بابونه اكليل الملك شبت مرز بخوش شاهفرم تمام و غيره حشايش ملطفه جوشانيده باشند نافع است و اين سفوف انيسون باديان هر واحد سه درم نانخواه يك درم كرو يا يك ورم شكر سفيد مثل همه كوفته بيخته صبح بخورند و روغن مصطكى بر معده مالند .
صفت آن بگيرند روغن كنجد يا زيت ربع رطل و مصطكى سى درم و همه را به آتش ملائم در ديگ مضاعف بپزند تا آنكه مصطكى در روغن بگذارد پس از آتش فرود آرند .
[ صاحب شفاء الاسقام ]
صاحب شفاء الاسقام گويد كه تكميد به سبوس و خرقهى سخن و جاور مع نمك و رياضت و شيرب آبى كه در آن عود و مصطكى جوشانيده باشند و ترك شيرب آب سرد بر طعام و خوردن جوارشات كاسر رياح و استعمال سفوف اصول و سفوف حاكمى و بخشى به مضغ كندر و كمون و حل طبيعت به حقنه نمايند و باقى علاج درد معدهى بارد كنند و استاد من امر مىنمود به گلقند ممزوج بانيسون و مصطكى سحوق يا بانيسون سوده به ماء الشكر و ضماد سنبل زر ورد و جاورس به آب قرنفل سرشته به اندك مشك و عود .
[ گيلانى ]
گيلانى مىنويسد كه از آنچه معالجه بدان كرده مىشود ترك اغذيهى نفاخه و استدعاى آروغ قبل طعام بخائيدن كندر و زيره دريافت قبل طعام و تكميد موضع بجاورس يا نمك سخن و محجمهى نارى و شرب شراب مطبوخ در آن زيره انيسون و تخم كرفس و نانخواه مساوى است و از آنچه تحليل رياح مىكند اين است كه خولنجان به سكبينج سرشته جها ساخته يك مثقال به آب گرم بخورند و يا بگيرند خولنجان و سائيده به عسل سرشته صبح و شام به قدر جوز خورند .
و اگر طبع قبض باشد حب سكبينج دو درم تا سه درم به آب نيمگرم بدهند .
و اگر از شرب ادويه طبع كراهت كند تربد يك نيم ورم سقمونيا يك قيراط با پنج درم گلقند سرشته و با پنج عدد بادام در هاون سائيده با جلابى كه در آن به زور جوشانيده باشند بخورند كه اسهال صفرا و بلغم نمايد و ايارج فيقرا مسهل و مسكن وجع است .
و اگر طبع نرم باشد يك درم حب الرشاد به آب گرم بدهند و فلافلى و كمونى و فودنجى و غير آن كه در قول ايلاقى گذشت همه نافع است و تقدم استفراغ بر شرب معجونات واجب است و از آنچه منص ريحى را نافع بود اين است كه بگيرند سه درم حب الغار و خائيده آب او فرو برند و همچنين زيرهى بريان كوفته .
و ايضا تضميد سره به حب الغار سائيده به شراب سرشته .
و ايضا نفع مىكند آن را سداب و فلفل و مر و نانخواه به قدر يك مثقال و اين سفوف عود رطوبت معده و رياح غليظه را سودمند عود مصطكى كبابه قرنفل هر واحد پنج درم سك سه مثقال نبات سفيد سى درم شربت هشت درم و اين حقنه محلل رياح است زيره شونيز نانخواه سداب هر واحد يك جزو فلفل ربع جزو در آب هفت چندان بجوشانند تا آب سرخ گردد و بر آن نصف وزن آن روغن ريخته بپزند تا آب برود و روغن بماند بدان حقنه كنند و اين شياف نيز همين اثر دارد شونيزوج راسن خشك قشور كند پودينه جندبيدستر جاوشير شياف ساخته تمام شب بدارند و اين قرص وجع معده را كه از رياح غليظ باشد نافع است پوست بيخ كرو قسط شيرين و مرو جندبيدستر حب الغار حب بلسان مغز بادام تلخ فلفل قرص ساخته يك مثقال بخورند .
[ نقل سويدى از تيمى و ابن سمجون ]
و سويدى از تيمى و ابن سمجون و غير آن نقل كرده كه شرب افسنتين و كاشم هر واحد مسكن وجع معده كائن از ريح غليظ است .
علاج درد معده از فساد غذاى موذى
هرچه در علاج امراض معده از فساد غذا مسطور شد به عمل آرند و بعد قى نظر كنند اگر سبب مرجع كثرت مقدار طعام باشد چند روز تقليل غذا كنند و اندك اندك چند بار متفرق خورانند و آنجا كه رداءت كيفيت غذا سبب درد بود اغذيهى صالح الكيفيت مناسب حال معده دهند .
و ايضا اگر درد بالاى نان باشد و ثقل طعام و مواد در معده محسوس شود قى به آب نمك كرد مسهلات مناسبه از سناى مكى گلقند شربت دنيار و غيره بايد داد .
و اگر سواد نباشد بعد قى تقويت معده به گلقند و عرق باديان و گلاب و غيره مىبايد كرد و يا بعد قى مصطكى سه ماشه سوده در گلقند يك توله آميخته بخورند و بالايش شيرهى انيسون هفت ماشه و باديان نه ماشه و الايچى كلان پنج عدد در گلاب نيم پاو برآورده نبات سه توله داخل كرده بنوشند .
و اگر درد زير ناف باشد مسهلات واجب است و قى هرگونه نبايد فرمود .
و ايضا به جهت درد معده بعد سوء هضم و تخمه مصطكى عود پودينهى خشك هر يك نيم ماشه نارجيل دريائى دو سرخ سوده به گلقند دو توله سرشته تناول نمايند بالايش