فى الحال ساكن گردد .
بعضى گويند كه نزله كهنه را كدامى دوا فايده نمىكند الا بعد تنقيه دماغ و تقويت او حسب مزاج بعده تحليل رطوبات و منع بخارات نمايند و بهترين مانع بخار اطريفلات است .
و گويند كه ايارج فيقرا نضج و استفراغ مىنمايد مواد عاصى نزله را .
و به قول ايلاقى كسى را كه نزله و زكام اكثر عارض شود از صبر مغسول و تربد موصوف و رب السوس مساوى حب ساخته وقت خواب دو درم مدام بخورد .
[ مسيحى ]
مسيحى گويد كه در زكام حادث از برودت و او آن است كه آنچه از آن نازل شود بارد غليظ باشد بايد كه معالجه به تكميد سر پارچهء گرم كرده يا جاورس گرم كنند تا آمكه گرمى او به قعر رسد و انكباب بر بخار شراب كه در آن سنگ گرم كرده انداخته باشند و استنشاق بخار طبيخ بابونه و اكليل الملك و مرزنجوش و شبت و شونيز بريان و تبخير به شونيز و قسط و عود خام كنند و شونيز بريان كوفته ببيزند و كذا انيسون و قسط تا از حنك به منخرين منجذب گردد و ماء العسل و طبيخ زوفا سكنجبين شيرين بنوشند و تخم كتان بريان به اندك فلفل سائيده در عسل سرشته بخورند و يا كندر كوفته بيخته در هاون به عسل مصفى حل كرده بليسند و يا ميعهء سائله با مثل آن عسل مصفى بپزند تا به قوام آيد و بليسند و استعمال اين لعوقات منع تجلب و تجفيف ماده كند و همچنين اگر قرومانا به عسل سرشته بخورند و اين حب نافع و مقوى سر و قاطع سيلان است صبر مغسول و تربد موصوف و رب السوس حب ساخته به قدر حاجت به كار برند و حمام بعد نضج و خروج فضول استعمال كنند بهر آنكه حمام در آخر زكام بسيار نافع است و منقى بقايا است و قبل آن تمريخ بدن و پاىها و مفاصل و ناف و مقعد به روغن گرم نافع است و غذا آب سبوس و حريرهء آرد گندم و عسل و روغن بادام باشد و قوىتر از اين زردهء بيضه معمول به زيت و مرى است و بچهء مرغ بريان به زيت و حريرهء آرد باقلا و زيت و عسل بنوشند .
[ اطباى هند ]
اطباى هند گويند كه فلفل گرد هفت عدد در شب با قدرى آب از حلق فرو بردن نافع زكام بارد است و داشتن فتيلهء پتبهء كهنه در بينى براى اماله نزله به سوى بينى و دفع صداع نزلى مجرب و سعوط مغز سمندر پهل در شير عورت سائيده نافعترين منقى دماغ از رطوبت است و سعوط شونيز سوده در روغن گل دو سه نوبت مفتح سدهء زكام است و ايلوه و بول و گوند به بول و نشاسته و كتيرا و سپياريچهاليه هر واحد يك نيم دانگ افيون اجواين خراسانى هر واحد شش سرخ در آب سائيده و بر گردهء كاغذ سوزن زده طلا نموده بر هر دو صدغين چسبانيدن مانع نزول نزله است و طلاى قرنفل سائيده بر يافوح نافع نزلهء بارد است .
[ تنويع در زكام بلغمى ]
تنويع در زكام بلغمى كه سالمترين انواع زكام است نيز تدبير مذكورا به عمل آورند و مطبوخ ادويه ملطفه مثل اصل السوس بنفشه خطمى مويز منقى ياديان انجير زرد بيخ باديان اسطوخودوس پرسياوشان زوفاى خشك بيخ سوسن دارجينى چاى خطائى باديان خطائى و مانند آن حسب حاجت دهند و يا اصل السوس شش ماشه جوشانيده و با شربت اسطوخودوس دو توله يا اسطوخودوس جهار ماشه گل بنفشه پرسياوشان هر يك شش ماشه جوشانيده نبات سفيد دو توله داخل كرده دهند و يا باديان بنفشه پرسياوشان اصل السوس گاو زبان هر يك يك مثقال سپستان مويز منقى هر يك ده عدد نبات يك نيم توله در نيم آثار آب بجوشانند هر گاه چهارم آب بماند صاف كرده بنوشند .
و اگر سردى و كثرت بلغم بود زرد بيخ باديان زوفاى خشك بيخ سوسن فراسيون هر چه مناسب دانند افزايند .
و اگر با حرارت بود مثل عناب خطمى خبازى نيلوفر بهدانه زياده سازند .
و اگر ريزش نزله به طرف سينه بود عوض نبات شربت خشخاش دو توله و يا قوفا يك توله كنند .
و اگر با حرارت دماغ و خلل بلغمى مركب باشد بنفشه سپستان اصل السوس اسطوخودوس بيخ باديان خطمى مويز منقى باديان در آب گرم تر كرده و گلقند حل كرده بنوشند .
و به قول اهل هند اگر زنجبيل گل دهاوه هر يك از يك نيم ماشه تا سه ماشه و كوكنار از يك عدد تا دو عدد بجوشانند هر گاه نيم پاو آب بماند شيرين كرده يا بى شيرينى گرماگرم بنوشند براى زكام بلغمى و دردسر و تپ بلغمى نافع است و تليين طبيعت به طبيخ زوفا و اصل السوس و انجير و مويز و مانند آن مع ترنجبين و تغذيه به حسوء مذكور و نوشيدن جلاب عوض آب و انكباب بر آبى كه شبت و بابونه و قيصوم و صعتر و اكليل پخته باشند و عند عروض سده تبخير به شكر سرخ و كاغذ و سنبل الطيب و حرمل و سندروس نيز نافع است .
و اگر حاجت تنقيه شود از مسهل بلغم و حب ايارج تنقيه كنند و اطريفل صغير مقوى به ايارج و اسطوخودوس نيز مقوى نزلهء بلغمى است و ايارج لوغاذيا را تأثير عظيم است و يا صبر يك درم مصطگى نيم درم رب السوس باديان فانيذ هر يك ثلث درم مقل يك دانگ به آب كرفس حب مطبوخ حب ساخته بعد نضج بخورند و بعد از پاك شدن ماده فلونيا يا مثروديطوس به دوام دهند و بر شعثا بخورند و مداومت اطريفل زمانى و اطريفل ملين و سائر اطريفلات نافع .
و طبرى گويد كه در ابتداى زكام بلغمى براى حل طبيعت اصل السوس مقشر پنج درم ترنجبين سى درم آلو شيرين بست عدد عناب سى عدد انجير سياه بست عدد فانيذ سنجرى بيست درم جلنجبين بيست درم خميرهء بنفشه پانزده درم جوشانيده و صاف نمايند مقدار شرب و هفت درم فلوس خيارشنبر در آن ماليده و باز صاف كرده بياشامند و از گوشت و سائر ذهومات پرهيزند و از غذا و دوا بر حسوهء نخاله و نشاسته و خشخاش اقتصار نمايند .
و اگر مزاج احتمال نمايد شربت شهد ساده عوض آب بنوشند و بر اين تدبير مداومت كنند دائم استنشار نمايند و بر شكل محمود خواب كنند پس اگر از منخرين فضول جارى نشود اعاده حل طبيعت به ملين مذكور نمايند بعده بابونه اكليل الملك شيح قيصوم بنفشه برگ نمام هر واحد كف كبير سبوس گندم دو كف نمك جريش دو كف اصل السوس