سوده در شير ميش آميخته بر كف دست و پا ماليدن فى الفور خواب مىآورد و همچنين حنا با برگ گلاب و تنها همين اثر دارد .
و اگر بعد تعديل اندكى باقى ماند فصد اسيلم از دست چپ كنند كه فى الحال ازاله آن مىكند .
و علوى خان در عشره كامله نوشتهاند كه افشره انناس در اين باب از مجربات است و همچنين فشرهى ثمر سياه يعنى فالسه .
اقوال مهره :
[ ابو سهل ]
ابو سهل گويد كه نفع مىكند براى زيادتى يبس قلب چون مستحكم نشود شرب شير به شراب و شرب شراب به روغن بادام بعده حريرههاى آرد سميد و روغن بادام و شير و شكر بخورند بعد از آن در آبزن آب شيرين داخل شوند پس تمريح صدر و ما بين كتفين بقيروطى معمول از موم مصفى و روغن شيرين يا روغن بنفشه يا روغن كدو نمايند .
[ بوعلى ]
بوعلى مىفرمايد كه در علاج سوء مزاج يابس محتاج مىشوند بغذاى كثير مرطب و عقب او بدخول حمام و استعمال آبزن مع راحت و قلت حركت و دعت و نوشيدن آب سرد بسيار نافع .
و اگر با سوء مزاج يابس برودت باشد از آب بسيار سرد اجتناب نمايند و تعديل او به ادويه و اشربه كنند و كثرت خواب بر طعام حار رطب نمايند .
و اگر سبب او ماده باشد استفراغ آن كنند و تفصيل علاج اين در علاج دق و ذبول گفته آيد .
[ ابن عباس ]
ابن عباس گويد كه اگر سوء مزاج يابس به قلب عارض گردد تدبيرى كه براى حماى دق و مرض شيخوخى مسطور گردد مثل شير زنان و شير خر و ماء الشعير و لعابات مرطبه به عمل آرند و بر سينه قيروطى بسرد مرطب ضماد نمايند و شربت نيلوفر و شربت خشخاش و شربت بنفشه و مانند آن بدهند .
[ ابن الياس ]
ابن الياس گويد كه هر روز جلاب از نيلوفر و گاو زبان هر يك سه درم و شكر سفيد ده درم بنوشند و غذا مزوره ماش با شيره مغز بادام و اسفاناخ و كدوى تر بخورند و نوشيدن ماء الشعير بر روغن بادام و كذا شير بز يا شير خر و استحمام به آب شيرين نيمگرم و تضميد صدر به روغن بنفشه و موم صاف گداخته اندكى كيترا سوده آميخته مدام نافع است .
[ خجندى ]
خجندى گويد كه سوء مزاج يابس غير مستحكم اگر تابع غلبهى سودا باشد اول نضج بعده تنقيه سودا چنانچه در ماليخوليا گذشت پس اقدام بر ترطيب مزاج به ادويه مرطبه و لحوم فراريج مسمنه بشعير مقشر و كعك گندم و نواهص نمايند و شرب شراب ابيض غير كهنه به عرق بيد و روغن بادام شيرين و چيزى نافع تر از ماء الجبن باشربه مرطبه مثل شربت بنفشه و نيلوفر نيست جلابات شكر و لعابات و شير تازه خصوصاً شير خر و شير زنان و دخول در آبزن و تمريخ بادهان رطبه مثل روغن كدو و قيروطى بر روغن الهيهى خروف و حلوا به شكر و روغن بادام و روغن زرد و جوزابات و سميه به روغن بادام و حريرهى آب گندم و روغن بادام و شكر نافع و از تعب و سر و غضب هر چه يبوست آرد اجتناب نمايند .
علاج امراض قلب از سوء مزاج رطب
تقليل غذا كنند و ادويهى مجففه قلبيه چون قرنفل و زعفران بادرنجبويه استعمال نمايند و يا دواء المسك تلخ هفت ماشه همراه عرق بادرنجبويه و قرنفل ساده و يا عرق صندل مركب علوى خان دهند و سكنجبين عسلى و شربت انار منعنع مفيد بوده و رياضت معتدل و حمام خشك نافع و غذا نخودآب مرغ و گوشت بريان بايد و آنجا كه آب در دهان بسيار آيد به حسب صبر و ايارج استفراغ شايد .
و ايضا در مادى ادويه حاره مجففه مقوى قلب مثل بادرنجبويه و بسفايج و افتيمون و انيسون و درونج و غيره بهر نضج ماده بدهند بعده جهت تنقيه مطبوخ افتيمون تربدى علوى خان و حب صبر دهند و بعد تنقيه جهت تعديل مزاج خميره زمرد حكيم شريف خان با عرق دارچينى مركب نواب علوى خان دهند و غذا شورباى مرغ بنان سازند .
و به قول شيخ علاج مزاج رطب قلب تلطيف غذا است و استعمال ادويهى مجففه و رياضات معتدله بتواتر و كثرت حمام قبل از طعام و خصوصاً بمياه حمات و استنقاع كثير در آب گرم و دوام جلوس در هواى گرم و استعمال مسهلات و مدرات و شراب قوى اندك خوشبو و اغذيه محموده به قدر اعتدال نه به كثرت .
و اگر در اينجا حرارت باشد از حمام اجتناب نمايند و جماع استعمال كنند .
و اگر سبب او ياده رطب يا حار رطب باشد تنقيه نمايند .
محمود شيرازى نوشته كه هر صبح جلاب از بادرنجبويه سه درم باديان سه درم و گلقند عسلى ده درم و غذا نخوداب با مغز حب قرطم و گوشت دراج و ماكيان و كبك با مصالح گرم بدهند .
و اگر بدن ممتلى باشد حب افتيمون يا حب ايارج مقوى بافتيمون استفراغ نمايند و بعد تنقيه بدن اين دو مصطكى عود دارچينى قرنفل سنبل سك جوزبوا كبابه قاقله پوست ترنج خيربوا هر واحد پنج درم مشك يك دانگ كوفته بيخته به شربت سيب سرشته يك مثقال از آن بشربت حماض يا ترنج هركدام كه باشد ده درم دهند .
مصنف ترويح گويد كه سوء مزاج رطب هرگاه غلبه نمايد هلاك كند .
و اگر از آن اندك عارض گردد سكته و فالج احداث نمايد .
و اگر از آن كثرت پذيرد غشى تواتر كند بعده موت و تناول عصافير و خوردن دواء المسك حار و نوشدارو و عود عنبر و مصطكى بگلقند و مسح صدر به روغن ناردين و تضميد بسعد و سنبل و قسط به آب آس نافع .
و همچنين مسيحى گفته كه قلب به سوء مزاج رطب متغير نميگردد .
و اگر حادث شود مهلت علاج ندهد