هر واحد سه درم طباشير دو درم تخم خرفه مغز تخم بادرنگ و خيار هر واحد چهار درم كافور نيم درم همه باريك سائيده و در آب به قدرك يك درم قرص ساخته با سكنجبين سفرجلى يا شربت سيب ميخوش بخورند .
و ايضا دوغ گاو معمول به نعناع و طرخون در هر روز نيم رطل بنوشند و بيفزايند تا به يك رطل برسد و اين قرص نيز به دوغ بدهند صمغ عربى نشاسته كتيرا طباشير نعنع رب السوس هر واحد دو درم گل سرخ پنج درم پودينهى نهرى و زيره در سركه تر كرده و سنبل الطيب و انيسون هر واحد يك درم تخم كاسنى تخم كشوت حب انبرباريس هر واحد سه درم عود خالص و سك هر واحد نيم درم همه را باريك سائيده به گلاب قرص سازند هر قرص به قدر يك درم تا مثقال و اين سفوف نافع سوء استمرا از حرارت است گل سرخ حب انبرباريس كشنيز خشك هر واحد پنج درم كرو يا كمون هر دو در سركه تر كرده هر واحد سه درم تخم خرفه مغز تخم فتا مغز تخم خيار هر واحد چهار درم طباشير سك هر واحد دو درم عود صرف يك درم باريك سائيده صبح دو درم به دوغ گاو بخورند و آخر روز دو درم به شربت انار و شربت سيب ساده .
و ايضا در آخر روز اين شربت بدهند آب سيب ميخوش آب انار آب به و هر واحد پنج رطل گلاب سه رطل در ديگ سنگين انداخته بالايش نعناع يك باقه صندل سفيد عود صرف سك هر واحد پنج درم كوفته در صره سست بسته اندازند و به آتش ملايم بجوشانند تا نصف بماند بعد و بر آن شكر طبرز و مساوى هر واحد داخل كرده به آتش معتدل بپزند و كف او دور كرده به قوام جلاب آرند و از آتش گرفته در ظرف بدارند و به قدر حاجت بنوشند و اين جوارش براى سوء استمرا كه از حرارت باشد نافع است و اسهال طبع نمايد بگيرند گل سرخ طباشير هر واحد سه درم عود سك هر واحد يك نيم درم سقمونيا كنيم دانگ زعفران نيم دانگ باريك سائيده به قوام نبات بياميزند و اين جوارش نيز نفع دارد بگيرند گل سرخ طباشير صندل سفيد عود صرف هر واحد پنج درم مصطكى سنبل هر واحد دو درم زيرهى كرمانى در سركه تر كرده و مرو خوشبو هر واحد سه درم زرشك چهار درم كافور يك درم همه را باريك سائيده به حرير بيخته به رب به و قوام شكر آميخته سه درم بخورند و اين نيز نافع محرومين است سيب شامى به اصفهانى هر واحد سه رطل در سركهى خمر خوب بجوشانند تا مهرا شود و در هاون سنگين باريك بسانيد و دو چند آن نبات داخل كرده به آتش معتدل بيزند تا به قوام آيد بر آن سك و هيل و عود صرف و صندل سفيد و طباشير هر واحد پنج درم كافور دو مثقال سائيده اندازند و آميخته در ظرفى بدارند شربت سه درم و غذا بچهى مرغ و دراج و تيهو مطنجن به سركه و مرى و كرويا و كشنيز يا به آب انار مع نعنع و طرخون و پودينه و دارچينى و يا تفاحيه و يا معموص به كشنيز و نعناع و اندكى كرفس باشد و از اغذيهى مسخنه اجتناب نمايند و سفرجل و تفاح و انار ميخوش و مانند آن امتصاص كنند و از شراب و حمام احتراز نمايند و بر معده اضمدهى كه در علاج سوء مزاج حار معده گشت ضماد سازند .
و صاحب ترويح الارواح گويد كه اگر سبب سوء هضم و فساد او سوء مزاج حار ساذج باشد رب انار و رب ريباس و رب سيب و رب ترنج و ليمو و هر چه از اينها به هم رسد به گلاب بنوشند و يا سكنجبين سفرجلى و گلاب بياشامند و غذا مزورهى زيرباج بلحوم بچهى مرغ خورند و اين سفوف نافع است گل سرخ كشنيز خشك هر يك پنج درم كرد يا كمون هر دو در سركه تر كرده هر يك سه درم طباشير نصف درم مغز تخم خيارين سه درم كوفته بيخته هر روز پنج درم بخورند و اگر از برودت باشد علاجش به تدبيرى كه در علاج امراض معده بارده گذشت بايد كرد .
و ايضا اول قى كنانند اگر مرض نو باشد قرص درد سه ماشه بآبى كه نانخواه و زيره سياه هر يك هفت ماشه قرنفل سه ماشه جوشانيده ميبه سه توله آميخته باشند بدهند .
و اگر مرض مزمن بود اول قى كنانيده تنقيه معده و بدن به حسب صبر و ايارج كنند و بنا بر تقويت جوارش كمونى و فلافلى و مصطكى مركب علوى خان با شربت افسنتين و عرق عود و پودينه دهند و اين دوا به غايت نافع است مصطكى دو ماشه عود دانهى هيل هر يك يك ماشه در اطريفل صغير يك توله سرشته با شيرهى باديان نه ماشه و انيسون چهار ماشه و الايچى كلان چهار عدد در عرق دارچينى علوى خان توله و گلاب ده توله شربت افسنتين مركب دو توله دهند و غذا عصافير و مرغ پنان خشكار بدهند .
و به قول ابو الحسن اگر سوء استمرا و فساد بالغ مزاج بارد باشد و با قلت عطش و بقاى كيفيت ماكول به حال خود بود بايد كه حلنجبين دهند و آبى كه در آن عود و گل سرخ جوشانيده باشند بنوشانند .
و اگر برودت مفرط باشد قدرى از جوارش كمونى يا جوارش عود بدهند و غذا چوزهى مرغ بريان خورانند و شراب بياشامند و معده را به آب مرز نجوش طلا سازند .
صاحب كامل گويد كه هرگاه سوء استمرا از سوء مزاج بارد عارض گردد جوارش كمون و جوارش فندا ويقون و جوارش عود دهند .
و اگر از اين فائده نشود
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 416
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص٤١٦