علاج امراض معده از سوء مزاج رطب
و آن ضعف هضم و سوء هضم و تخمه است بايد كه در علاج اين اهمال ننمايند كه موذى با سقا مىگردد و بهر تعديل مزاج اطريفل صغير و قرص در دو يا هليله مربى به اندكى مصطكى تناول كنند و گلاب به شربت آس يا شكر و يا كشنيز خشك و سماق و زرد و در گلنار به گلاب استعمال نمايند و خوردن گلقند شكرى با مصطكى و كذا صحنات اسكندرانيه و كندا استفراخ به شخم حنطل در تخفيف رطوبت معده مجرب سويدى است و شرب كاشم يا گل سرخ مع انيسون يا زيره به شراب كهنه يا عذبه يا كندر يا سرما حوز يا با طبس يعنى عليق اطراف نرم يا ثمر خام او يا ملك البطم يا انجدان يا گلقند عسلى يا افسنتين يا مرى شعرى يا ريحان كافورى يا عود البخور مثقال يا شابانك كه آن هر نوف است يا قاقلهى صفار يا آب آهن تاب يا باديان يا خبث الحديد با برگ ترنج يا آمله يا زرنباد و يا ترنجان يا كبر يا برگ آس يا حب آن يا برنج كابلى يا نانخواهيا خولنجان يا سخاله نقره يا راوند دو درم يا طراثيت يا قره العين يا حما يا حاشا يا ميعه خشك يا مغز قرطم يا ريحان سليمانى يا وج يا كرويا و عدم يا اسارون دو درم و ضماد و شرب قشار كندر و ابتلاى عدس مقشرى جزو صحيح و اتصاص امر دو مضع ليمومالح دو ورم بر نهار و ابتلاع آن هر واحد مجفف رطوبت معده است .
اقوال بعض اطبا :
[ شيخ ]
شيخ ميفرمايد كه چون رطوبت مادى باشد و آن اكثر بود علاج به ناشفات و مقطعات نمايند و آنچه در آن سرحدت و حرافت باشد بعد از آنكه اشياى عفص بدان آميزند و شراب قوى اندكى استعمال كنند و اغذيه از ناشفات و مطخبات مشويه باشد و آب كمتر نوشند و قرص درد معمول از گل سرخ تازه نافع سوء مزاج رطب معده از آنچه رطوبت معده را زائل كند اين است كه اينسون و باديان هر يك يك ورم در آب جوشانيده پنج ورم گلقند ماليده بنوشند .
[ محمود شيرازى ]
محمود شيرازى گويد كه هر صباح مطبوخ انيسون باديان هر يك سه درم با گلقند عسلى ده درم بنوشند و غذا آب گوشت با توابل حار و با تخليههاى متوبله سبز ره يا لحوم ماكيان و تهوع توابل گرم بخورند و خوردن اطريفلات و زنجبيل مربى و جوارش مصطكى نافع و بگيرند جلنجبين عسلى ده ورم مصطكى و عود خام هر واحد نيم درم سوده در آن آميخته تناول نمايند و به روغن مصطكى و عود طلا نمايند و گاهى به اين انحلال طبيعت به سبب رطوبت و سوء هضم و تخمه مىباشد و معجون خبث الحديد به اين صفت نافع بود بگيرند هليله سياه و هليله و شير آمله هر واحد پانزده درم سنبل اذفر سعد زنجبيل فلفل نانخواه كندر هر واحد پنج ورم خبث الحديده ورم نبث الحديد را بعد حق مثل غبار و سركه يك هفته بخيسانند بعده خشك كرده بريان نمايند و همه را آميخته به عسل كف گرفته معجون سازند و تا يك هفته هر روز يك مثقال يا دو مثقال بخورند كه آن تقويت معه و نشف رطوبت فضيله بر آن و قطع فلسفه و تحصيل اون و قطع دم بواسير و حيض و ادرار بول نمايد و تجوى هضم و تصفيهى صوت و تقويت جميع قواى طبيعى كنيد .
[ ابن عباس ]
ابن عباس گويد كه هرگاه سوء مزاج رطب مفرط باشد حتى كه معده مسترخى و از آن خوف استسفا بود صاحب او را ادويهى كه در علاج سوء مزاج بار ذكر كرديم بدهند و معده را بآبى كه در آن نمك و گل سرخ و سنبل و پودينه جوشانيده باشند تكميد كنند و صبر گل ارمنى شب يمانى هر يك سه درم سرگين كبوتر نطرون بوده ارمنى سنبل الطيب قردمانا هر واحد يك نيم درم همه را باريك سائيده به سركه خمر سرشته بر معده ضماد نمايند و صبر گل ارمنى شب يمانى هر يك سه درم سرگين كبوتر نطرون بوره ارمنى سنبل الطيب قردمانا هر واحد يك نيم درمه همه را باريك سائيده به سركه خمر سرشته بر معده ضماد نمايند و غذا به نخوداب شبت و دارچينى و زيره و زيت مغسول و بذراج و تيهود كبك معمول مرصوص به سركه و سداب و كرفس سازند و زيب قابض بخورند .
[ طبرى ]
طبرى گويد كه سوء مزاج رطب در معده سهل العلاج است سر مزاجى كه باشد و علاج مختلف مىشود به اختلاف مزاج اعنى مزاج جمله بدن به حسب قلت و كثرت نه حسب صعوبت و علاج او اول استفراغ بدن است اگر در بدن امتلا باشد به اين دو اولا سيما اگر اين در مشايخ باشد بگيرند فاريقون يك نيم درم نمك نفطى دو ثلث درم ايارج فيقرا دو درم جاوشير سكنجبين فرفيون هر واحد دو دانگ و مثل جمله هليله كابلى تخم كرفس انيسون هر واحد يك نيم درم ادويه كوفتنى را كوفته و گداختنى را در شراب صاف تر كرده گداخته در آن ادويهى ديگر آميخته به عسل كف گرفته بسرشند و سه درم از آن متواتر خورده باشند آنان كه امتلا نائل گردد .
و اگر مريض ضعيف القوه و در بدن او امتلا باشد براى او اين حسب تركيب دهند كه منقى بدن و معده از رطوبات هست و هر وقت كه خواهند تناول نمايند بر نهار و يا بر شكم سيرى و در روز يا در شب و آن در هر روز و مجلس به غير تضعيف قوت آرد بگيرند نانخواه كرويا انيسون زيرهى كرمانى صعر هر واحد يك درم هليلهى سياه و كابلى هر واحد دو درم مصطكى سه درم نمك نفطى دو ثلثت درم صبر سقوطرى مساوى همه ادويه كوفته بيخته به آب ترنج سرشته بهاى بزرگ سازند پس اگر خواهند كه بعد طعام بخورند نيم درم بدهند .
و اگر تناول او بر نهار خواهند يك نيم درم بخورند