آب جوشانيده آب صاف آن را بخورند .
و اگر دو درم تخم به طبه و چهار عدد انجير و دو وقيه باديان گرفته و در دو رطل آب بجوشانند تا پنجاه درم بماند صاف نموده صد درم شير تازه اضافه كرده خوب بجوشانند و صاف نموده روغن بادام پنج درم و شكر بست درم آميخته بنوشند در تكثير لبن عجيب و مجرب است و يا گوشت پسش بگندم و نخود هر دو كوفته در شير تازه بپزند و در آن باديان خصوصاً رطب اندازند و بخورند و يا تخم رطبه تخم گزر تخم هليون حلبه كنجد مقشر مساوى در عصارهى باديان جوشانيده عسل و اندك روغن زرد داخل كرده بنوشند .
و بدانند كه عمده در علاج اين استعمال اغذيه بيشتر از ادويه است و اغذيهى مسمنه نافع است و رطبه را در تكثير لبن خاصيتى است و ديگر اغذيه و ادويه كه در اقوال اطبا مىآيد حسب حاجت با رعايت حال مزاج به عمل آرند .
و اگر سببش فساد غذا و تناول اطعمهى غير موافقه باشد اصلاح يا تنكه آن غذا نمايند و غذاى جيد الكيموس خورانند .
و اگر از تعب و رياضت باشد لزوم راحت نمايند .
و اگر سبب آن نزف الدم باشد حبس او نمايند .
و اگر سبب آن سوء مزاج ساذج باشد تعديل و تبديل مزاج باغذيه و اشربه مضاد آن مزاج نمايند و ازاله سوء مزاج پستان بادويهى فسيه كنند مثلًا اگر قلت شير به سبب حرارت باشد تبريد دهند از مبردات ضماد كنند و آشاميدن شيرهى تخم خيارين و تخم خرفه و تخم خشخاش سفيد و سكنجبين و خوردن آش جو و از بقول كاهو و كشنيز و خرفه و اسفاناخ نافع بود و كشك جو آرد گندم مساوى در شير حريره سازند و اندكى بزرقطونا نادران داخل كرده نوشيدن و دارالترنجبين خوردن براى محرور مخصوص است .
و اگر به سبب برودت و ضعف قوت جاذبهى ثدى باشد تدبير سخن و مجفف به عمل آرند و كرفس و نعناع خصوص رازيانه رطب دهند و غذا و دواى لطيف مائل به حرارت بايد خورد و تخم گز نيز نافع بود و تعليق محاجم نارى زير پستان سودمندست و از بقول باديان و شبت و گزر و كرفس و جرجيره مانند آن بخورانند .
و اگر سببش غلبه بر خلطى باشد تنقيهى خلط غالب به حسب آن خلط و تبديل مزاج نمايند مثلًا در صفراوى شيرهى مغز تخم كدو و شيرهى تخم خرفه آب انار سكنجبين ساده و ديگر اثر به اغذيهى حامضه و ماء الشعير به شكر يا شربت نيلوفر مبرد دهند و ماء الشعير بچوزهى مرغ كه در آن كدو و برگ كاهو داخل كرده باشند و محوم جدى و احسا به كشك جو بخورانند و اخراج صفراوى به مثل تمر هندى و آلوى بخارا نمايند و ترفه و تودع يعنى منع از حركات شديد كنند .
و به قول شيخ غذاى زن صفراوى مزاج مائل به برودت و رطوبت گردانند و ماء الشعير به جلاب دهند .
و ايضا شيرهى تخم خيارين و تناول اومغه و شرب شير بز و گاو با شكر و خوردن ماهى راضى و گوشت بزغاله با سماق و ماكيان فربه و حريرهى كشك جو به شير تازه ساخته و شورباى سحم بره بخبازى بستانى و اسفاناخ و خرفه نفع بخشد .
و گويند كه غذا اجاصيه و رثانيه و ليمونيه بخورانند و تدبير بلغمى مزاج باغذيه و ادويهى گرم در درجهى اول تا ثانى مع ترغيب يا قلت بتخفيف نمايند و از اين قبيل است جزر و جرجير و باديان سبز و شبت و كرفس رطب و سمرليون رطب خاصته كه آن مسخن بخفف و حريره آرد گندم سع اندكى حلبه دراز يا نه و عسل و اسهال بعض حبوب مخرج بلغم كنند و غذا در اوج و كيك و قليهى نرگسى به دارچينى و زيرباج مفيد است و حركت و تعب قبل از تناول طعام لازم گيرند و ماء الشعير به عسل در بلغمى و سوداوى نيكوست و سفوف باديان و يا زيرهى سفيد به شكر آميخته به قدر چهار ماشه و كذا تخم ترب و تخم اگر روانيسون نافع و يا تخم كرفس بوزيدان تخم شبت باديان انيسون مساوى كوفته بيخته به عسل آميخته به قدر مناسب بخورند و تدبير سوداوى مزاج باغذيه و ادويه و مسخنه قريب بدانچه در بلغمى مذكور شد و ترطيب بالغ كنند .
و ايضا نوع سوداى غالب دريافته به حسب آن تدبير نمايند و نوشيدن شير و حريرهى گندم و نخود و جو و انجير به روغن بادام و كذا سكنجبين بزورى و قى از ماهى شور و غذا نخوداب و قليه و آبكامه با صعتر و دارچينى و مرغ فربه سفيد و ايضا سوى كه از آرد گندم و شير تازه و برگ باديان و حلبه سازند نافع و از آب نيمگرم نطول نمايند و پستان را بلكه تمام بدن را به روغن بنفشه و بادام تعريق كنند .
و اگر شير رشته مانند بنا بر غلظ ويس او برآيد تا بيرش نطيل پستان به مرطبات قوى مثل بنفشه و خطمى و كشك جو و تضميدان و تناول مرطبات نمايند اگر كثرت خون مفرط سبب باشد فصد كنند و حجامت ميان هر دو شانه نمايند و ادويهى مقلل خون و مولد شير و مقوى طبيعت دهند و از مفسدات خون احتراز نمايند .
و اگر به سبب اعراض نفسانى و قلت شفقت باشد منع سبب نمايند و توجه طبيعت به توليد شير بخورانيدن مفرحات و مقويات حسب مزاج نمايند مرضعه را بخورانيدن شير بطفل برغبت و محبت متوجه گردانند .
اقوال بعض مجربين
[ شيخ الرئيس ]
شيخ الرئيس مىفرمايد كه از ادويه معتدله مزيد شير اين است كه بگيرند اسلاى نخل كوفته سى درم و برگ باديان بست درم در طبه پانزده درم و گندم مهر و سه بست و پنج