آبها مىنمايند و نفع عيب مىبخشد .
و مصنف خلاصة الحكمت مىگويد كه در هيضه اگر غشى و بيهوشى عارض گردد و دندانها بر هم افتد به حدى كه مطلق بازنگردد كه گلاب و يا چيزى در حلق او توان ريخت ناچار فصد باسليق يا اكحل هركدام كه خوب نمايان باشد بگيرند و قدرى خون برآرند و چون به هوش آيد به زودى بند نمايند و زياده خون نگيرند .
و صاحب خلاصه العلاج نوشته كه به جهت غشى و بيهوشى كه اكثر در اين علت عارض مىگردد قطعهى آهن را به آتش سرخ نموده به مفاصله يك وجب به ريافوخ مريض نگاه دارند و سه چهار عدد ليموى كاغذى را بريده بر آن آهن پاره بيفشارند چنانچه قطره قطره بريافوخ بچكد افاقه حاصل آيد .
بالجمله هرگاه نقاى بدن از ماده حاصل گردد و استفراغ از حد در گذرد در آن وقت به تسكبين كوشند و شربت انار و سكنجبين و يا شربت بهى و رب آن و يا رب انار ترش در گلاب حل كرده بنوشانند و زهر مهره خطائى را در گلاب و بيدمشك حل كرده شربت انار ميخوش افزوده در تسكين قى تأثير عجيب است و گاهى طباشير و پوست بيرون پسته مىافزايند و شربت ليمو عوض شربت انار مىكنند و يا به شربت انار منعنع و شربت سفرجلى درمانى دهند و يا با گل مختوم و گل داغستانى بدهند و يا حب كوله با شيرهى كعير و يا آب سماق مكرر سنگ تاب نموده بايد داد و گاهى شربت زرشك و نقوع آن و سكنجبين رمانى و شربت سيب استعمال مىنمايند و رب انارين و شربت انارين منعنع و شربت حب الآس در تسكين قى و اسهال سخت سودند است .
و اگر تشنگى تسكين نيابد انار دانه ترش را به گلاب شيره كشيده و طباشير بر آن پاشيده يا بدون طباشير جرعه جرعه بدهند و گاهى هنگام شدت عطش وحدت صفر آب سرد برف مىدهند .
و به قول داوود اگر در اينجا حرارت شديد باشد و اعراض آن بر آن گواهى دهد شيرهى تخم خرفه بنوشانند و عصارهى خرفه مع صندل در سركه سائياره بر معده ضماد نمايند و چون يك درم طباشير به آب انار بدهند قى و اسهال را در اندك مدت قطع كند و اضمده قابضهى مبرده بر معده ضماد كنند و صندل و گلاب ببويند و هرگاه قلق و اضطراب و سدرود وارد سرخى چشم و يا فواق باز به سبب انصباب ماده رو نمايد فى الفور قى كنانند و بعد از قى متصل دواى مسكن مثل فاد زهر و طباشير و زرشك و زرد رد و انار دانه ترش و دانه هيل و تخم حماض و مغز تخم ليموى كاغذى حسب حاجت دهند .
و اگر دواى رقيق به قى بازگردد طباشير و زهر مهره سوده و زرشك و انار دانهى ترش و دانهى هيل سائيده در شربت انار ترش يا شربت ليمو آميخته به طور لعوق بليسانند و زرشك و صندل و كافور در گلاب سوده بر معده و قلب نهند .
و گويند كه اگر قى ساكن نشود در آب اندك كعك سوده يا نان خشك در تنور يا انار دانه سوده قدرى آميخته اندك اندك دهند و هر وقت كه قى شود اعادهى اومره بعد اخرى نمايند تا آنكه قى ساكن گردد و بلع آب كندر ممضوغ و مضغ قرص كندر يا خوارانيدن او به رب انار بسيار نافع است يا قرص الطين بدهند .
و به قول جالينوس قرص حب الآس بهتر از آن است و امتصاص فواكه قابضه مثل سيب و سنجد و امرود و بهى نافع و ضماد شكم به سفرجل و شكوفهى انگور و لحيته التيس و سماق و گلنار و پوست انار و پست جو و صندل و گل سرخ و كافور و سك در گلاب سائيد و پاشيدن آب سرد در مسكن او و انداختن برگ بيد و گل سرخ و بنفشه و آس و نيلوفر و سيب و موز در آن و غذا به ماء اللحم كه در آن ربوب قابضهى مذكوره حل كرده باشند و يا تغذيه بيضه كه در سركه جوشانيده انار دانه يا برگ آس يا سماق بر آن پاشيده باشند و يا خوردن پست جويا پست كنار يا پست اناردانه سودمند است و مصوص از گوشت هر طائر كه باشد و كذا كرد ناج براى ايشان نافع و در صورت كثرت ضعف و غشى ماء اللحم و شربت فواكه تراش در حلق چكانند و وجود شراب يا ماء اللحم كه در آن دواء المسك بارد حل كرده باشند نيز به قول ابن سرافيون مفيد است و از حيلههاى جيد چوزهى مرغ بريان شكافته بويانيدن است .
و به قول بعض متأخرين غسالهى برنج سائهى به آب رايب جهت تسكين قى مفيد است .
و اگر حرارت به درجهى اتم بود و قى بند شود قرص كافور در شربت ليمو يا انار ترش سرشته بليسند و در تسكين بيضهى شديد الحرارت نوشيدن آب ليمو حكم اكسير دارد و پوست بيرون پسته طباشير دانهى هيل هر واحد يك ماشه سوده در شربت انار يك توله آميخته خورانيدن بعد نقاى ماده در بيضهى صفراوى نافع است و كذا سبزى كنول گئد دانهى الايچى خرد زرشك پوست سماق طباشير گشنيز مقشر هر واحد يك ماشه در شربت انار شيرين يك توله و فرو بردن اطراف به آب سرد در اكثر قى و اسهال را فى الحال بند مىكند و سفوف خسته كنار در اين به آب شديد النفع است و چون مرض انقطاع پذيرد مدتى بيمار را از اغذيه مسعهوده بازدارند و به تدريج به عادت خودش باز آرند و عند ضعف ماء اللحم به سماق و انار دانه و زرشك بدهند و حتى الوسع در اين قسم هيضه از ادويهى حاره مثل پپيتا و نارجيل و پودينه و غير آن اجتناب نمايند .
تعليم : [ هرگاه قى و اسهال منقطع گردد در امعا ماده موجود بود ]
هرگاه قى و اسهال منقطع گردد در امعا ماده موجود بود و از آن تكليفى عائد گردد ملينى بارد از آلوبخارا و گل سرخ و مشمش و مويز و تمر هندى و شربت و زرد مكرر و گلقند و ترنجبين و شيرخشت بايد داد و يا آب تمر هندى سه توله گلاب ده توله گلقند چهار توله بدهند و يا شربت ورد مكرر و سكنجبين ساده و گلقند و عرق باديان و گلاب دهند تا ماده باقى برآمده نجات يابد و همچنين