كوفته اضافه كنند .
و اگر با درد معده باشد سپستان موقوف كرده و شيره تخم خيارين عوض شيره كاهو داخل كرده بنوشانند و يا اصل السوس نيز افزايند و يا در همان نسخه گل بنفشه عوض خطمى و سپستان داخل كرده و شيره مغز تخم كدو نيز افزوه بدهند و يا عناب گل بنفشه خطمى جوشانيده شربت نيلوفر خاكشى داخل كرده دهند و يا در اين نسخه اصل السوس عوض خطمى نموده در عرق شاهتره جوشانيده شيره مغز تخم كدو شيره خيارين افزوده شربت بنفشه عوض نيلوفر كنند و يا بعد فصد اصل السوس گل بنفشه عناب بهدانه جوشانيده و شيره مغز تخم كدو شربت بنفشه خاكشى داخل كرده بدهند و دوم روز شيره كاهو و سوم روز به جاى آن شيره خيارين و چهارم روز شاهتره در جوشانده افزايند و گاهى در نسخه مطبوخ اول جو مقشر نيمكوفته گل نيلوفر كتيرا عوض خطمى و شيره خيارين به جاى كاهو كرده مىشود و بعضى بعد فصد عناب ده دانه سپستان پانزده دانه خطمى خبازى گل نيلوفر هر يك شش ماشه عنب الثعلب گل بنفشه هر واحد يك توله جوشانيده صاف نموده لعاب بهدانه لعاب اسپغول ترنجبين داخل كرده ميدهند و بعضى در اين نسخه براى نضج ماده گاو زبان پرسياوشان اصل السوس هر واحد دو درم مويز منقى يك توله جو مقشر سه درم افزوده نبات عوض لعابات و ترنجبين داخل كرده ميدهند .
و اگر حائله شش ماهى را ذات الجنب عارض شود فصد باسليق بضرورت كرده عنب الثعلب گاو زبان خبازى در همان نسخه مطبوخ اول افزوده بدون شيره كاهو و خاكشى بدهند .
و اگر در اين مرض قدرى خون از دهن آيد و اسهال با خون نيز بود گل بنفشه هفت ماشه تخم خطمى شش ماشه عناب چهار دانه گاو زبان پنج ماشه جوش داده صاف كرده شيره پوست پنج انجبار شش ماشه شربت بنفشه دو توله بارتنگ پنج ماشه داخل كرده دهند و گل بنفشه گل خطمى تخم كتان گل بابونه هر يك سه ماشه سائيد روغن گل شش ماشه آميخته نيمگرم ضماد نمايند و از پنبه كهنه به بندند .
و ايضا اگر خون در نفث آيد و عسر نفس باشد بعد فصد باسليق عناب بهدانه گل بنفشه جوشانيده شيره مغزه تخم هندوانه شربت بنفشه داخل كرده خاكشى پاشيده بنوشند و روغن گل به آب كوكنار جوش داده بمالند .
بالجمله در اين مرض بهدانه خطمى خبازى عناب سپتان گل نيلوفر گل بنفشه خيارين كوفته عنب الثعلب اصل السوس گاو زبان پرسياوشان دو سه يا چهار اجزا از اين ادويه جوشانيده شيره سفره تخم هندوانه يا شيره خيارين با شيره كاهو يا شيره مغز تخم كدو يا شيره خرفه يا شيره مغز بادام يا شيره اصل السوس يك يا دو شيره از اين بشرجات و شربت بنفشه يا شربت نيلوفر با شربت عناب يا شربت خشخاش يا شربت شفا يا نبات يكى از اينها داخل كرده با يكى از عق عنب الثعلب با عرق گاو زبان يا عرق شاهتره يا عرق نيلوفر با عرق بيد ساده و گاهى ضمغ عربى كتيرا سوده پاشيده و اون معمول است .
و اگر قلق زياده باشد لعابات و شيرجات تا هفت روز بدهند .
و اگر حاجت تنفيه شود بروز مسهل همراه ادويه مذكوره مغز فلوس ترنجبين روغن بادام افزوده مسهل دهند و روز نهم عناب هفت حد و اصل السوس مقشر گاو زبان هر يك پنج ماشه بهد نه سه ماشه در عرق ماده پاديه نقوع يا مطبوخ كرده شربت بنفشه چار توله تخم ريحان نه ماشه داخل كرده دهند و يا روز هشتم مسهل از عنب الثعلب نه ماشه گل نيلوفر گل بنفشه خبازى شاهتر و خيارين كوفته هر يك شش ماشه عناب پنج دانه سپستان بست دانه تخم خطمى اصل السوس گاو زبان هر يك چهار ماشه به عرق گاز زبان و عرق عنب الثعلب شب تر كرده صبح ماليده صاف نموده فلوس خيارشنبر شش توله ترنجبين چهار توله گلقند سه توله روغن بادام شش ماشه داخل كرده بدهند و دوم روز مسهل نقوع عناب بهدانه با شربت بنفشه و اسپغول مسلم دهند .
و اگر تسكين زياده مطلوب باشد شيره مغز تخم كدو افزايند اگر غلبه سعال نباشد و تشنگى زياده بود عوض مطبوخ و نقوع تبريد لعاب بهدانه سه ماشه و ريشه خطمى چهار ماشه شيره خيارين و مغز تخم كدو هر يك نه ماشه در عرق مكوه و نيلوفر هر يك ده توله برآورده شربت نيلوفر چهار توله داخل كرده اسپغول نه ماشه پاشيده دوم روز مسهل بدهند .
و اگر در ماده حرارت زياده نباشد پرسياوشان چهار ماشه مويز منقى ده دانه پنج كاسنى شش ماسه در مسهل دوم يا سوم افزايند باز نقوع عناب گاو زبان گل بنفشه عنب الثعلب در عرقيات تر كرده شربت بنفشه خاكشى داخل كرده دهند و براى تقويت در آخر روز خميره گاو زبان خميره ابريشم همراه عرقيات و خاكشى نافع .
و اگر از سوء هضمى دو سه اسهال گردد و در نبض امتلا محسوس شود غذا موقوف داشته شيره دانه هيل سه ماشه عرق عنب الثعلب پنج توله گلقند آفتابى دو توله دهند بعده اگر نيست شكم زياده گردد شربت بعوض گلقند كنند و بارتنگ چهار ماشه پاشيده بدهند .
و اگر سوزش دسيسه گردد شيره خرفه افزايند و بعد كم شدن حرارت شيره خرفه موقوف سازند و شربت بزورى و شيره باديان به جهت ادرار دهند و يا بعد فصد گل بنفشه عناب بهدانه جوشانيده شيره خيارين شيره مغز تخم هندوانه شربت بنفشه خاكشى بدهند سوم روز شيره اصل السوس چهارم سوز اندك زوفاى خشك افزايند و بعد نضج ترنجبين مغز فلوس روغن بادام افزوده مسهل دهند .
و اگر بعد مسهل سوء تنفس عدم اضطجاع بر پهلو باشد عناب بهدانه جوشانيده شيره كاهو شربت نيلوفر خاكشى دهند بار نضج از اصل السوس خطمى بهدانه جوشانيده نبات داخل كرده بدهند و بعد نضج مسهل دوم به دستور داده
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 239
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص٢٣٩