قليه زردكى و شلجمى و شورباى مرغ بنان تنورى سازند و به جاى آب بر ماء العسل كه از عرق گاو زبان و بادرنجبويه و گلاب هر يك بست توله و عسل ده توله بجوشانند كه سوم حصبه بسوزد صاف نموده و اكتفا نمايند .
و اگر قوى تر خواهند قرنفل سنبل الطيب عود دارچينى زعفران هر يك سه ماشه در لته بسته در جوش آن اندازند .
اقوال حكما :
[ شيخ ]
شيخ مىفرمايد كه علاج مزاج بارد قلب بمعاجين كبار و شراب ريحانى و به رياضات معتدله و باضمده و اطليه حاره عطره قلبيه باغذيه حاره به مقدارى كه هضم جيد يابد بايد كرد .
و اگر سبب آن ماده باشد استفراغ آن نمايند و بعد از آن تعديل مزاج و تقويت قلب كنند .
[ مسيحى ]
مسيحى گويد كه براى زيادتى برودت قلب چون مستحكم نگردد و شراب ريحانى صرف مقدار اندك و شم ادويهى خوشبو حار مثل مشك و عود و عنبر نافع است و تمريخ صدر بر روغن ناروين و تضميد آن به قسط و سنبل و ابهل و سعد و دارچينى و فلفل و يا بسعد و آب سيب و آس و شراب و سك نمايند و گوشت قنابر و زردهى بيضه عصافير و قلايا بمصالح گرم بخورند .
[ صاحب كامل ]
صاحب كامل نوشته كه اگر قلب را سوء مزاج بارد عارض گردد و شربت سيب مطيب مشك و سك و ميبهى ممسك بنوشند و يا دواء المسك حلو به شراب ريحانى يا به گلاب كه در آن عود و مصطكى جوشانيده باشند و يا به آب پوست ترنج مدقوق معصور و يا به آب برگ ترنج بخورند و بهترين چيزها كه در اين استعمال نمايند ميسوسن است از دو درم تا پنج درم و بر سينه پارچهى مبلول در قيروطى معمول از آب نمام و مرزنجوش و شيخ و شهبانج به روغن زنبق و موم سرخ در آن گداخته نهند و غاليه بر سينه طلا نمايند و نوشيدن آب سرد كم كنند .
و اگر فائده نشود جوارش عنبر يا مثروديطوس يا ترياق استعمال نمايند .
[ مصنف حاوى ]
مصنف حاوى گفته كه هر صبح جلاب از بادرنجبويه و گاو زبان هر يك سه درم با ده درم گلقند بدهند و غذا مزوره از آب نخود به مغز حب قرطم مع لحوم تيهو و مرقج و دراج .
و اگر سوء مزاج بارد به سبب ماده بلغمى يا سوداوى باشد تنقيهى بدن از بلغم و سودا كنند به مطبوخ افتيمون بخاح به اين طور كه بگيرند سناى مكى هفت درم و گل سرخ دو درم و بادرنجبويه سه درم و شكر سرخ ده درم جوشانيده صاف نموده در آن معجون نجاح هفت درم ماليده بنوشند و بعد از تنقيه اين معجون مفرح هر روز يك مثقال به رب حماض و رب سيب ده ورم بخورند مصطكى عود دارچينى قرنفل سك سنبل جوزبوا كبابه قاقله هيلبوا پوست ترنج هر واحد يك مثقال مشك تبتى يك دانگ كوفته بيخته به رب فواكه مذكور بسرشند و مثل سنبل و سعد و سك و قرنفل و مانند آن بر سينه ضماد نمايند و قلاى متوبله بسيار و داء المسك و مر هر چه حاضر باشد به قدر يك مثقال در شربت بادرنجبويه ده درم حل كرده بخورند .
[ مؤلف ترويح ]
مؤلف ترويح مىنويسد كه سوء المزاج بارد غير مستحكم اگر با مادهى بلغمى يا سوداوى باشد بعد نضج تنقيهى آن نمايند و تقويت قلب بدواء المسك حلو و مفرحات حاره و معاجين كبار و مثروديطوس كنند و از اغذيه و فراخ و عصافير و قليه بدار چينى و هند و تدهين صدر به روغن قسط و شرب شراب ريحانى ممزوج با عرق گاو زبان نافع و از بخورات مشك و عنبر و عود و شميدن نسرين و ياسمين و خيرى و زنبق مفيد است .
[ حكيم على ]
حكيم على گويد كه شرب جلنجبين عسلى و بعده آبى كه در آن عود و مصطكى و پوست ترنج جوشانيده باشند و شربت سيب مطيب به مشك و ميبه با فاديه و شليثا و ماء العسل به اين صفت بگيرند عسل منزوع الرغوه دو رطل گلاب يك رطل آب ساده چهار رطل شراب ريحانى نيم رطل همه را به آتش نرم بجوشانند تا به دو رطل آيد و هنوز گرم باشد كه قرنقل سك سنبل عود هر واحد يك مثقال زعفران نيم درم در پارچهى كتان صره بسته بمالند و شربت هر روزه درم تا بست درم با دواء المسك و غذا زيرباج حلوفر عفربا با زير حاره و لحوم غزلان و غيره مقلو نافع و از اطعمه باردهى غليظ و امتلا و فواكه اجتناب نمايند و آب كمتر نوشند .
علاج امراض قلب از سوء مزاج يابس
ماء الشعير به روغن بادام و شكر بنوشند و اغذيه مرطب بخورند و آنجا كه تپ نباشند نوشيدن شير تازه بهترين اشيا است و قيروطى اخضر بر سينه بمالند و هر چه مفيد تپ دق باشد در اينجا نافع شناسند .
بالجمله اين يبوست اگر با حرارت باشد به علاج دق .
و اگر با برودت بود به علاج دق هرم علاج كنند .
و ايضا در ساذج بهر تعديل لعاب اسپغول و بهدانه و گاو زبان هر يك سه ماشه در گلاب و عرق بيدمشك و بيد ساده و نيلوفر هر يك پنج توله و شربت نيلوفر چهار توله بنوشانند غذا آش جو و يا پالك و خرفه با نان دهند و در ماوى جهت تنقيه سودا ماء الجبن دهند و بهر تعديل انوشداروى لولوى علوى خان با عرق شير حكيم شريف خان بدهند و غذا قليه حلوان بنان تنگ خورند .
و اگر خواب نيايد خميره مرواريد والد حكيم علوى خان با عرق بيد ساده و گلاب دهند و شير بز بر سر دوشند و در بينى چكانند و روغن كدو و خشخاش و بادام در بينى و گوش بچكانند و پارهى پنبه مندوفه در شير بز تر كرده بر يافوخ نهند و نگذارند كه خشك شود و نمك شور