المسك بارد و شربت ابريشم مرتب سازند .
و اگر بعد دو سه روز از انقضاى هيضه زكام عارض شود عناب پنج دانه الايچى سفيد چهار ماشه جوشانيده شيرهى تخم كاهو شش ماشه گلقند دو توله و يا بهدانه سه ماشه گلقند دو توله جوشانيده بدهند .
بالجمله بعد اخراج مواد تخمه و هيضه تقويت معده و احشا ضرورت است اگر بمرخيات براى ازلاق ثفل و يا مغريات براى تليين صدر و نزله و سرفه حاجت افتد همراه مقويات معده و دافع مادهى آن بايد داد و باقى تدبير از علاج كلى هيضه كه مذكور شد و ادويهى مركبه و اقوال خلاق كه مسطور مىگردد حسب حاجت اخذ كنند .
ذكر ادويهء مركبه كه در هيضهء صفراوى معمول است :
حب هيضه كه جهت حبس هيضه و رفع سميت آن معمول
[ صفت آن ]
نارنگى را همين نوع درست بگذارند تا بوسيده گردد و خشك شود وقت حاجت با پوست و مغز و تخم باريك بسايند و به گلاب حبها به قدر نخود بندند خوراك از دو حب تا پنج حب بعد از نقاى معده به قى يا اسهال يا هر دو نزد افراط آن فرو برند .
نوع ديگر از مجربات حكماى فرنگ كه جهت حبس قى و اسهال و رفع حدت و سميت ماده استعمال مىنمايند
[ صفت آن ]
افيون كافور انگوزه هر سه مساوى حل سازند كه يك ذات شود پس حبها به قدر نخود كوچك بسته يك دو حب در آخر بيضه بدهند .
رب انارين كه در تسكين بيضه بكاريد
[ صفت آن ]
آب انار شيرين آب انار ترش هر يك يك آثار در ديگ سنگين يا مسى قلعى و از بجوشانند تا نصف بماند يك آثار قند سفيد داخل كرده به قوام آرند .
و اگر عود خام و آملهى منقى هر يك چهار درم داخل كرده بجوشانند پس صاف كرده قند داخل نموده قوام نمايند در حبس قوى تر گردد .
سفوف خسته كنار كه در هيضه براى حبس اسهال مىدهند
[ صفت آن ]
دانهى هيل مغز خستهى كنار مغز خستهى آمله صندل سفيد گشنيز مقشر طباشير پوست درخت بر طبل برنج سانهى هر يك يك دام انار دانهى ترش چهار دام سفوف ساخته به شربت انار منفع بدهند .
سكنجبين ساده كه دفع صفرا و بلغم نمايد و در اكثر امراض معده مستعمل
[ صفت آن ]
قند سفيد يك آثار در ديگ كنند و پاو آثار سركه صاف بر آن بريزند و به قوام آورده يك اوقيه گلاب بر سر آن ريخته فرو گيرند .
و اگر عسل به جاى قند اندازند سكنجبين عسلى شود .
و اگر عوض سركه آب ليمو اندازند شربت ليمو كه معروف به سكنجبين ليموست خواهد شد و طريق ساختن شربت خماض و نارنج نير چنين باشد .
شربت انارين منعنع كه در تسكين هيضه نفع دارد
[ صفت آن ]
آب انار شيرين آب انار ترش هر يك يك رطل يك جوش داده شب بگذارند و صبح آب صاف آن گرفته به آتش ملايم بپزند تا به نصف رسد پس آب نعناع تازه صاف نموده نيم رطل شكر سفيد يك رطل داخل كرده به قوام آورند شربت .
انار ترش منعنع كه در تسكين قى و غثيان و منع اسهال صفراوى مجرب و مفتح سده
[ صفت آن ]
آب انار ترش يك رطل قند سفيد يك نيم رطل آب نعنع معصور نيم رطل با هم آميخته به قوام شربت آرند .
شربت حب الآس كه مسكن هيضه است
[ صفت آن ]
حب الآس يه جز كوفته بجوشانند تا مهرا شود صاف نموده قند سفيد ده جزو اضافه كرده به قوام آرند .
شربت سفرجلى رمانى نافع هيضه و غثيان و قى صفراوى و مقوى قلب و مسكن عطش و حرارت جگر و اسهال است
[ صفت آن ]
آب بهى شيرين آب انار ترش و شيرين هر يك يك رطل پوست بيرون پسته ترنج حب الآس زرشك بيدانه مصطكى گل سرخ عود دانهى قاقلين هر يك يك مثقال سنبل الطيب نيم مثقال كوفته در صره بسته با هم بجوشانند و صره را ماليده باشند و با يك رطل قند سفيد به قوام آرند ضماد به جهت هيضه بعد دفع ضرر اغذيهى فاسده براى تسكين قى بر معده نهند صندل گل سرخ بر اوهى بهى برادهى سيب برگ مورد كوفته بيخته به گلاب آميخته ضماد نمايند .
عرق هيضه كه در معمولات شفيقى حكيم اصغر حسين است
[ صفت آن ]
زرشك برادهى صندل سفيد انار دانهى ترش هر يك پاو آثار آلو بخارا باديان هر يك نيم آثار پودينه يك آثار الايچى سفيد دارچينى هر يك نيم پاو طباشير هفت توله كافور چهار توله و آثار آب شب تر كرده صبح كافور دريچه بسته چهار آثار عرق كشند ليكن در شدت حرارت استعمال اين عرق بدون شربت ليمو و غيره مبردات جائز است .