هر يك هفت توله دهند و اين بخور نمايند قيصوم تمام مرزنجوش باديان بابونه مكوه هر يك يك توله جوشانيده به كار برند و روغنهاى محلله و جندبيدستر در گوش چكانند مثلًا مرزنجوش افسنتين گل و بيخ بابونه صعتر ابهر اكليل سنبل الطيب دارشيشعان برگ دفلى هر يك نه ماشه مكوه يك نيم توله جوكوب نموده در يك نيم پاو آب شب خيسانيده صبح بپزند كه مهرا شود و سوم حصه بماند ماليده صاف نموده روغن گل و بادام تلخ و بابونه هر يك سه توله داخل كرده بجوشانند تا آنكه آب بسوزد صاف كرده بزر البنج تلخ گل بابونه صحرايى هر يك نه ماشه جندبيدستر سه ماشه آميخته به كار برند و در روغن راحت جندبيدستر آميخته چكانيدن عظيم الاثر است و انكباب بر گل بابونه تازه يا خشك در سركه جوشانيده و كذا بر طبيخ زوفاى خشك نيز مفيد .
و اگر بابونه اكليل الملك قيصوم هر يك ده درم پودينه تمام مرزنجوش اذخر پوست بيخ باديان و بيخ كرفس گل سرخ هر يك پنج درم در ده آثار آب بجوشانند هر گاه سه آثار بماند سر و گوش را بر بخار آن دارند و به آب آن تنطيل حوالى گوش و سر نمايند به نحوى كه آبى در سوراخ گوش نرود براى طرش ريحى بعد تنقيه و آنجه عقب مسهل به سبب بخارات پيدا شده باشد نافع است .
گيلانى مىنويسد كه علاج طرش حادث از رياح غليظه تقطير محللات است مثل اينكه بگيرند بورهء نان يك جزو و آب افسنتين دو جزو در روغن گل نيم جزو گلاب سه جزو در شيشه كرده بر هم زنند تا هموار گردد در حمام قطور نمايند و اول بر طبيخ حشايش حاره مثل افسنتين و شيح و مانند آن انكباب نموده پس شياف كه از زرائند مدحرج و عصاره افسنتين هر يك نيم درم فرفيون و قسط هر يك ربع درم در زهرهء گاو سرشته ساخته باشند يكى از آن در روغن بادام تلخ حل كرده در گوش چكانند كه به اين ثقل سمع نو و كهن را كه از برودت و اخلاط غليظ و رياح غليظ باشد و وجع بلغمى و ريحى و طنين و دوى ريحى را نيكو است و حمام بر ناشتا به صبح نافع است .
علاج طرش ورمى
اگر به سبب اورام حار يا بارد حادث شود تدبيرش به نحوى بايد كرد كه در وجع گوش حار ورمى و بارد ورمى مسطور شد .
و گيلانى گويد كه اگر مرض به سبب ورم حار در عصبه باشد علاجش فصد قيفال و حل طبيعت به ماء الفواكه و طبيخ هليله و مانند آن است و غذا به ماء الشعير سازند بعد از آن روغن بادام و روغن نيلوفر در گوش چكانند .
و اگر درد قوى گردد بگبرند افيون يك تسوج و جندبيدستر يك تسوج و هر دو در سفيدى بيضه حل كرده در گوش چكانند و يا به حيلهء ديگر در گوش رسانند ليكن بآهستگى و بهترين ادويه كه استعمال نمايند اين قرص است كه بكيرند افيون يك جزو و جندبيدستر يك جزو بعده برگ اسپغول و برگ بارتنگ و عصى الراعى كوفته در عصير نبيذ بپزند تا غليظ گردد بعد از آن اين حشايش برآورده بكوبند و بيفشارند و به اين آب قرص هر دو ادويه مذكوره بسازند و خشك كرده به شير زنان حل نموده سر ميلى كه بر آن صوف پيچيده باشند در آن فرو برده اندر گوش چكانند سوراخ گوش را بصوف بند سازند .
و اگر از اين ساكن نشود معلوم نمايند كه ورم در طريق نصج و جمع مده است و چون ريم كند معالجه به ادويه قرحه گوش نمايند و در علاج او مسلك ثقبه گوش به رفق مسلوك كنند زيرا كه اجتماع چرك در گوش در مرض افزايد و اين دو آن را نفع كند اگر در وقت او استعمال نمايند بگيرند شياف ابيض و به آب قطر حل كنند و اندكى افيون و صمغ فارسى مخلوط كرده در گوش چكانند .
و هم او گويد كه از صمم نوعى است كه حادث شود و پيش از آن نبود و آن عسر البرء باشد و اين چنان بود كه ورم در صماخ كه پيدا شود حثى كه ثقبه را بند كند و بعد از آن صلب گردد و باقى ماند و تحليل نشود و يا در آن ثولول و يا لحم برويد و صلب شده سوراخ گوش را مسدود سازد و به سبب خفاى او از حس مدرك نگردد پس اولى آن است تعرض به علاج مثل اين نوع نكنند مگر نزد اضطرار .
و ايضا او گويد كه آنچه عجيب النفع است در ازالهء صمم حادث و طرش و خصوصا آنچه بعد از اورام و انفجار آن باقى ماند اين است كه بگيرند سير خشك و دانهء او برآورده از پوست او خوب پاك كنند بعد از آن روغن بادام تلخ بقدرى كه آن را بپوشد بر آن اندازند و بجوشانند چنان كه دانهاى او سرخ شود بلكه مائل بسياهى گردد پس صاف نموده اين روغن هر روز و شب به چند مرتبه در گوش چكانند گه اين دوا در اين معنى بالغ النفع است بارها آزموده ايم و بسيار نافع يافتهايم .
و بعضى گويند كه اين دوا نفع به حد كمال مىبخشد تا دو هفته هر روز و شب مكرر دو سه قطره از آن بچكانند .
علاج باقى اقسام طرش
آنچه از رطوبت و يبوست ساده حادث شود حسب سبب تعديل مزاج كنند باشربه و اغذيه و نطولات و قطورات و سعوطات مناسبه كه در علاج امراض رطب يابس دماغى مفصل مسطور شده و نادر باشد كه رطوبت ساده سبب طرش گردد و لهذا شيخ الرئيس و سمرقندى به ذكر آن نپرداختهاند .
و گويند كه در آن مثل مشك جندبيدستر و مورد و گل سرخ و اقاقيا و دارچينى و قرنفل و امثال آن نافع است و در يبوست بى ماده بهر ترطيب مزاج دماغ انكباب بر بخار آب شيرين و قطور به شير دختران در گوش ريختن روغن گل و يا شير تازه و يا نطولات مرطبه بر سر و چكانيدن و ماليدن شيرها و روغنهاى مرطبه و جز آن كه در علاج امراض يابس دماغ