كوفته بيخنه بمفيختج سرشته ضماد نمايند و صبح بحمام روند و يا انكباب نمايند بر بخار آب گرم و سعوط به روغن بادام كنند و ادمان حمام انفع علاجات آن است .
و به قول اطباى هند گل فتيلهء چراغ بر تهالى جستى نهند و اندكى روغن چراغ بر آن انداخته از سپيارى چهاله بسايند و سائيده آن را در چشم كشند و يا چرم دلو كهنه بر انگشت بسوزند كه زغال شود سائيده در پنبه پيچيده فتيله ساخته در چراغ به روغن سرشف روشن كنند و دودهء آن بگيرند و در چشم كشند و بر پلك بمالند و يا آب برگ دهنوره آب برگ بهنگره گرفته پنبه در آن تر كرده در سايه خشك نموده فتيلهء آن در چراغ به روغن شيرين بسوزند و دخان آن در چشم كشند .
و اگر جست به مقدار دو دام در ظرف آهنى بر آتش انگشت كه از نموده آب ساگ بتهوا اندك اندك بر آن چكانند تا خاكستر شده برنگ زرد يا سفيد گردد باريك سائيده در چشم كشند سلاق و شعر زائد و حكه و دمعه را نافع بود و يا پشك كورموش نصف سوخته و نصف آن غير سوخته سائيده به عسل طلا كنند و يا بيخ بسكهپرهء سفيد در سايه خشك كرده به آب سائيده در چشم كشند و يا پنجال كبوتر در شهد آميخته بر پلك بمالند و يا از سرگين خر به طريق پتال جنتر روغن برآورده بر پلك بمالند و يا پارچهء كهنهء باريك يا پنبه سه بار در شيرهء مغز بنوله تر كرده خشك نموده فتيلهء آن ساخته به روغن سرشف افروزند و كاجل آن گرفته در چشم كشند .
و اگر بيخ آگ سوخته خاكستر آن به آب حل كرده و حوالى چشم طلا كرده باشند خارش و سرخى و غلظ اجفان دور سازد و اكتحال توتياى سبز به آب عنب الثعلب نيز مفيد است و يا صدف سوخته سائيده در چشم كشيده باشند و يا كپحلى مار سوخته با روغن كنجد بر مزه بمالند و يا مگس گرفته سر آن دور نموده خشك كنند و به آب سائيده طلا نموده باشند و يا حب سلاق كه در آن سپيارى چهاليه داخل است در چشم كشند و طلا نمايند .
و اگر خشت كهنه بگيرند و باريك سائيده در روغن زرد لت كرده در پارچه پوئلى بندند و در تهالى پهول پوئلى را بگردانند و روغنى كه در ظرف جمع شود گرفته بر پلك چند روز بمالند از مجرباتست .
و اگر بگيرند زلوى كلان يك عدد و آن را در پارچهء كه ظروف كانسى از آن صاف مىكنند پيچيده در چراغ نهاده روغن گل در آن اندازند و آن فتيله را روشن نموده بالاى آن ظرفى گلى نهاده دودش بگيرند و بدان اكتحال نمايند در ازالهء سلاق بتجربه رسيده و قطور آب حصرم تازه يا كهنه در چشم مجرب سويدى است و اكتحال عصارهء زيتون برى به آب انارين معصور به شحم در ظرف مسى بى قلعى جوشانيده و يا آب بيخ خنثى به شراب كهنه و مر و زعفران جوشانيده و يا زنجار حديد و يا خولان به آب حصرم يا گلاب بر سنگ سوده و يا دقاق كندر سوخته و يا آب ترنج و يا عصارهء لبلاب يا صبر و يا زنجبيل و يا زيت عتيق و يا دخان ميعه و زفت و مر و كندر و بطم و صمغ صنوبر و قطران نيز نافع سلاق است و شياف صمغ عربى كتيرا هر واحد سه درم نشاسته دو نيم درم اسفيداج پنج درم كوفته بيخته به سفيدى بيضه سرشته شياف ساخته در گلاب سوده اكتحال نمودن نيز مفيد است و در سلاق كهنهء مزمن فصد قيفال نمايند اگر خون غالب باشد و الا براى جذب ماده حجامت ساقين يا ميان دو شانه كنند و بعده فصد رگ پيشانى گشايند و تنقيه به مسهل و حب ايارج يا به مطبوخ هليله و غاريقون و غرغره به ايارج فيقرا و عسل و مداومت حمام و تكميد و انكباب به آب گرم نمايند و بعد تنقيه و پرهيز از اغذيهء مولد خلط حاد و تناول اغذيهء محمود الغذا مثل گوشت بزغاله و طيور لطيفه خفيفه و نان گندم جيد الطبخ مردا سنگ سوده به روغن گل يا حضض و شياف ماميثا و يا اقاقيا گل سرخ آرد جو زعفران به آب برگ كاسنى يا آب برگ خرفه سرشته بر پلك طلا كنند و به شياف احمر لين يا حاد و برود حصرم اكتحال نمايند .
و اگر فائده نشود روشنائى و كحل جلاياى عزيزى استعمال كنند و نسخهاى آنها در فصول سابقه امراض عين مسطور شدند و اين روغن سلاق نيز معمول است نيله تهوتهه يك دام جوزبوا يك عدد هر دو را در يك دام پخته ريسمان خام گرداگرد مثل گنبد بپيچند و در بيست و چهار دام روغن گاو تر كرده دو ساعت نگه دارند بعد از آن همه را هفت روز از چوب دههاك كه درو فلوس چسبانيده باشند در ظرف كانسى نموده در چشم كشند بهتر از اين علاجى به نظر نيامده و جهت سبل و ديگر امراض چشم نيز به تجربه رسيده و مس سوخته نيم درم زاج سه درم زعفران فلفل هر واحد يك درم با شراب عفص بسايند كه مثل شهد گردد و بيرون چشم ضماد نمايند مجرب است و سرگين موش سوخته شنگرف سوخته سوده به عسل سرشته اكتحال نمودن نيز نافع سلاق مزمن است و خاريدن پلك بشكر طبرزد و بعد از آن استعمال شياف سماق و ذرور بقدرى حضض و اقاقيا بشب چند مرتبه و بعد از آن استعمال ادويهء مانع صعود بخار به دماغ مثل اطريفل و مرباى هليله سودمند بود و توتيا اقليميا ماميران زبد البحر هر واحد دو درم خولان چهار درم زنجبيل يك درم صمغ عربى پنج درم شياف ساخته در آب حصرم سوده اكتحال نمودن نفع بين مىنمايد و يا مغز بادام تلخ مغز خستهء عناب پرچه سفال كهنه كه بر چاه افتاده باشد هر يك سه ماشه به گلاب سه ساله در سنگ سماق دوازده پاس كهرل كرده از ميل جست در چشم كشند و كذا خاكستر پر طاووس و كذا خاكستر پارچه صافى ظرف كانسى مجرب است و در سلاق حادث بعد رمد زاج زرد سوخته زعفران سنبل الطيب هر واحد يك جزو شادنج ده جزو باريك سوده شياف ساخته در سايه خشك نموده به آن جفن را خاريدن از مجربات بوعلى سينا است .
و در نسخهء احمد بن ثابت نوشته كه ادويه را كوفته بيخته به سفيدى بيضه سرشته شياف سازند و بر سنگ گلاب سوده اكتحال نمايند .
و اگر چرم گاوميش يا ماده گاو دباغت كرده بسوزانند چنان كه سياه شود باريك
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 455
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص٤٥٥