و انبه و رنگتره و غيره به گلاب و بيدمشك و شكر بدهند و كدو و بقلهى يمانى و فواكه بار و خورند و خرپزه فائق را خاصيت است در تقويت قلب مطلقاً و كذلك هندوانه در خفقان حار .
و اگر مريض احتمال گوشت نمايد قريص و هلام از چوزه مرغ و كبك و اصناف مصوص هر واحد متخذ بمصارات فواكه و غوره و سيب ترش و سركه قند و مرشوش بر آن گلاب و عرق بيد .
و اگر ترشى ترنج يا ليمون باشد نافقرست .
و اگر التهاب شدت كند آب سرد و آب برف ممزوج به گلاب جرعه جرعه بنوشند و بشربت فواكه و سيب و مانند آن اندك اندك بياشامند .
و اگر در آن احتياج امتزاج كافور باشد به عمل آرند و بسا است كه احتياج مىافتد به آنكه بر شرب نايب از رطل تا دو رطل به شكر فائق محلول اقتصار غذاى او نمايند و آن به غايت نافع است در اين باب .
و اگر خواهند به قدرى مونان كعك يا تقويت او نمايند .
و اگر قوت ضعيف و خوف انطفاى حرارت غريزى باشد لا به دست انتلاط با آن و امثال آن از كبايه و قاقله و پوست ترنج ايضا كشنيز و كافور مع گل سرخ و طباشير نافع و بر گاو زبان اقدام نمايند و از غائله اى او خوف نكنند و استعمال او در هر مشروب نمايند و كذلك عرق آن و گاهى در آن نوشيدن يك درم ريوند فطائى در آب سرد ايام متوالى نفع مىكند و در تبريد مواجهد نمايند و نفوحات و شمومات خوشبو كافورى و صندلى حاضر دارند و اشمام لخلخه صندل و كافور و گلاب نافع است و نقل به هواى بار و اعاده صحت صاحب خفقان حار مىنمايد و بر قلب اضمدهى مبروه از صندل و گلاب و آب آهن گران و كافور و گل سرخ و طباشير و عدس سازند و خصوصاً در حميات و اما مركبات نافعه در اين باب اين است كه قرص كافور با زعفران بشربت ترشى ترنج كه در آن برگ ترنج نيز داخل كرده باشند و دواء المسك شيرين و مفرح بارو دهند و آنچه نفع بين مىكند اين است كه بگيرند آب ترشى ترنج و آب ليمو و هر دو به گلاب بياميزند و ترشى آنها به شكر طبرزو بشكنند و بنوشند .
و اگر قوت ضعيف و خوف عدم مقاومت حرارت غريزى به اشياى بارده باشد با شربه ديگر مثل شربت به و سيب و امر دو و امثال آن از اغذيهى و اشربه بارده اندكى از كبابه يا قاقله يا قرنضل و مانند آن بياميزند .
و اگر خفقان شديد الحرارت نباشد اين قرص مجرب است طباشير چهار درم كه با عود هندى سك هر واحد ادو درم قاقله قرنضل هر واحد يك درم كافور نيم درم كتيرا سه درم به آب ترنجبين قرص سازند هر يك به وزن نيم درم شربت يك قرص به گلاب و ايضا درونج يك جزو كافور ربع جزو صندل ثلث جزو مرواريد كهربا سبب عود هندى طباشير گل سرخ هر واحد نيم جزو گاو زبان دو جزو به آب سيب سرشته قرص سازند شربت از درم تا مثقال و قويتر از آن در تطفيه اين است تخم كاهو تخم كاسنى طباشير گل سرخ صندل تخم خرفه گاو زبان كشنيز خشك بسد كهربا مرواريد سفوف سازند و دو درم از آن بخورند كه به غايت نيكوست .
و اگر حاجت شديد باشد بگيرند طباشير صندل زرد گل سرخ هر واحد يك جز و كافور ربع جزو شربت دو درم و نسخه رويگر نشاسته كهربا مرواريد بادرنجبويه فرنجمشك شب يمانى بريان سه سه جزو گل ارمنى كشنيز خشك پنج پنج جزو خوراك يك مثقال به آب بادرنجبويه است .
و اگر امر افراط نمايد و اشتغال زيادتى كند و خوف ابتداى تولد ورم و ثبره باشد لباست كه احتياج به آشاميدن تخم لقاح و افيون افتد و بهتر آن است كه از تخم لفاح تا ربع درم و از افيون تا نيم دانگ بدواى خوشبو از مشك و عود خام هر واحد نيم طسوج و كافو طسوج و زعفران نيم طسوج آميخته به حسب قوت و وقت و حاجت بخورانند و اولى آن است كه عوض افيون آب پوست خشخاش چنانچه معتاد كو كناريان است بياشامند و لفاح زا شارح گيلانى مكروه ميدارد و مفرح ياقوتى بارد تاليف او در اين مرض به غايت نافع است و از آن خلق كثير صحت يافته چنانچه خفقان بست سال از اين زائل شد و بايد كه به اين مفرح و نبيند زبيب و رايب مخلوط به شكر فائق مداومت نمايند .
و اگر به اين شكر قدرى عنبر مخلوط سازند اولى بود و كذلك زردى بيضهى نيمبرشت كه بر آن شكر فائق با قدرى عنبر سفيد سوده بپاشند و مدار تدابر اين امور نمايند و سائر آنچه مناسب آن باشد استعمال كنند .
[ مسيحى ]
مسيحى گويد كه براى خفقان حار كه به آن علامات غلبه خون يافته شود فصد باسليق كنند و اين قرص بخورند اگر حرارت قوى باشد و نسخه او همان قرص كافورست كه در علاج امراض قلب از سوء مزاج حاد در قول گيلانى مسطور شد و هر روز يك مثقال تا مدت دو هفته بخورند .
و اگر كفايت نكند دوغ هر روز بنوشند و غذا چوزهى مرغ و زيرباج و حصرميه و معموص باشد و سكنجبين ساده بياشامند و اين سفوف استعمال نمايند كشنيز خشك دو درم گل سرخ و طباشير هر واحد يك درم كافور يك قيراطيك مثقال از آن به آب سيب يا ترشى ترنج يا دوغ گاو بخورند .
و اگر حرات بعد فصد كم گردد اين سفوف استعمال نمايند گل سرخ طباشير هر واحد سه درم كشنيز خشك يك درم بسد مرواريد كه با هر واحد بخرم كافور يك دانگ و يا دوغ گاو به اين طريق بنوشند طباشير دو درم گل سرخ كبابه قاقله خير بواهر واحد سه درم در سه رطل دوغ ترش بخيسانند و در سه روز بنوشند و اين قيروطى استعمال كنند ميوم مصفى به روغن بنفشه گداخته در صلايه اندازند و به آب كدر و آب برگ خرفه و گلاب كه در آن صندل جوشانيده باشند حل كنند تا آنكه