و غذا ماء الشعير اگر با تپ باشد و الا مزررهء بنوماش بمغز بادام و اسهال طبيعت بماء الفواكه و مطبوخ آن يا به مطبوخ هليله كه در آن سردار و از سقمونياى مشوى نيم دانگ باشد و بعد تنقيه تام آب انار مطبوخ معصور با پوست آن در گوش چكانند و يا اندك روغن گل بچكانند .
[ سعيد ]
سعيد گويد كه اگر طرش قريب العهد حادث از مرهء مرتفع به سوى سر باشد علاجش سهل است زيرا كه اگر تنقيه بدن از خلط مرارى به مطبوخ هليله كنند و تدبير او بعد تنقيه به تدبير مبرد مرطب نمايند ورم باستحمام و تخويف از اخذ اغذيهء حارهء مولدهء مرهء صفرا كنند و در گوش روغن گل اندك با سركه و يا آب انار و روغن حمل چكانند طرش او زائل گردد .
[ ايلاقى ]
ايلاقى مىنويسد كه اگر سوء مزاج مع ماده باشد نگاه كنند كه آن كدام خلط است پس استفراغ او نمايند و تقطير دوا و روغن در گوش قبل از استفراغ جائز نيست و بعد استفراغ نطولات و قطورات استعمال كنند پس اگر ماده صفراوى باشد به حب ذهب و قرص بنفشه استفراغ سازند .
و اگر سه مثقال اطريفل صغير با يك مثقال ايارج فيقرا آميخته بدهند صواب باشد .
و اگر از هليلهء زرد يك مثقال و ايارج فيقرا همچندان حب بسته دهند نيز مادهء صفرا را از سر فرود آرد و اين اطرسفل كشنيزى منع بخار از دماغ كند .
صفت آن هليلهء كابلى بليلهء آمله هر يك ده درم گل سرخ كشنيز خشك هر يك پنج درم ادويه را جدا چدا كوفته بيخته به روغن بادام چرب كرده به عسل سه چند بسرشند و در بعض نسخ كشنيز به وزن مجموعه ادويه است .
[ خجندى ]
خجندى گويد كه اگر به سبب غلبهء صفرا باشد هر صبح شربت نيلوفر و خميرهء بنفشه و شربت عناب يا شربت تمر هندى و آلو دهند و تليين بحقنهء لينه يا به آب انارين مع شيرخشت نمايند و بعد تنقيه تامه روغن گل به اندك سركه در گوش چكانند .
[ قرشى ]
قرشى گويد كه اگر طرش از حرارت صفرا با خون باشد در دموى فصد كنند و استفراغ صفرا به طبيخ بترشى مناسب اقتصار نمايند و در گوش روغن بادام شيرين و روغن كدو چكانند يا روغن گل به اندك سركه بپزند تا سركه فانى شود و روغن باقى بماند در گوش چكانند و گاهى براى تبريد و ترطيب قوى به آب كاهو يا شياف ماميثا به روغن بنفشه يا شير دختران حاجت افتد اين همه نيمگرم بچكانند .
[ انطاكى ]
انطاكى گويد كه در طرش حار اولًا فصد قيفال مخالف بگشايند و بعد سه روز محاذى بعده تبريد به ماء الشعير و تمر هندى و در صفراوى بخيار و شير بز نمايند يا طبيخ هليلهء زرد و شربت فواكه دهند بعد از آن اگر در اينجا درد باشد افيون در بول نر گاو و يا زهرهء بز يا آب پياز سفيد حل كرده بچكانند و از مجربات در ازالهء طرش عارض بعد امراض حاده ملازمت خميرهء بنفشه به ماء الشعير و شربت خشخاش و هر شب حك پايها و مالش آن به روغن گل است و در نزهه گويد كه گاهى صمم عقب حميات حاده پيدا شود و سبب آن كثرت صعود بخار به سوى دماغ است و اين گاهى خودبخود زائل شود اگر بخار رقيق باشد و اين از مجربات من در آن معجون بنفشه و ترياق الذهب و طبيخ امرود و كشنيز و مرزنجوش است هر كدام ازينها كه بهم رسد .
علاج طرش بارد ساده و مادى
در صورت برودت بى ماده هر چه در علاج درد گوش بارد ساذج مذكور شد و سواى تنقيه آنچه بهر طرش بارد مادى بيايد استعمال نمايند و روغن يا سير و روغن وسن و قسط شبت به اندكى جندبيدستر با مشك يا مر يا قطران بچكانند .
و اگر طحم حنظل يا بيخ او به روغن كنجد بپزند و در گوش چكانند نافع بود .
و اگر اقوان اكليل الملك قيصوم هر يك ده درم اذخر مكى پوست بيخ باديان پوست بيخ كرفس هر يك پنج درم پودينه مرزنجوش خشك نمام ريحان خشك هر يك يك كف باديان پوست ترنج هر يك سه درم در ده رطل آب بجوشانند تا شش رطل بماند و گوش بر بخار آن دارند براى طرش از برودت ساذج و مادهء غليظ نيز نافع است .
و به قول رازى قاقلهء كبار شرباً و قطوراً سودمند بود .
و اگر از برودت مادى باشد بعد از تنقيه به مسهل گرم و حب ايارج انكباب و قطور روغن مخترعهء راقم كه در قرابادين مسطور است در ازالهء طرش مجرب است و هر چه در علاج درد گوش بارد و مادى مذكور شد به كار برند و اطريفل اسطوخودوس بخورند و يا اسطوخودوس سوده باطريفل صغير سرشته بخورند و بالايش عرق گاو زبان هشت توله عرق عنب الثعلب پنج توله بنوشند و شربت اسطوخودوس به نسخهء بقائى نيز مفيد است و يا اسطوخودوس يك جزو كشنيز خشك ثلث جزو مرزنجوش ربع جزو مصطكى هليلهء كابلى كندر هر يك نه جزو باريك سائيده بيخته به عسل بسرشند و وقت خواب بخورند و گاهى اين اجزا را جوشانيده وقت نوم ميدهند و گويند كه به هر دو طريق مجرب است .
و اگر قبض طبع باشد هر شب گلقند عسلى يا اطريفل صغير بخورند و از اغذيه مؤلد بلغم بپرهيزند و نخوداب به لحوم جيد مع مصالح گرم تناول نمايند و روغن گل آب ترب پخته در گوش اندازند و روغن خستهء زردآلوى تلخ مجرب است و كذا روغن خستهء شفتالو .
و به قول افيلغرس از روغن تخم ترب خلق كثير شفا يافته و يا آب سداب سبز و عسل هر دو برابر نيمگرم چكانند .
و ايضا جندبيدستر و به ورق هر يك سه ماشه در طبيخ خربق يا شراب كهنه آميخته چكانند .
و اگر از انجير سفيد لحم و عسل بستانند و بورهء خردل و قرومانا كوفته بدان بسرشند و فتيله ساخته در گوش نهند مفيد بود و همچنين مرزنجوش خردل