ماليدن روغن گل و حضض و ماميثا و زعفران سودمندست بعد از آن شياف زعفران و برود حصرم و يا شياف احمر با شياف ديزج اكتحال نمايند اكتحال به شياف احمر لين به نسخهء قلانسى مجرب است و بعد خروج از حمام روغن گل بر سعفه ماليدن م برگ سوسن بر آن بستن در دو سه مرتبه مزيل سعفه است و از مجربات سويدى و طلاى پلك به مرداسنگ و حناى مكى نيز نافع .
و ايضا در بلغمى بعد تنقيه بلغم و اجتناب از اغذيهء مولد آن اكتحال به شياف اصفر و بعد از آن به شياف احمر لين نيز سودمندست و در سعفهء رطب بعد تنقيه خلط غالب باز و سفيداب اقليميا گلنار دمالاخوين مساوى سوده بحرير بيخته اكتحال نمايند و بعد از آن اكتحال به شياف احمر لين و شياف احمر حاد و ديزج و طلا به روغن گل كه در آن خاكستر پوست برنج يعنى پوست شلتوك و يا كاغذ مصرى سوخته داخل كرده باشند نافع .
و به قول ثابت بن قره در هر سه روز يك بار ايارج فيقرا يك مثقال خوردن و در آخر روز شورباى چوزهء مرغ تناول نمودن و در سى روز تا ده مرتبه به اين نوع عمل كردن و لزوم حمام و نزد خروج از حمام تدهين به روغن گل و ماليدن قنبيل و سفيداب بر آن و اجتناب از مؤلدات سودا و اغتذا بپايچه حملان شيرخوار و بزغالهء شيرخواره و گوشت آن و زردهء بيضهء نيمبرشت در اين مرض مفيد است .
و بالجمله چون سعفه كهنه شود به حب ايارج تنقيه و به شياف احمر حاد اكتحال نمايند .
و اگر زائل نشود بر آن شرط زنند و خون از آن برآرند و يا بشكر طبرزد بخارند به طورى كه در جرب اجفان ميخارند پس بروشنائى نمايند و بايد كه هنگام استعمال شيافات سعفه را بميل حك نمايند تا دوا به سهولت تأثير نمايد و در سعفهء يابس ترطيب بدن به ماء الجبن و مداومت حمام به آب شيرين و تناول زردهء بيضه نيمبرشت و چوزهء مرغ فربه و ضماد بقيروطى روغن بنفشه و موم و پيه مرغ نمايند .
نملهء جفن
و آن بثور صغار لذاع است كه در پلك به اندكى ورم حادث شود و زود مترقح گردد سببش انصباب خلط حاد محترق صفراوى است بر جفن .
و بعضى گويند كه نمله سه قسم است ساعيه و جاورسيه و آكله سبب او در اول مادهء صفراوى رقيقست و در دوم صفراى غليظ مخلوط ببلغم و در سوم صفراى حاد محترق و نشانش ظهور ورم مثل ورم پشه و مگس گزيده مائل بزردى و التهاب و نخش و نزد بعضى اكال با دبيب مانند دبيب مورچه و سرخى و سطبرى پلك و گاهى ريختن بعض مزگان و شگافتن بيخ موها و بيشتر به صاحبان مزاج گرم و در سن جوانى و بلدان حاره و تابستان بهم ميرسد و آن مرض غير مخوف است
علاج
فصد سررو و تنقيه به مسهل صفرا يا مطبوخ فواكه يا به آب انارين كه در آن پوست هليلهء زرد خيسانيده باشند و يا به شربت ورد مكرر و يا به هليله زرد و تمر هندى و سنا و شاهتره و سقمونيا نمايند و تسكين و اصلاح غذا و استعمال مزورات قامع صفرا مبرده مثل رمانيه و تمر هندى و مزورهء آب انار ميخوش و شورباى چوزهء مرغ و اجتناب از اغذيه مولد صفرا مانند ماهى نمكسود و شير و ماش و عدس كنند و بعد از آن گل مختوم به آب كشنيز و يا سفيداب به روغن گل طلا كنند يا آب كاسنى يا سفيداب به روغن گل و اندكى سركه يا گل ارمنى و حضض به آب كاسنى و يا عصارهء ماميثا و صبر و خولان و زعفران به آب كاسنى خواه گلاب و يا حضض مكى و مر صاف و زعفران محلول به سركه و يا شياف ماميثا و صندل و عدس به آب حى العالم و گلاب و آب برگ بارتنگ بر پلك ضماد نمايند و بعده در اين ضماد پوست انار ترش و مازو اضافه كنند و بهر تقويت چشم و تعديل مزاج آن به مثل برود حصرم اكتحال نمايند و اكتحال به شياف احمر لين و بعد از آن ببرود كافورى نيز سودمندست و ديگر باطليه مفيد سعفه پلك مثل مرداسنگ و عروق و حناى مكى و زراوند مربى به سركه و امثال آن كه در سعفه گذشت مفيد بود و آنچه در نملهء مطلق خواهد آمد نافع است .
نارفارسى جفن
و آن بثور اكاله است با سعى و رطوبت سببش صفرا مائل بغلظت و سوداويت است علامتش ابتدا بخارش با التهاب و رنگ آن مائل بر ماديت
علاج
بعد از تنقيه ماده مطبوخ فواكه و هليله زردو تعديل مزاج به شربت انار سكنجبين رمانى ضماد از برگ بارتنگ و عدس و گل ارمنى و سبوس گندم نمايند و بعد از آن پوست انار ترش در گلاب بپزند تا مهرا شود بر پلك ضماد كنند و افراط در تبريد ننمايند كه موجب غلظ ماده اين مرض مىگردد و هر چه در نارفارسى مطلق مسطور گردد به كار برند .
شرى
و اين مرضى است كه بر پلك اولا حكه و بعده ورم شبيه بگزيده مگس و پشه ظاهر گردد و در شب بيشتر اشتداد نمايد و مادهء آن مائيت حادهء صفراوى يا دموى يا بلغم شور يا مركب از دو يا سه از اينها مىباشد و در صفراوى حكه بيشتر و در دموى حمرت و در بلغمى كسالت بود
علاج
فصد قيفال و اسهال به مطبوخ فواكه يا تمر هندى و هليله زرد و خميره بنفشه نمايند و تلطيف تدبير و اقتصار بر مزورات مبرده قامعه صفرا و مطفى و مسكن غليان ماده مثل مزوره آلو بخارا و آلوبالو و انار و غوره و عدس مقشر و ماء الشعير محمض به آب فواكه كنند و بشادنج مغسول اكتحال و بگلاب كه در آن هليله زرد خيسانده باشند قطور و بلعاب