در گوش چكانند و كندر زعفران جندبيدستر مساوى قرص ساخته خشك نموده قدرى از آن در شراب گداخته تقطير نمودن مجرب است .
و اگر يكى را از روغنهاى گرم به آب پياز گرم نموده سه قطره در گوش چكانند فائده دهد و آب ترب با روغن گل از اين قبيل است و قطور زهزهء گاو به آب گندنا يا روغن گل نيز نافع و كذا حنظل در زيت جوشانيده صاف نموده مفيد و يا كندر زعفران فرفيون جندبيدستر خربق سفيد مرمكى هر يك سه جزو نطرون بورهء ارمنى هر يك دو جزو كوفته بيخته در شراب حل كرده در گوش چكانند كه طرش را نيز سودمندست و قطور شيره برگ پان يا برگ آگ يا ادرك يا آب پياز نافع و ترب يا پياز را كاويده در آن بعضى روغنهاى گرم سيما روغن قسط پر كرده بر آتش نهند پس صاف كرده سه قطره چكانند و آنچه خاص دوى را نافع است مغز بادام در بول گوساله سائيده نيمگرم چكانيدنست و چكانيدن آب برگ شفتالو و كذلك صبر در آب سائيده نافع است و يا افسنتين بابونه در سركه جوشانيده گوش بر بخار آن دارند و بعده آب زهره گاو يك توله روغن گل روغن مغز خستهء شفتالو هر يك دو توله به آتش ملائم بجوشانند تا آب برود و روغن بماند پس صاف نموده نيم درم افيون خالص در آن حل كرده جند قطره در گوش چكانند و آنچه در علاج گوش بلغمى و ريحى و طرش بارد و ريحى مسطور شد در اين جا نافع است .
اقوال حذاق :
[ سويدى ]
سويدى گويد كه از انجير و خردل در آب سوده فتيله ساخته در گوش نهادن در ازالهء دوى و طنين مجرب من است و مرزنجوش شرباً و بخوراً و قطوراً نافع و كذا تبخير گوش به سركه يا زوفاى خشك يا نسرين خشك يا شيح جبلى و كذا قطور حب الغار در عسل پخته و يا روغن غار به روغن گل و شراب كهنه و يا بول بقر و يا آب پياز به روغن گل يا عسل به نمك اندر آنى سوده آميخته و يا روغن نسرين و يا سركه و روغن گل و روغن پسته به شحم مرغابى و يا مورچه به زيت و سداب جوشانيده و يا به ورق به شراب كهنه و يا زهرهء جاموس و يا روغن نارجيل و يا هر زهرهء كه ميسر آيد به شير زن آميخته و يا روغن ناردين به شحم بط و يا قنب به عسل و عصارهء سداب آميخته هر واحد مفيد است .
و به قول جالينوس تبخير به بخار پودينه و شرب شربت پودينه و نهادن قدرى پودينه در گوش نافع ترين اشيا در اين مرض است .
[ مسيحى ]
مسيحى گويد كه اگر با گرانى سر و ضعف در سمع باشد روغن ترب و روغنى كه در آن جندبيدستر پخته باشند در گوش چكانند روغن و بر بخار افسنتين و مرزنجوش و شيح و پودينه و صعتر انكبه آب نمايند و اسهال به حب قوقايا كنند و تلطيف غذا نمايند .
و اگر با ريح نافخه باشد باشد اندكى فرفيون به روغن حنا سوده نيمگرم در گوش چكانند و يا جندبيدستر به روغن سداب بستايند و در گوش چكانند .
و اگر از خلط غليظ تشبث به عضو باشد بايد كه بوره ارمنى را به سركه و عسل سائيده بچكانند و يا خربق سفيد و جندبيدستر و زعفران مساوى سوده به سركه و روغن حنا بار ديگر سائيده در گوش چكانند پس اگر با درد باشد بجاورس تكميد بسيار نمايند بعده بر طبيخ پودينه و شيح و مرزنجوش انكبه آب كنند و جندبيدستر و فرفيون در روغن فرنبق سائيده در گوش چكانند دوا نافع ثقل سمع و دوى و طنين بگيرند خربق سياه يك مثقال جندبيدستر و مر هر واحد نيم مثقال نطرون ربع مثقال در سركه سرشته نيمگرم استعمال نمايند دوا براى اصوات حادث در گوش كندش و زعفران و جندبيدستر هر واحد يك مثقال بوره ارمنى چهار مثقال كوفته قرص سازند و در شراب حل كرده استعمال سازند و اين دوا طنين را نافع است بگيرند قرنفل نيم درم و مشك يك دانگ هر دو به آب مرزنجوش يا سداب سائيده در گوش چكانند و براى رياح غليظ برنجاسف و مرزنجوش و روغن سوسن جوشانيده و در آن جندبيدستر حل كرده در گوش چكانيدن نافع است و يا آب سداب به عسل آميخته در گوش چكانند .
[ شيخ ]
شيخ مىنويسد كه آنچه از خلط لزج بارد باشد مخصوص براى او اين قرص مجرب است بگيرند خربق سفيد سه جزو و زعفران پنج جزو و نطرون ده جزو و از آن اقراص ساخته استعمال نمايند و از ادويه مشتركه جامعهء مجربه براى آنكه از ضعف يا از سده يا از خلط باشد اين است كه بگيرند قرنفل و تخم گندنا هر واحد نيم درم و مشك يك دانگ و به آب مرزنجوش و سداب يا به شراب بچكانند و همچنين طبيخ برگ صنوبر و طبيخ برگ شمشاد و طبيخ برگ غار و بايد كه در جميع آن از تناول طعام بشب اجتناب نمايند .
[ بعضى علماى متقدمين ]
بعضى علماى متقدمين گفتهاند كه چيزى نافعتر براى صفير از دواء الفوتنج موصوف براى حفظ نيست كه آن چيزى است كه الله تعالى براى اين پيدا كرده و نفع مىكند آن را قطور معمول از زوفا و برگ صنوبر و حب الغار و آنچه در به آب طرش و درد گوش از معالجات مشتركه و خصوصاً بارد را گفته شد آن را ملاحظه نمايند .
[ ابن عباس ]
ابن عباس گويد كه هر گاه دوى و طنين در گوش عارض شود بايد كه روغن سوسن يا روغن ناردين يا روغن قسط به اندك آب برگ عزب چكانند و يا بگيرند خربق سياه و جندبيدستر مساوى زعفران برابر هر دو به سركه حل كرده در گوش چكانند و يا بگيرند زوفا و غيره كه در قول شيخ گذشت و به آب پخته در گوش چكانند و چون روغن ترب به آب سداب بر هم زنند و در گوش چكانند آن را نفع كند .
صفت دواى نافع طنين و ثقل سمع بگيرند كندش يك درم زعفران چهار دانگ خربق سفيد و به ورق هر واحد سه درم باريك سائيده به شراب سرشته قرص سازند و نزد حاجت در سركه خمر حل كرده در گوش چكانند ديگر ميعهء سائله يك جزو روغن خيرى سه جزو جوشانيده سرد كنند