دمند رعاف شديد را بند كند .
و جالينوس گويد كه سرمه يك جزو شب يمانى مازو گل ارمنى مكد نيم جزو كهربا ربع جزو مثل غبار بسايند پس به آب بلح سبز و آب آس مكد يك جزو و آب كشنيز نيم جزو چندانكه مضاعف ادويه باشد صلايه كنند تا غليظ گردد و شياف ساخته خشك كنند و وقت حاجت سائيده به طريق نفوخ استعمال نمايند و طلاى كل بدن به گل در آب سرد سرشته خيلى نافع است .
و گويند كه نفوخ برگ سداب يابس و يا تخم آن سوده و كذا پان هشت برگ خشك انجزه سوده و كذا خون خشك كبوتر و كذا برگ خشك كدو و كذا گل آن و كذا گلنار و كذا فوه ابصنع و كذا بردى سوخته و كذا مازو مثل غبار سائيده و كذا مازو محرق و بلوط محرق مطفى به سركه و كذا راتينج سوده و كذا اسفنج محرق و كذا بقم سوده و كذا كشنيز خشك بريان سوده و كذا پوست بيضه و كهربا و ودع سوده و كذا كبد ماغر سوخته و كذا زيرهء كرمانى سوده نيز هر واحد قاطع رعاف است و نفوخ حجر احمر رومى سوده مجرب سويدى است و اين قرص نيز مجرب است قرطاس محرق مازو اقاقيا دمالاخوين زاج شب يمانى مساوى باريك سائيده به آب آس سبز قرص سازند و خشك كرده باريك سوده نفوخ نمايند .
و بدانند كه هر گاه نفوخ استعمال نمايند ساعتى بينى بكيرند و آنچه به سوى دهن نازل شود و از خون تبزق نمايند و بايد كه نفوخ به انبونه نمايند .
و اما ضمادات و اطليه بگيرند آب برگ بيد و برگ انگور و برگ آس و گلاب همه را سرد كرده خرقهء كتان تر نموده بر پيشانى گذارند و كذلك جميع ادويه بارد قابض مخدر معروف بگيرند و در عصارات بارد و قابض مثل عصارهء اطداف بيد و عوسج و شاخ انگور و برگ امرود و بهى و عصى الراعى حل كرده ضماد و طلا نمايند و ضماد و برگ حارف و كرم و كمژى و سفرجل و گل سرخ تازه به سركه كهنه و اندك آرد جو سرشته و كذا طلاى رأس و جبهه به گل ارمنى و اقاقيا و آرد عدس و گلنار و صندل و كافور و قدرى افيون مجرب حكيم عابد سرهندى است و يا گل ملتانى مغز تخم كدو كشنيز آملهء خشك بر پيشانى ضماد نمايند .
و اگر رعاف شديد نمايد عصاره لحيةالتيس گل ارمنى آرد عدس گل سرخ آرد جو صندلين گلنار فارسى يرگ كرم يرگ بيد برگ خشخاش زاج مصرى قلقطار محرق مساوى كوفته بيخته با سركهء تند سرشته بر جبهه و يافوخ ضماد نمايند .
و يا به قول مسيحى و جرجانى آرد جو خطمى گل ارمنى اقاقيا عصارهء لحيةالتيس گلنار صندل و اندكى كافور و افيون به سركه سرشته بر سر و پيشانى طلا نمايند و طلاى جبهه به جبسين محرق منخول در سفيدى بيضه سرشته مصطكى كندر بر آن پاشيده و يا جبسين و عدس و گل ارمنى نافع است و اگر هر انفحه در آب سرشته بر منخرين گذارند يا در داخل آن لطوخ نمايند رعاف را قطع نمايد .
و يا به قول صاحب كامل اول آب شديد البرد بر سر ريزند بعد از آن مازوى سبز پوست انار گل سرخ مكد يك جزو عدس مقشر دو جزو حضض برابر همه را سائيده در آب آس و گلاب سرشته بر جبهه و يافوخ ضماد كنند .
و اگر خرقه كتان به گلاب كه به برف سرد كرده باشند تر كرده بر تارك نهند قوى تر خواهد بود و يا لوبيا سائيده مطبوخ به سركه ضماد نمايند و يا گل ارمنى عصارهء لحية التيس آرد عدس آرد جو گلنار مكد يك جزو كافور افيون مكد ربع جزو باريك سائيده به سركه سرشته ضماد سازند .
و گويند كه سرگين كبوتر يا خر سوخته به سركه بر حوالى بينى طلا كردن بىعديل است و يا آرد عدس آرد لوبيا صندل خطمى آهك كشته و قدرى كافور در آب آس تر و سركه سرشته بر سر طلا نمايند .
و اگر آرد جو گيرو گل ملتانى آمله هر يك سه ماشه نشاسته صندل سرخ گچ كهنه گل اجاع هر يك نيم توله كافور افيون هر يك يك ماشه با سركه و گلاب يا آب بكن يا آب كشنيز سبز بر پيشانى و تارك سر طلا نمايند از مجربات عم حكيم شريف خان صاحب است و كذلك نشاسته صندل سخ گل ملتانى به سركه و گلاب سائيده بر پيشانى طلا كردن .
و ايضا عدس مقشر صندل سفيد خطمى ماميثا گچ و اندك كافور به آب مورد بر يافوخ و پيشانى طلا نمايند كه مجرب است و يا صندل سرخ تخم كاهو آب كشنيز آب خيار آب خرفه كافور شاهتره گيرو مساوى گرفته طلا نمايند و آرد جو گلنار اقاقيا عصارهء لحية التيس افيون صندل سفيد از هر يك سه درم كافور دانگى به گلاب سائيده بر پيشانى ضماد نمايند كه براى رعاف قوىتر و مجرب است و يا اقاقيا نشاسته گل ارمنى گلنار مساوى كوفته بيخته به آب مورد يا آب برگ تاك يا آب برگ بارتنگ سرشته طلا نمايند .
و ايضا ضماد برگ آس سائيده و كذا گلنار به آب بارتنگ و كذا صدف مع لحم او كوفته و كذا غبار آسيا و كذا استخوان سوخته به سركه و كذا زبل حمار وحشى به زردى بيضه و كذا افيون به گلاب حل كرده هر واحد نافع است و كذا آمله در شير بز سوده و قوىتر از اين اين است كه آمله گل سر شور و دخانه آهن گران آرد نخود بريان هر يك هفت ماشه در آب گل سدا گلاب سائيده ضماد نمايند .
و اما شمومات سرگين خر تازه شميدن نافع است و كذا گلاب و كافور و سركه و صندل بوئيدن و كذا شم ارائح منتن و كذا شم كافور تنها و كذا شعر جدى بخوراً نافع .
و اما حشايا پس به ريشه نى و به سر جاروب و به پنبه بردى و يا سائر پنبه كه از نبات بر مىآيد بينى را پر نمايند
تعليم : [ در رعاف صعب ]
به قول شيخ در رعاف صعب كائن از غليان حرارت شديد باشد يا انفجار شرائين لا بد است از فصد سر رو بارك مقابل منخر سائل و از حجامت مؤخر سر به شرط خفيف و بر پستان مقابل تعليق بلا شرط و گاهى به اخراج خون از فصد قيفال يا از رگ كتفى چندان حاجت افتد كه غشى كند و چون مؤدى تعتبى گردد فى الفور ساكن شود و اين در رعاف شديد وافر به كار برند بلكه واجب است كه فى الفور مبادرت كنند چون بشدت رعاف و حفر احساس نمايند قبل از آنكه قوت سائل شود .
و اگر به حفر شديد يعنى به قوت و دفع شديد نباشد و ليكن به قطرات و يا به نوائب باشد در اين صورت