كشنيز سبز سائيده اطراف گوش را ضماد نمايند و طلاى نرد به آب كشنيز سبز و آب عنب الثعلب سبز سائيده ضماد كردن نيز نافع و يا صندل سرخ فوفل حضض گل ارمنى عدس مقشر شياف ماميثا و قدرى زعفران كوفته بيخته به آبهاى مذكوره يا گلاب ضماد نمايند و يا آرد جو عنب الثعلب صندل سفيد صبر اكليل الملك عوض عدس و زعفران داخل كنند و در انتها بابونه آرد باقلا افزايند و عند شدت وجع قدرى افيون اضافه كرده در سفيدى بيضه مرغ آميخته ضماد سازند .
و اگر سفيداب ارزيز مرداسنگ هر واحد يك درم فوفل حضض اقاقيا هر يك دو درم صندل سفيد ماميثا هر يك سه درم گل قيموليا پنج درم گل ارمنى ده درم كوفته بيخته به آب كاسنى مكرر طلا كنند جهت ردع مادهء اورام ملتهبه گوش مفيد بود و همچنين قطور شياف ابيض كافورى در شير دختران و سفيدى بيضهء مرغ و لعاب اسپغول آميخته نافع و چكانيدن سفيدى بيضهء مرغ به روغن گل ممزوج كرده نيز مزيل ورم و مسكن دردست و كذا تقطير روغن گل و شير دختران مخلوط كرده مفيد است .
و اگر احتياج ببينند بعد نضج ماده به مسهل بارد تنقيه نمايند .
و گويند خطمى به روغن گاو پخته ضماد كردن مسكن الم و مزيل ورم حار گوش است و كذلك ضماد گل بنفشه تخم كتان هر واحد يك جزو گل خطمى دو جزو كوفته به آب پخته نافع .
و اگر ورم تحليل نشود و درد زياده گردد و تپ شدتمند بدانند كه ريم مىكند پس لعاب حلبه لعاب تخم كتان لعاب تخم مرو به شير دختران آميخته نيمگرم در گوش چكانند تا كه نضج يافته منفجر گردد .
و ايضا انفجار اضمده و بخورات منضجه به كار برند مثل برگ نيب و برگ بكاين و برگ آس هندى كه به گلاباس مشهورست و يرگ توت و جز آن دميدهء گندم با قدرى پياز و نمك در شير پخته گوش بندند و آب پياز سفيد به سفيدى بيضهء مرغ در گوش چكانند و بعد انفجار آنچه در قرحه گوش خواهد آمد براى تصفيه ريم و اندمال قرحه به كار برند و آنجا كه ورم حار گوش از نزله باشد عناب به عرق شاهتره جوشانيده شربت نيلوفر داخل كرده بياشامند و گاهى بهدانه نيز افزوده مىشود .
و اگر با هذيان باشد و آن مهلك است بعد فصد و حجامت قفا و تبريدات اسطوخودوس گل بنفشه جوشانيده و شيرهء مغز تخم تربوز شيرهء تخم خيارين شربت بنفشه داخل كرده خاكشى پاشيده بدهند بعده مسهل صفرا دهند و با ورم گلو و تپ گرم باشد عناب چهار دانه گل بنفشه شاهتره هر يك چهار ماشه جوشانيده شيرهء خيارين شيرهء مغز تخم تربوز هر يك شش ماشه شربت بنفشه دو توله داخل كرده خاكشى چهار ماشه پاشيده بنوشانند و يا اطريفل كشنيزى توله خورده عناب پنج دانه گل گوش گل نيلوفر خطمى گاو زبان هريك چهار ماشه سپستان نه دانه در آب گرم خيسانيده صاف نموده شيرهء سفيدى بيضهء مرغ خشك چهار ماشه شربت نيلوفر دو توله داخل كرده خاكشى پاشيده بنوشند و برگ عنب الثعلب برگ نيب گل بنفشه گل خطمى بابونه اكليل الملك پشك بز در آب جوشانيده بخار آن به گوش بگيرند و حضضض مكى حضض هندى صندل سرخ گل خطمى عنب الثعلب كوفته بيخته در آب عنب الثعلب تازه و مغز فلوس خيارشنبر سرشته گرداگرد گوش ضماد نمايند و ايضا مع آماس گاو زبان عناب بنفشه عنب الثعلب شاهتره جوشانيده صاف نموده شربت بنفشه آميخته بنوشند و مغز فلوس در عرق باديان حل كرده نيمگرم بر ورم طلا نمايند غذا وال خشكه يا شله با دال مونگ يا آش جو .
و بدانند كه بخور از شير بز مسكن دردست .
و اگر با جوش خون در آخر ربيع از ريزش نزله بر گلو و گوش ورم گوش و تبخاله گلو بهم رسد بعد فصد سررو از طرف لعاب بهدانه شيره عناب شيرهء كشنيز خشك شيره كاهو عرق گاو زبان عرق نيلوفر شربت نيلوفر خاكشى بدهند و طلاى نرد به آب كشنيز سبز سائيده بالاى گلو طلا سازند و غرغره لعاب آب كشنيز سبز آب برگ حنا شيره كاهو به آب برآورده غرغره نمايند و يا عوض طلاى نرد جدوار حضض صندل سرخ گل ارمنى مساوى به آب مكوه سبز يا كشنيز سبز بر ورم گلو ضماد سازند و شياف ماميثا يا مهاوطى به آب مكوه سبز در گوش چكانند و وقت شام لعاب بهدانه عرق شاهتره عرق نيلوفر عرق گاو زبان عرق مكوه شربت نيلوفر خاكشى بنوشند .
تعليم : [ اگر ورم خارج ثقبهء گوش در اجزاى غضروف باشد ]
اگر ورم خارج ثقبهء گوش در اجزاى غضروف باشد به نظر در آيد و آن قليل الخطرست درد شديد و تپ در آن لازم مىباشد معالجهء او بارد جو نمايند كه در ميفختج پخته ضماد كنند يا آرد باقلا بنفشه خطمى آرد جو بابونه اكليل الملك كوفته بيخته به آب نيمگرم و روغن بنفشه سرشته ضماد نمايند و بس است كه ضماد عنب الثعلب و روغن كنجد و آرد گندم نيمگرم كفايت مىكند و كذا تضميد گوش بخشخاش سفيد كوفته به اندك آرد جو پخته .
و اگر در شراب بپزند و با قيروطى معمول به شحم بط مخلوط كرده ضماد نمايند تحليل صلابت و ازاله ورو و تسكين وجع كند و در اينجا وادعات استعمال نكنند بلكه خرقه در آب گزم تر كرده يا نمك گرم نموده تكميد گوش نمايند و بعد دو روز يرگ كرنب در روغن زرد كهنه بيخته بر ورم نيمگرم ضمادن مايند تا كه تحليل نمايد و يا آب كرنب و روغن كنجد را يك جوش داده آرد باقلا بر آن پاشيده نيمگرم بدان ضماد نمايند تفهيم تدبير بثره گوش مثل تدبير ورم است .
و ايضا شيره عناب لعاب بهدانه عرق گاو زبان عرق كاسنى شربت بنفشه داخل كرده بنوشند و انزروت مرمكى مرداسنگ روغن گل شهد به آب برگ نيب با هم آميخته پارچه را آغشته در گوش گذارند .
و به قول شيخ اكثر در آن طبيخ انجير طبيخ انجير بگندم چون در گوش بچكانند يا از آن فتيله سازند كفايت باشد و به بخور آب گرم و غيره مسكنات وجع كه مذكور شد تسكين درد نمايند .
و ايضا پيه بط يا پيه ماكيان در روغن كنجد گداخته مكرر در گوش اندازند چون درد ساكن شود لعاب حلبه و غيره كه مذكور شد براى نضج اندازند و انكباب نمايند و هر گاه منفجر شود و ريم برايد فتيله به عسل آغشته در دهن گرم كردهاند اندر گوش گذارند پس از آن اندكى زاك سوخته بدمند خشك خواهد شد .
و اگر ريم غليظ بود قدرى زنگار بسكنجبين عسلى حل كرده با يك قطره زهرهء گاو و يك قطره روغن بادام بچكانند .
اقوال حذاق :
[ مؤلف اقتباس و خلاصه ]
مؤلف اقتباس و خلاصه مىنويسند كه در ورم دموى و صفراوى چارهء جز