دليل اخلاط بارده است .
و اگر علامات ورم و قرحه و ضعف معده و تقدم تناول غذاى بسيار يا روى يافته شود سببش آن باشد .
علاج :
اگر سبب ضعف هضم سوء مزاج ساده يا مادى يا ريح يا فساد غذا باشد علاجش به دستورى كه در انواع علاج امراض معده مسطور شد حب سبب بايد كرد .
و اگر از ضعف معده باشد علاج آن نيز گذشت .
و ابن ماسويه گفته كه چون در ضعف هضم علامات معروفه از علامات حرارت و برودت يافته نشود آن به سبب ضعف جرم معده بود كه مثل پارچه كهنه شده باشد و علاجش اطريفل صغير بخبث الحديد و اضمدهى قابضه است .
و اگر از ورم و قرحه بود علاجش علمحده بيايد و در اينجا بعض تراكيب مطب اساتذهى كرام و ادويه مفرده و مركبهى يونانيه دهنديه معمول اطباى عظام مقوى هضم به قلم مىآيند طبيب لبيب حسب مزاج مريض به عمل آر و ليكن تقليل طعام و ترك بقول و اغذيهى مولد خلط خام در اين مرض شرط است و الا فائدهى كلى و نفع تام كمتر به انجام مىرسد .
بالجمله اگر ضعف هضم با ضعف معده باشد و دواء المسك معتدل با شيرهى دانهى ميل و عرق عنب الثعلب عرق كاسنى عرق گاو زبان گلاب شربت انار شيرين بدهند و يا نوشدارو در گلاب جوش داده و يا نوشدارو هفت ماشه عود غرقى شش ماشه در عرق الايچى و گلاب هر يك شش دام جوشانيده و يا جوارش عود جوارش آمله هر يك پنج ماشه ممزوج نموده بخورند و بالايش گلاب بنوشند و يا جوارش عود ترش هفت ماشه همراه شيرهى باديان چهار ماشه شيرهى انيسون دو ماشهى شربت بزورى دو توله و مداومت جوارش مصطكى و استعمال اطريفل كشنيزى كه هاضم و ملين خفيف است نيز مفيد و يا شيرهى باديان چهار ماشه شيرهى دانهى هيل سه ماشه شيرهى تخم خرپزه چهار ماشه گلاب چهار توله شربت انار شيرين دو توله دهند .
و اگر با ضعف هضم شكواى اشتها و مزاج حار باشد جوارش انارين خورده بالايش عرق كاسنى عرق گاو زبان گلاب عرق كيور را هر يك چهار توله شربت انار شيرين دو توله حل كرده بنوشند و شربت بزورى و شربت فالسه همراه جوارش آمله نيز نافع .
و اگر يا درد شكم باشد جوارش كمونى كبير شش ماشه با شيرهى باديان و گلقند بخورند و يا جوارش مذكور به گلقند سرشته بخورند بعده سكنجبين ساده دو توله گلاب عرق باديان عرق عنب الثعلب هر يك چهار توله بنوشند و يا جوارش سكنجبين سرشته و گلقند در عرقيات حل كرده استعمال نمايند و اين تركيب نسخه براى تليين و هضم طعام و تقويت معده است .
و اگر ضعف هضم با نزله و درد باشد جوارش مصطكى پنج ماشه خورده و يا قوذايك توله در عرق باديان عرق عنب الثعلب هر يك پنج توله حل كرده بنوشند و يا همراه طبيخ خطمى خبازى اصل السوس هر يك چهار ماشه نبات يك نيم توله خاكشى چهار ماشه پاشيده دهند .
و اگر با درد شانه باشد جوارش كمونى كبير شش ماشه خورده عرق كاسنى عرق گاو زبان عرق عنب الثعلب گلاب هر يك چهار توله گلقند سه توله بنوشند .
و اگر با وجع كامل بعد غذاى غليظ بود شربت دنيا و گلقند به عرق باديان عرق عنب الثعلب گلاب حل كرده بنوشند .
و اگر با خفقان و سوزاك و درد گرده باشد و حبس بول با نرمى طبع بود جوارش املهى لولوى خورده بالايش شيرهى تخم كشوث سه ماشه شيرهى تخم خرپزه شيرهى تخم خيارين هر يك شش ماشه عرق خار شتر ده توله شربت بزورى معتدل دو توله حل كرده تودرى سرخ سه ماشه پاشيده بنوشند غذا پلاو و جوارش عود شيرين و ترش و انوشداروى ساده به گلاب و عرق باديان و نمك سليمانى و سفوف عود با عرق نانخواه و سفوف بودينه با عرق الايچى در تقويت هضم عظيم الاثر است
ذكر ادويهء مفرده معين بر هضم طعام :
سويدى گويد كه كباش قرنفل و كذا خوردن جوزبوا از نيم درم تا يك درم و كذا جوز مربى و كذا پودينه نهرى درين باب مجرب من است و خوردن زنجبيل مربى و غير مربى و كذا فرنجمشك و عرق آن و كذا زعفران و كذا امرود بعد طعام و كذا سعد و حب بلسان و تخم خيرى و سنبل هندى و بسباسه و كاشم و قاقلهى كبار و صعتر و كذا عنصل بريان مطبوخ به عسل و كذا سركه آن شربت آن و كذا كماذريوس در شراب قابض يك شبانه روز تر كرده و آن شراب را به شكر يا عسل به قوام آورده و كذا فلفل سياه و دفع ضرر او در محرورين به سركه و كذاوار فلفل و عود بلسان و نانخواه و ليمو مالح و بلبوس و زر نباد و فاغره و جرم جرجير خام و پخته و تخم آن و ترنجان مطبوخ و تخم آن و پوست ترنج و برگ آن و دو قود و نعنع و سيساليوس و حاشا و كندر و عود البخور يك مثقال و روغن بطم و جاوشير و انجدان و اشتر غار و دارچينى و بندق هندى و كرفس و بيخ راسن و جرم افسنتين رومى و در شراب تر كرده و يا به شكر يا عسل شربت آن ساخته و جلسه در سركه پخته و سداب و آمله و زرنب و جوز الشرك و ارماك و درونج و كذا آميختن زنجبيل و خولنجان و كبابه و فلفل سياه و هيل و خردل در طعام و شرب دو درم قسطرن و روغن باسان و شراب يك سالهى ريحانى قابض و ضماد و شرب ميعهى سائله هر واحد معين بر هضم و مقوى آن و هاضم طعام است .