سوده در گلاب نيم آثار بجوشانند كه به نيمه آيد نبات سه توله انداخته نيمگرم نوشانند .
و اگر بدين تدبير درد زائل نگردد جوارش شهرياران يك توله به گلاب خورانند و به جاى آب بر گلاب و عرق باديان اكتفا ورزند و در آن روز هيچ قسمى از غذا ندهند و روز دوم وقت صبح مصطكى سه ماشه به گلقند يك نيم توله آميخته بليسانند و بالاى آن شيرهى باديان نه ماشه و اينسون پنج ماشه و الايچى كلان چهار عدد در گلاب نيم پا دو عرق پودينه و گلاب قرنفلى هر يك سه توله برآورده نبات چهانيم توله داخل كرده نيمگرم بنوشانند و وقت دو پهر غذا شورباى مرغ بنان خشكار دهند و بالاى آن نمك سليمانى سه ماشه با گلاب قرنفلى علوى خان پنج توله بدهند و تا دو سه روز بر همين دوا و غذا قناعت كنند .
و ايضا براى اصلاح معده انيسون باديان يك يك ماشه سوده به جوارش عود پنج ماشه سرشته با عرقيات بدهند و با جوارش عود هفت ماشه با شيرهى باديان چهار ماشه انيسون دو ماشه شربت بزورى دو توله دهند .
و اگر در تخمه غذاى غير منهضم به اسهال بر آيد و ضعف گردد و عرق باديان عرق عنب الثعلب هر يك پنج توله گلاب دو توله گلقند سكنجبين شربت بزورى هر يك يك توله دهند .
و اگر تپ آيد دوم روز شيرهى كاسنى شيره اصل السوس شيرهى عنب الثعلب افزايند .
و ايضا بعد اسهال بسيار گلقند و غيره داده بعد آن گل سرخ مويز منقى عنب الثعلب پرسياوشان سناى مكى جوشانيده گلقند براى تفتيح سده كه باعث اسهال باشد مىدهند و در اين صورت پودينه كه قابض است موقوف مىدارند و گل بنفشه در تخمه نمىدهند كه مكرب معده است و كذا در تخمه با اسهال همراه ادويهى محلله ادويهى مغريه و لعابيه ضرور نيست و بعد از آنكه تخمه رفع گردد مثل ريشه خطمى و بهدانه و اسپغول بايد داد و در تخمه و بيضه دواى غذائى نبايد داد .
و ايضا در تخمه سكنجبين و كذا ديگر شيرجات ممنوع است مگر آنكه تپ باشد يا در معده بلغم به صفرا مخلوط باشد پس گلقند به سكنجبين سرشته بايد داد اگر در تخمه قى و اسهال و درد شكم و درد گرده حادث شود فصد باسليق از جانب موافق در عين تخمه جائز است بايد كرد و گلقند عرقيات داده بعده طبيخ به رعايت معده و گرده بايد داد .
و اگر در تخمه از حرارت و دوا نيامدن اسهال هذيان و احتراق حادث شود و مشرف به سرسام بود فصد كنند .
و اگر در تخمه هر چه بخورد قى كند و با قبض طبع و درد شكم باشد بنفشه باديان هر يك شش ماشه مويز منقى ده دانه تخم كاسنى كوفته پنج ماشه سناى مكى گل سرخ هر يك شش ماشه جوشانيده گلقند سه توله دهند و بعد بر طرف شدن عوارض تخمه به جهت تقويت و دفع بلغم معده و احشا باديان دارچينى خطمى هر يك چهار ماشه جوشانيده گلقند دو توله دهند .
و اگر از اين سوزش بول حادث شود آلوبخارا نه دانه عوض دارچينى كنند .
و اگر بعد علاج تخمه سوء تنفس و سرفه زير آمدن بلغم به سبب در آمدن بلغم در آلات صدر و ريه حادث گردد براى تقويت معده و آلات صدر خميرهى گاو زبان نه ماشه همراه الايچى گل گاو زبان هر يك سه ماشه جوشانيده نبات يك توله داخل كرده دهند .
و ايضا در تخمه اول گلقند دو توله باديان شش ماشه جوشانيده بدهند اگر دوم روز پيچش شود ريشه خطمى شش ماشه افزايند و در تخمهى مزاج صفراوى نحيف اگر زحير كاذب شده باشد براى ازلاق ثقل و تقيح سده و دفع رياح محتبسه نقوع بنفشه تخم خطمى باديان بيخ باديان هر يك چهار ماشه ريشه خطمى انيسون هر يك شش ماشه در عرق باديان هفت توله عرق عنب الثعلب پنج توله گرم نموده تر كرده صبح خام ماليده صاف كرده گلقند سه توله ماليده چهار تخم اول خورده بنوشند روز سوم پودينه دو ماشه مويز منقى و دانه افزايند بار به جهت هضم جوارش عود و گاهى نوشدار و شش ماشه خورده شيرهى الايچى كلان شيرهى باديان هر يك چهار ماشه عرق مكوه عرق باديان پنج پنج توله گلاب چهار توله شربت بزورى گلقند هر يك يك نيم توله دهند .
و اگر بعد تخمه و اصلاح معده شقيقه به شركت معده و جگر از صفراويت باقى ماند دواء المسك هفت ماشه خورده زرشك بيدانه شش ماشه مويز منقى ده دانه در گلاب ماليده صاف كرده شربت انار منعنع يك توله بنوشند .
و اگر بعد تخمه در اسهال بلغم مخاطى برآيد و بعد قبض همين قسم دو سه اسهال شده باشد و يا ضعف و در و كتفين بود شيرهى الايچى كلان شيرهى الايچى خر و عرقيات شربت انار شيرين دهند باز جوارش انارين افزايند .
و اگر تخمه با تپ بود گلقند سكنجبين هر واحد يك نيم توله عرق عنب الثعلب گلاب هر يك چهار توله خاكشى چهار ماشه غذا به شرط اشتها كهچرى روز دوم مفتح شيرهى تخم كاسنى شش ماشه شيرهى باديان چهار ماشه گلاب چهار توله سكنجبين دو تولهى خاكشى چهار ماشه و ايضا در تخمه مع حمى كه آخر شب قى طعام ترش شده به آب نمك قى كرده باشد بعده تپ خفيف و كثرت لعاب دهن عارض شود گلقند سه توله به عرق عنب الثعلب ده توله گلاب چهار توله حل كرده سكنجبين ساده دو توله داخل كرده خاكشى چهار ماشه پاشيده دهند و آخر روز نيز همين نسخه بدهند غذا به شرط اشتها وقت شام كهچرى بخورانند بعد اجابت و بر آمدن فضلهى غذا و كم شدن
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 424
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص٤٢٤