شيرهى باديان چهار ماشه شيرهى تخم كاسنى شش ماشه گلقند دو توله روز سوم لعاب گل خطمى سفيد سه ماشه شيرهى زيرهى سفيد چهار ماشه شيرهى خارخسك شش ماشه شربت بزورى بارد دو توله براى ادرار رطوبات مىدهند .
و اگر بعد علاج تخمه درد و قبض باقى بود سناى مكى چهار ماشه به گلقند توله سرشته خورده عرق عنب الثعلب بنوشند .
و اگر درد و قبض به سبب مادهى بواسير بود مقل ازرق سوده يك ماشه باطرفيل صغير سرشته بخورند بالايش گل سرخ تخم كاسنى كوفته باديان بسفايج فسقى هر يك شش ماشه به عرق باديان ده توله گلاب چهار توله جوشانيده گلقند سه توله ماليده بنوشند .
و اگر براى مرد لحيم شحم تخمه و درد معده عارض گردد گلقند سه توله به عرق عنب الثعلب ده توله گلاب چهار توله حل كرده بنوشانند اگر دوم روز شدت درد زيناف و غثيان بود معجون كمونى كبير چهار ماشه شيرهى باديان چهار ماشه شيرهى خارخسك شش ماشه شيرهى زيرهى كرمانى مدبر بريان چهار ماشه گلقند دو توله بدهند و سوم روز شيرهى زيرهى سفيد چهار ماشه نبات و توله دهند .
و اگر مرجع بعد غذاى غليظ باشد شربت و نيار به عرق باديان و عرق عنب الثعلب و گلاب و گلقند داخل كرده بنوشند .
و اگر با تخمه درد به شدت باشند بر جيل دريائى تيم ماشه به گلاب و عرق هاديان هر يك چهار توله سود بدهند .
و صاحب ترويح گويد كه اگر سبب درد معده تناول طعام موذى باشد قى و تنقيهى معده از آن طعام به نوشيدن آب گرم و روغن كنجد نمايند .
و اگر بر آن عصب باشد به حقنه تنقيه كنند و هر صبح اندك جوارش عود و جوارش مصطكى بخورند و غذاى شورباى چوزهى مرغ باشد .
و گويند كه اگر از خوردن چيزى تيز مثل تره تيزك درد معده عارض شود بالائى شير گاو چهار توله نبات دو توله صبح بدهند و وقت دو چهر غذاى شورباى بزغالهى مرغن بنان تنك و هنگام سه چهر مسكه گاو سه توله مغز بادام پنج عدد نبات يك نيم توله و وقت شام غذا به دستور و در ميانهى روز انار شيرين ولايتى هر قدر كه خورده شود بخورند كه در يك هفته صحت مىشود .
علاج درد معده از حرارت معده
هرچه در علاج امراض معده از سوء مزاج حاد ساذج مذكور شد به كار برند .
و گويند كه رائب مبرد و كذا لعاب اسپغول براى وجع معدهى حاد برء الساعه است و يا دوغ گاو به آب غوره و يا رب ريباس و يا آب ترنج بدهند و گلقند به گل سرخ و طباشير بخورانند و ضماد گل سرخ صندل سفيد آب بهى آب آس سيب گلاب اندكى كافور نيز براى درد معدهى حادث از حرارت نافع .
و شيخ مىفرمايد كه آنچه از سوء مزاج حار باشد رائب بقر و دوغ ترش و آب سرد بياشامند و چوزهى مرغ و كبك دوراج به ماش و كدو و خرفه و ماهى خرد مسلوق به سركه بخورند و از اشربه سكنجبين و رب غوره و از ادويه قرص طباشيرست و ضمادات مبرده استعمال نمايند .
و اگر ضافت و زبول به بينند آبزنات استعمال كنند و شراب رقيق ممزوج بنوشند و حريرههاى مسمنه لطيفه معتدله بخورند .
و قرشى و صاحب شفاء الاسقام مىنويسند كه تعديل مزاج باشد به بارده مثل شربت حصرم يا شربت سيب ترش و شربت حماض ياربوب آنها يا شربت هندبا همه از اينها تنها يا بطباشير و تخم خرفه نايند و گاهى احتياج به اندكى كافور افتد اگر سوء مزاج حار مفرط شديد باشد و يا شربت ليمون و اقراص آن و شربت زرشك يا عصارهى آن و يا گلاب با يكى از اين اشربه يا بشكر بدهند و شربت ليمو سفرجلى يا سكنجبين سفرجلى يا رمانى بليغ النفع است و خصوصاَ چون با وجع معده ذرب و ضعف هضم باشد و رائب حامض عظيم النفع است خصوصاً باطباشير اگر حماى عفنى نباشد و گاهى كفايت مىكند شرب آب سرد بر نهار اگر سوء مزاج قوى نباشد و قرص طباشير حماضى يا كافورى به يكى از اين اشربه عند افراط حرارت بدهند و خصوصاً اگر با وجع اسهال صفراوى باشد و اغذيه حصر سيه و رمانيه و زرشكيه و سماقيه و قرعيه به آب ليمو يا زيرباج يا سكباج بخورند ليكن در اين اغذيه نخود و اندك دارچينى براى اصلاح و تلطيف و اندكى مصطكى نيز داخل كنند و مويز به انار دانه دهند به اين طور كه هر دو را كوفته با چوزهى مرغ يا لحم بپزند و جميع فواكه عطرهى بارده مثل سيب و امرود و سفرجل و زعر و زنبق و زيتون خام و ملح و صحنات شامى بدهند و از بقول كاسنى و كاهو و كشنيز به كار برند و كثرت تناول فواكه مذكوره نكنند تا كه وجع معده به نفخ و غيره زياده ننمايد و از اضمده سويق جو به گلاب و يا كاسنى به گلاب سوده و قطرهى سركه آميخته و يا زر ورد و صندل به رب سيب و گاهى به افزايش كافور پارچه بدان آلوده بر معده نهند و از ادهان روغن سفرجل يا روغن گل با قاقياى محلول و يا روغن گل كه در آن