به دو من جغير ريم انداخت و جالينوس مشاهده كرده كه شخصى متقيح هر روز قريب پنجاه اوقيه مده قذف مىنمود .
و فاضل گيلانى نوشته كه در هند شخصى را ديدم كه ورم عظيم در حجاب او بود بعده ورم منفجر شد و در روز اول چند رطل ريم سفيد از دهن و هر دو گوش و چشم او برآمد و روز دوم و سوم نيز قريب به مقدار او خارج گرديد بعد از آن هر روز قريب دو سه رطل بر مىآمد و از چشم كم شده و از دهن و بينى و گوش به دستور بود و اين حالت زياده از سه ماه ماند پس اندك اندك تخفيف يافت تا آنكه بالتمام زائل گشت و به قامى تام او تا مدت شش ماه بود و اما علامت مفرقه ميان مده و بلغم رسوب مده نفث در آب بعد يك ساعت و نتن او بر آتش است بخلاف بلغم كه بر آب طافى مىماند و بر آتش بوى بد نمىدهد و اما علامت انتقال تقيح به سوى سل كودت رنگ است و كشيدن جلد پيشانى و گردن و لزوم گرمى انگشتان و زيادتى تپ در شب و كجى ناخن ها و ترسيم از چشمها مع سفيدى و زردى و ديگر علامات كه در باب سل مذكور شد .
علاج :
هرگاه در اورام ذات الجنب و ذات الريه و غيره اورام نواحى صدر علامات جمع مده و تقيح مثل ضيق النفس و ثقل صدر و شدت مرجع و مدت تپ و مانند آن ظاهر شود بايد كه بعد تنقيه بدن به فصد و حقنه و مسمل اگر بدن نقى نباشد و تدبير ورم كما ينبغى نكرده باشند طبيعت را با اشياى منضجه اعانت بر انضاج نمايند .
و اگر معونت بكمادات و ضمادات باشد مثلًا تكميد باسفنج گرم نموده تنها و يا به زيت گرم آلوده و تضميد به مثل ضماد متخذ از برگ كرنب و برگ باديان هر دو مطبوخ و يا آرد جو و فلك البطم و خرما و انجير خشك در شراب شيرين سفيد مثل عصيده پخته .
و اگر قوى تر خواهند به سرگين كبوتر و نطرون تقويت دهنده اين تقويت در آخر نزد گشادن ورم نيز صلاحيت دارد .
و ايضا ضماد متخذ از حلبه و بزر كتان و خطمى و آرد باقلا و كرنب و انجير مطبوخ نيز منضج است .
و اگر ماده قوى الغليظ باشد علك و خرء حمام و نطرون و مانند آن افزايند و اين ضماد نيز منضج خراجات و دبيلات صدرست بگيرند آرد حلبه و بزر كتان هر واحد ده درم آرد باقلا خطمى مغز تخم بيد انجير هر واحد شش درم پياز نرگس چهار درهم علك الانباط پنج درم روغن سوسن روغن نرگس روغن بنفشه هر واحد ده درم ادويه كوفتنى را كوفته و علك را به روغن گداخته ادويه به آن حل كرده ضماد نمايند كه اين منضج اورام غليظ الماده بطى النفج است و يا بگيرند خمير و پياز نرگس سوده هر واحد يك جز و حلبه بزر كتان هر واحد نيم جزو پنج خطمى تخم هر واحد جزو باريك كوفته و در آب طبخ انجير مصفى آميخته بر موضع ضماد كنند كه اين نضج جيد مىنمايد بايد كه ضماد را بر گرمى خود بداند بتكميد موضع از بالاى ضماد و يا بحيله ديگر و بيمار را بفرمايند كه قبل از وقت انفجار بر پهلوى ورم بچسبد و از مشروبات نافعه ماء العسل است .
و اگر حرارت بسيار باشد ماء الشعير به اندكى عسل و يا ماء العسل رقيق كثير المزاج به آب تنها و يا ماء الشعير مطبوخ باصل السوس مقشر نيمكوفته يا آب طبخ انجير يا حريره متخذ از انجير و آرد جو بدهند و اين قرص منضج است بگيرند و تخم خطمى و خبازى مغز به تخم نيارين مغز به تخم خرپزه مغز تخم كدو رب السوس فقاح اذخر اكليل الملك بنفشه كتيرا ادويه كوفته بيخته به لعاب بزر كتان سرشته اقراص سازند و به آب انجير يا ماء الشعير به اندك عسل بدهند .
و اگر حرارت قوى تر نباشد و قوت قوى بود مطبوخ زوفا كه در آن زوفاى خشك و حاشا و فراسيون و اصل السوس و انجير و عسل پخته باشند بياشامند .
و اگر اين ادويه در ماء الشعير بپزند صواب باشد و يا اين طبيخ زوفا بدهند عناب بست عدد سپستان سى عدد انجير سفيد ده عدد پرسياوشان اصل السوس مقشر نيمكوفته بنفشه هر يك چهار درم تخم خطمى خبازى هر يك سه درم حلبه بزر كتان هر يك سه درم بيخ سوسن حاشا فراسيون هر يك سه درم زوفا چهار درم مويز منقى بست درم همه را در پنج رطل آب بجوشانند تا به يك رطل آيد صاف نموده هر روز از آن چهل درم به روغن چلغوزه يا روغن بادام شيرين يك درم بنوشند و خرما در اين وقت و بعد او نيكوست .
و اگر آن را در ماء الشعير يا در مطبوخ زوفا بپزند بهتر باشد و شربت فراسيون به غايت نافع و اين لعوق نيز مفيد بگيرند حلب بزر كتان هر واحد هفت درم آرد كرسنه تخم انجره هر واحد سه درم باريك سائيده بطيخ انجير سفيد و روغن پسته بسرشند و لعوق حب الصنوبر نيز منضج است و ديگر حبوب و لعوقات مذكور در باب سعال به كار برند و اما اغذيه ايشان وقت صعود نان به آب يا به ماء العسل تر نموده و بيضه نيمرشت و حريرههاى رقيق مرتب از آرد جو و نخود و باقلا به روغن بادام و شكر و عسل باشد و نقل مغز چلغوزه و بادام شيرين مناسب و چون وقت انفجار آيد و نضج تمام گردد واجب است كه اعانت بر انفجار نمايند كه ترك او براى مريض صعوبت است و تدبير كشادن ورم اين است كه در حلق ايشان به لبنى دود كنند و دهان گشاده بر آن دارند تا دود به گلو فرو رود و مطبوخ زوفاى قومى كه مذكور شد مىنوشند و اعانت باضمده قويه مذكوره نمايند و دادن مثروديطوس و ترياق در بين وقت نافع اگر تپ گرم و مريض لاغر نباشد و ماهى شور خورانند و از ايارج فيقرا و شحم حنظل حب ساخته شب وقت خواب در دهن دارند تا آب او به تدريج در گلو رود .
و ايضا حسب قوقا يا وقت خواب بخورانند و گاهى نفع مىكند اينكه مريض را بر كرسى نشانند و كتفهاى او بگيرند و كرسى را سخت بجنبانند و دادن حزون