ساده نه ماشه سرشته بليسانند و بالايش شربت صندل مركب و نيلوفر هر واحد دو توله در عرق بيد ساده و كاسنى و گلاب و عرق فواكه حكيم ذكاء الله خان هر يك پنج توله حل كرده سبوس اسپغول سه ماشه تخم بالنگو يا ريحان هفت ماشه پاشيده بنوشانند و غذا آش جو و يا مهلبيه شير بز و شير و برنج و با پالك و خرفه با برنج و يا نان دهند و نيلوفر كشنيز خشك صندل سفيد هر يك هفت ماشه به گلاب سائيده كافور ماشه سوده آميخته بر سينه ضماد سازند و اين لخلخه به عمل آرند آب گل سدا گلاب برگ ريحان و گلاب كهنه و آب سيب ولايتى هر يك يك توله صندل سفيد كشنيز خشك گل ارمنى هر يك چهار ماشه كافور يك ماشه و در ماوى فصد باسليق در مردان و صافن در زنان كشايند و تنقيه از مسهل بارد چون آلو بخارا و زردآلو و تمر هندى و ترنجبين شيرخشت گلقند شربت ورد مكررا هليلجى نمايند و در صورت حاجت قبض شيرهى خرفه و خشخاش و حب الآس و لعاب به دانه و ريشه خطمى تخم ريحان اسپغول و غيره بو داده پاشيده دهند و بعد تنقيه از خميره مرواريد و دواء المسك بارد و عرق شير تقويت كنند و در شدت حرارت مخدرات مثل كاهو و كشنيز و غيره بدهند و افيون يك ماشه در پيالهء آش جو و يا شربت نيلوفر چهار توله اثر عظيم دارد .
[ شيخ الرئيس ]
شيخ الرئيس فرموده كه علاج مزاج حاد قلب باشاميدن ربوب فواكه نمايند و خصوصاً صارب سيب و بد كه دواى نيكوست و اطليه و اضمده از مطفيات مخلوط به مقويات قلب به عمل آرند .
و اگر سبب ماده باشد تنقيهى آن نمايند و بعد از آن به تعديل مزاج و تقويت قلب پردازند .
[ مسيحى ]
مسيحى گويد كه نفع مىكند براى زيادتى حرارتى قلب چون مستحكم نشود و آشاميدن و دوغ و رب حماص اترج و رب تفاح و ماء الخيار و اقراص كافور و تضميد صدر بصندل و گلاب و كافور مبرد بر برف و تبديل آن بعد گرم شدن و سكون در مواضع بارد الهوا .
[ مجوسى ]
مجوسى گفته كه چون كه مزاج قلب گرم گردد و فصد باسليق از دست چپ نمايند .
و اگر فصد ممكن نباشد ميان كتفين حجامت كنند و مطبوخ فواكه و خيارشنبر و ترنجبين بنوشند و بعد از آن ماء الشعير به آب انار بدهند و يا دوغ گاو به قدر احتمال او دهند و بر آن گل ارمنى و كشنيز خشك هر واحد يك درم طباشير كهربا هر واحد نيم درم كافور نيم دانگ اندازند و اين سه روز به كار برند و غذا اگر در اينجا تپ باشد بمزوره كدو و آب انار سازند .
و اگر تپ نباشد چوزهى مرغ معمول به آب انار يا به آب حصرم يا بترشى ترنج بدهند .
و ايضا سويق شعير به آب انار يا به آب غوره يا به آب ترشى ترنج دهند لا سيما اگر زمانهى صيف باشد ليكن به برف سرد كرده بايد داد و ماواى مريض در موضع بارد مقروش به خلاف و شاهسفرم و گل سرخ و گل سيب و گل به دو اطراف آس و نيلوفر و صندل و گلاب و كافور باشد و بر سينه او خرقه كتان مبلول به اين و يا بقيروطى معمول به روغن گل و موم و گلاب و آب حى العالم و آب خرفه و آب عليق و يا آب برگ انگور و برگ بارتنگ بنهند و به آب به و صندل و كافور ضماد نمايند و از تعب و سهر و غضب و هم و غم و جماع اجتناب كنند و هنگام خواب آب انار با قدرى لعاب اسپغول و گل ارمنى و تخم خرفه هر يك به قدر حاجت بدهند و چون اين را برايب بقر بنوشند و حرارت و لهيب ساكن نگردد قرص كافور به آب انار ميخوش و قدرى آب خيار بدهند و به ماء الشعير كه در آن عناب و سپستان جوش داده آب خرفه آميخته باشند حقنه نمايند و دست و پا گرم كنند و به ران موم و روغن گل طلا سازند .
[ محمود ]
محمود مىنويسد كه سوء مزاج قلب اگر حار باشد هر صبح جلاب از نيلوفر سه درم و از شكر سفيد ده درم و يا شربت سيب ده درم و عرق گاو زبان ده درم و يا از شربت حماض اترج يا نارنج ده درم با گلاب و عرق گاو زبان و عرق بيدمشك و عرق بيد ساده و عرق نيلوفر هر واحد ده درم بياشامند و غذا مزوره زرشك با مغز بادام و لحوم چوجه مرغ و يا مزوره از آب نارنج و يا حماض بمغز بادام و شكر سازند و يا بگيرند شربت سيب ده درم و در آن كشنيز خشك يك درم گل سرخ نيم درم طباشير سفيد ربع درم كوفته بيخته سرشته بليسند .
و اگر حرارت بسيار و عطش شديد باشد بگيرند ماء الرايب و آن آبى است كه بالاى رايب طافى گردد نيم رطل و كعك ده درم بنوشند و تضميد صدر بصندلين و گلاب نمايند و پيراهن و صندل بپوشند و زير خيشات مبلول به گلاب نشينند و در مساكن بارده و در مهب شمال مقام سازند و اين دوا نيز نافع است بگيرند طباشير ده درم گل سرخ پنج درم كبابه سه درم در سه رطل رايب ترش بخيسانند و يك رطل از آن بنوشند و مفرح بارد كه در آن سرطان نهرى محرق يك مثقال داخل است و اين مفرح نيز اصحاب سوء مزاج حاد را نافع است بگيرند گل سرخ طباشير گاو زبان هر واحد يك درم كشنيز خشك صندل سفيد هر يك نيم درم تخم خرفه مغز تخم خيار مغز تخم خيارزه مغز تخم كدو هر واحد دو درم زرشك سه درم مرواريد ناسفته يك دانگ كهربا بسد هر واحد يك نيم دانگ كوفته بيخته شكر سفيد در گلاب به قوام آورده بسرشند شربت يك درم .
[ گيلانى ]
گيلانى مىگويد كه از علاجات اين فصد باسليق است اگر علامات دم ظاهر و سن و وقت و قوت موافق باشد بعد از آن نوشيدن ربوب و اشربه بارده مثل رب حماض اترج و شربت سيب ترش و شربت به و شربت انار ميخوش اگر طبيعت نرم باشد .
و اگر قبض طبيعت باشد