روز در ميان با مطبوخ زوفا به نسخه ثابت بن قره فلوس خيارشنبر محلول و روغن بادام شيرين ميدادم پس صحت يافت باذن خداى عز و جل مىگويند كه علاج مده محتقنه و درصد به علاج نفث المعده نمايند به استعمال ملطفات كه در بحث آن سطور شد و يا به هر تلطيف مده به مطبوخ انجير پنج عدد زوفاى خشك اصل السوس پرسياوشان هر يك هفت ماشه موير صنعتى يك توله سپستان چهل عدد جوشانيده صاف نموده كتيرا سه ماشه روغن بادام يك توله و شكر طبرز و سه توله اضافه نموده بنوشند و چون ماده تلطيف پذير و پس جهت اخراج آن آنچه در عسر النفس گفته شد به عمل آرند و بنگرند اگر ريم به راه بول برآيد ادويه مدره و مقوى كليه و مثانه استعمال نمايند .
و اگر بايد از بيرون آيد به مسهلات پردازند كه ادويه مقوى امعاد ران باشد .
و اگر از هر دو راه برآيد و اين نادر بود پس گاهى به ادرار و گاهى به اسهال كوشند و يا چيزهائى دهند كه در آن هر دو صفت موجود باشد و اين علت عسر البرء است الا ما شاء الله كذا فى اسرار الاطباء .
[ صاحب ياقوت احمر ]
و صاحب ياقوت احمر گويد كه مخاراج احتباس مده و در صدر ادرار و اسهال است و از ادويه جيده اين است كه زراوند صبل السوس فلفل هر واحد يك درم حلبه انيسون گل سرخ هر واحد دو درم كوفته بيخته قرص ساخته يك درم به طبيخ بيخ باديان و كرفس بدهند .
و بعضى گفتهاند شخصى كه در سينه او ريم باشد بايد كه اجتناب نمايد از خوردن كاهو و نياشامد شيره تخم آن رابه جهت آنكه كاهو اختناق مىآورد .
و اگر اتفاق تناول آن افتد بايد كه به ماء العسل قى كنند و بعد از آن طبيخ زوفا و مانند آن آنچه باعث سهولت اخراج نفث و جلا گردد بياشامد .
و گويند كه هرگاه اورام نواحى صدر ريم كند و عقب آن خفت او ننمايد مريض عنقريب هلاك گردد .
و ايضا اگر ورم ريم كند و بذات الريه انجامد و قوت ضعيف بود و علامت روى ظاهر شود و هلاك گردد .
[ جرجانى ]
جرجانى گويد كه متقدمين تدابير منضجه و مفتحه از ماء العسل و شربت زوفا و اضمده و لعوقات و معاجين كباء مثل آثاناسيا و ترياق كبير و مشرو ويطوس بعد از هفت روز استعمال نمودهاند .
[ بوعلى سينا ]
و بوعلى سينا گفته كه اين طريق نيكو است ليكن طبيب حاذق و سلوك او شايد چه اگر حالى نو پيدا گردد تدارك او تواند كرد اما طبيبى كه حاذق نباشد او را سلوك اين طريق نشايد مگر به احتياط تمام تا حرارت و آماس زياده نشود و علت مضاعف نگردد و هرگاه ورم بكشايد و ريم آمدن گيرد و بيمار در خويشتن خفتى يابد جهد بايد كرد تا ريم برآيد و سينه پاك گردد و تدبير او همان است كه در علاج سرفه و ربو بلغمى گذشت .
و هم او گويد كه چون ورم بكشايد حريره با از آرد باقلا و كرسنه و نخود و خندروس سازند و يا عسل بدهند و ماء العسل وزين وقت موافق است سينه را پاك كند و لعوق كرنب كه مغز پنبه دانه در آن سرشته باشند جالى قوى است و لعوق اسقيل با شير خر نافع و گاهى به اين لعوقات چيزى مخدر چون پوست خشخاش و بزر البنج براى منع سعال مىافزايند .
[ حكيم ممدوح ]
و ايضا حكيم ممدوح امتلاى فضاى صدر از قيح را ذات الصدر ناميده و گفته كه بعد تدابير مذكوره اگر ببيند كه ريم بادرار دفع خواهد شد ادويه مدره خورانند .
و اگر دانند كه به اسهال دفع خواهد شد دارو باى مسهل دهند تا زودتر دفع شود و ادويه مدر و مسهل هر دو موافق مزاج و عمر و فضل و سال بايد .
[ ابو سهل ]
و ابو سهل گويد كه گاهى محتقن مىشود مده درصد يا از ورم ريه كه به سوى فضاى صدر منفجر گردد و يا از خراج كه در بعض عضل صدر مثل حجاب يا عضلات كه تحت اضلاع است خارج شود و معالجه مىنمايند بدانچه منضبح و ملطف است و اين چنانست كه ضماد نمايند به آرد جو كه به آن قدرى از انجير مطبوخ و اندك از علك البطم و سرگين كبوتر و نطرون و خطمى مخلوط كرده باشند و گرم كرده بر عضو نهند و بالاى آن تكميد به اسفنج نمايند تا حفظ گرمى ضماد نمايد .
و اگر نضج نيابد ماء الشعير به اندك عسل يا حريره متخذ از آب انجير و آرد جو بياشامند .
و اگر قوت مريض قوى باشد و تپ نبود يا حمى ضعيف باشد طبيخ زوفا و حاشا و فراسيون و انجير و عسل بنوشند .
و ايضا بزوفا و حاشا و لبنى تبخير نمايند و دهن بر بخارا و بكشايند و نه قى استعمال نمايند و نه مسهل و هرگاه نفث شروع كند اعانت آن نمايند به آشاميدن طبيخ زوفا به عسل يا بيخ فراسيون و بيخ سوسن به ماء العسل و احساى مستخذ از آب سبوس و فايند و روغن بادام و يا از آرد جو و عسل بخورند .
و اگر نفث دشوار گردد و ماء العسل بياشامند و قدرى اصل السوس و اندكى نشاسته در آن آميخته دائم بليسند و كنجد بكوبند و در آن رب السوس و فاينذ آميخته استعمال نمايند و يا حب كه سنه را مقشر كرده سائيده به روغن بادام و شير تازه حريره بسازند و قدرى شهد يا فانيذ داخل كرده بخورند و اين لعوق استعمال كنند بگيرند مذحب الصنوبر كبار و صغار و بادام شيرين و تلخ و بزر كتان و اندك بريان نمايند و نشاسته و آرد گرسنه اجزاء مساوى عنصل مشوى نصف جزو فلفل نصب جزو كوفته بيخته در عسل مقوم بياميزند و قبل از طعام و بعد او استعمال نمايند و سينه را بخطمى و اصل السوس و كنجد ضماد