نمايند و به آب گرم و زيت و يا بآبى كه در آن حلبه و بزر كتان و حاشا جوشانيده باشند تكميد كنند و يا كنجد سوخته باريك سوده به عسل سرشته و يا به مغز نان خشكار و بزر كتان و حلبه باريك سائيده به آب طبيخ انجير آميخته ضماد سازند و مىبايد كه از مس پستان اجتناب نمايند تا ماده به سوى آن نيايد .
و صاحب ترويح گويد كه اسباب و اعراض جمود دم در ثدى قريب از جمود لبن در ثدى است و كذا علاجش قريب از آن است الا اضمدهء اين قليل الحراره باشد و تمريخ به روغن بنفشه و تضميد بسلق مطبوخ مخيص به روغن گل و مغز نان و شيرج و تنطيل به آب گرم مكرر نافع است و علاج امتداد ثدى بادويهى كه براى حفظ ثدى بصغر و منع او از عظم مىآيند علاج كنند .
و به قول بعض متأخرين اگر خون در پستان بسته گردد شيرهى كاسنى و خيارين هر يك نه ماشهى شيرهى تخم كاهو هفت ماشه شربت نيلوفر سكنجبين ساده داخل كرده و نوشانند و اول فصد صافن كنند .
اورام ثدى و اوجاع ثدوه
بدانك آماس پستان مانند اورام ديگر اعضا از اخلاط اربعه و ريح و مائيست عارض مىشود در اكثر ورم پستان دموى و يا مركب از دم و بلغم مىباشد پس ملاحظه نمايند اگر با تپ و تمدد و حمرت پستان و حرارت ملمس آن باشد ورم حار بود .
و اگر با قلت درد و عدم تپ و سرخى باشد ورم بارد بود .
بالجمله علاج اين اورام حسب سبب همانست كه در اورام مطلق خواهد آمد و آنچه براى اقسام اين مخصوص است در اينجا مسطور مىگردد .
علاج ورم حار پستان
بعد فصد باسليق و تبريد از لعاب بهدانه و شيرهى عناب و شيرهى مغز تخم هندوانه و عرق شاهتره و عرق عنب الثعلب و شربت نيلوفر و خاكشى و شرب ماء الشعير و گيرو و رسوت عنب الثعلب حضض مكى هر يك چهار ماشه به آب عنب الثعلب ضماد نمايند .
و اگر بعد از فصد و زلو اسپغول در سكنجبين و آب بپزند و بر پستان نهند از براى ورم و موى پستان سودمند بود و يا در ابتدا آرد باقلا سكنجبين روغن گاو و درهم سرشته ضماد كنند و يا اسپغول را در سركه و آب عنب الثعلب بجوشانند و با قدرى گل سرخ سائيده ضماد نمايند و يا آرد جو آرد عدس آرد باقلا گل سرخ عنب الثعلب مساوى كوفته بيخته به روغن گل چرب كرده در سركه سرشته نيمگرم بر پارچه طلا ساخته بر ثدى گذارند و براى ورم ملتهب مغز نان حوارى به آب عنب الثعلب و روغن گل آميخته ضماد نمايند و يا موم سفيد شسته لعاب خطمى لعاب بهدانه لعاب اسپغول با روغن گل يا روغن بنفشه به طريق قيروطى طيار ساخته بر موضع ملتهب نهند و طلاى سركه انگورى با روغن گل و آب عنب الثعلب با هم مخلوط ساخته نفع بين دارد و يا مغز نان كماج مغز نان خميرى هر يك شش ماشه در شير گاو چهار توله پخته از زردى بيضه مرغ يك عدد روغن گل و قدرى زعفران آميخته ضماد نمايند كه دافع ورم و سوزش است و يا آرد باقلا گل بنفشه عنب الثعلب هر واحد يك توله با روغن گل و سركه ضماد كنند و يا آرد جو آرد عدس آرد باقلا مساوى به آب عنب الثعلب يا نيب و آب كشنيز از زردى بيضه سرشته ضماد نمايند .
و ايضا بهر ردع عدس و برگ عنب الثعلب كوفته و روغن گل آميخته ضماد نمايند و براى تليين تا رطوبات در پستان منعقد و منجمد نگردد گل نيلوفر گل بنفشه گل خطمى عنب الثعلب برگ خبازى برگ خطمى در آب جوش داده صاف نموده نطول كنند و يا برنج و دال مونگ كه به هندى كهچرى گويند هر دو در آب پخته از آب آن نطول نمايند .
و به قول انطاكى كه در ورم حار ضماد به آرد باقلا و جو و حلبه در بعض شحوم و سركه سرشته و طلا به آب كشنيز و حىالعالم نافع .
و ايضا بعد فصد سركه بى نمك به آب نيمگرم برابر آميخته در مثانه انداخته تكميد نمايند و روغن گل يك توله سكنجبين ساده دو توله آرد باقلا يك نيم توله آميخته ضماد كنند و ضماد سبوس اسپغول با سركه و گلاب و كذا برگ عنب الثعلب با روغن گل تا سه روز نيز نافع بعد از آن اقاقيا و آرد باقلا و صندلين و مكوه هر يك سه ماشه ضماد كنند تا به سرطانيت نه انجامد .
و اگر تحليل نشود مسهل دهند پس اگر اندكى باقى ماند به گلاب تنها نطول كنند و در وقت تزيد ورم با ضماد روادع و نطول ملينات سابقه حلبه و اكليل الملك و بابونه مخلوط سازند و يا آرد جو گل خطمى گل نيلوفر اسپغول كوفته بيخته مغز نان به آب عنب الثعلب تازه و روغن گل پخته مخلوط كرده نيمگرم ضماد نمايند و يا حضض جدوار زعفران سوده ضماد كنند و يا عدس در آب درياى شور پخته و يا برگ كرنب كوفته به بندند و يا به آب عنب الثعلب و روغن گل طلا كنند و يا بابونه اكليل الملك گل خطمى بنفشه هر يك پنج ماشه آرد جو آرد نخود هر يك ده ماشه كوفته بيخته به آب كاسنى و گلاب طلا سازند و يا گيرو پوست هليلهى زرد و صبر رسوت زنجبيل و يا پوست هليلهى زرد صبر آرد جو آرد مونگ آرد باقلا به آب عنب الثعلب تازه ضماد كنند و در وقت