عظيم در منع آب و تحليل آنچه نازل شده ميدارد .
و اگر رقيق و صافى باشد صاحب ترويح و حاوى صغير گويند كه در ابتداى نزول بعد نضج به مطبوخ باديان سه درم بادرنجبويه اصل السوس جو مقشر نيم كوفته هر واحد دو درم با گلقند ده درم و تنقيه بدن و دماغ به حب ايارج ياقوقايا و تغذيه بمزورهء نخود مع قرطم و بعد تنقيه استعمال غرغره به ماء العسل و ايارج فيقرا و پرهيز از اطعمه بارد رطب و غيره اكتحال به شيافات حاده و اكحال مبدوهء آب مثل شياف مرارات و باسليقون نمايند .
و اگر مرارهء بز كوهى ده درم شحم حنظل يك مثقال فرفيون نيم درم سكبينج يك نيم درم سحق كرده در آفتاب خشك نمايند و به آب باديان سبز يا سداب تر شياف ساخته به گلاب حل كرده در چشم چكانند در ابتدا نزول الماء نافع بود و آنجه بصر را تيز كند و منع نزول نمايد و از آن ايمن سازد تنقيهء دماغ و سرست در هر سال يك بار يا دو بار به حبوب و ايارجات و مطبوخات و تناول آب باديان و آب سداب و طبخ وج و طبيخ دارفلفل و طبيخ ماميران و طبيخ عروق الاصفر و آب بادروج و اكل حلتيت و ترك مسكر و عشا و تخمه و جماع .
و اگر توتيا سائيده سه بار در آب باديان سبز تر كرده خشك نموده زنجبيل فلفل دارفلفل ماميران هر واحد مثل عشر توتيا داخل كرده به آب باديان بسايند و خشك كرده استعمال نمايند براى حدت بصر و منع نزول الماء سودمندست و گاهى يك حبه مشك در اين تركيب مىافزايند .
[ مصنف اقتباس ]
مصنف اقتباس مىنويسد كه در ابتدا جهت نضج اين مطبوخ دهند اسطوخودوس باديان مكوه بادرنجبويه هر يك نه ماشه اصل السوس مقشر بيخ كرفس پوست بيخ باديان هريك هفت ماشه قنطوريون دقيق انيسون هر يك چهار ماشه مويز منقى سه توله انجير زرد چهار عدد خميرهء بنفشه گلقند عسلى هر يك دو توله سائيده صاف نموده و غذا شورباى مرغ و كبك و سنگخواره نان خشكار تا يك هفته و بعد حصول نضج جهت تنقيهء دماغ وقت آخر شب حب قوقايا و ايارج و بنفشه و شبيار نه ماشه به عرق مكوه فرو رند و صبح در مطبوخ مذكور برگ سنا يك نيم توله هليلهء سياه سه توله تربد سفيد ريوند خطائى هر يك نه ماشه زنجبيل سه ماشه خيارشنبر ترنجبين هر يك هفت توله روغن بادام هفت ماشه اضافه نموده دهند و به جاى آب بر عرق مكوه و باديان قناعت ورزند و وقت دو پهر نخوداب مرغ نوشانند و وقت شام غذاى سابقه دهند صبح از مطبوخ اسطوخودوس بادرنجبويه باديان هريك نه ماشه اصل السوس هفت ماشه انيسون چهار ماشه شربت بنفشه چهار توله حرف نه ماشه و يا تودريبن و يا كنوچه پاشيده بنوشند و همين نمط چهار مسهل كنند و روز انتها تنقيه به حب ذهب و صبر كنند و اين تدبير وقتى سود دهد كه آب به غايت رقيق و صاف و نو در آمده باشد .
و اگر غليظ و كهنه شده باشد سود نمىدهد و بايد كه تنقيهء دماغ به كرات و مرات نمايند ئ افضل آن است كه در هر هفته ايارج فيقرا و يا حب ايارج نه ماشه بخورند و بعد حصول تنقيه تام جهت نشف رطوبات به اشياى مسدوده و ملطفه و مجليه مانند شياف مرارات و باسليقون در چشم كشند .
و اگر بصلاح نيايد بعد يك سال يا دو سال دستكارى نمايند و بهتر آن است كه در ابتدا بعد تنقيه هر شريان صدغين كنند و داغ بآهن دهند و بگذارند كه پخته شود ويم كند و تا چهل روز ببالايد .
و اگر در اين اثنا ريم بند شود اندكى تيزاب نهاده باز ريم را جارى سازند و مقويات چشم و دماغ مثل اطريفيلات و معجون وج خورانند .
[ نقل صاحب جامع از طبرى ]
صاحب جامع از طبرى نقل كرده كه علاج قبل از قدح چنين نمايند كه بمزاج مريض نظر كنند پس اگر از اعتدال كيفيتى خارج شده باسشد به سوى اعتدال رو كنند .
و اگر مزاج طبعى او احتمال استفراغ به ايارجات كند اول به مطبوخ افتيمون تنقيه نمايند بعده هفت روز مهلت داده تنقيه به حب ايارج يا حب قوقايا يا حب صبر بافسنتين و گل سرخ سازند و بعد تنقيه پرهيز كنند و بر الطف اغذيه اقتصار ورزند و از اغذيه مبخره اجتناب نمايند و بعد از آن قدح كنند اگر تأخير قدح به سببى رو دهد اكحال و شيافات مبد و آب استعمال نمايند و لزوم پرهيز كنند كه آب صافى گاهى بحسن تدبير و استعمال اين كحلها تحليل و جلا مىيابد اگر استفراغ به مسهلات جايز نبود به حقنه لينه به دفعات كثير تنقيه كنند و بعد تقين نقاع بدن بقدح بپردازند و يا به اكحال و شياف و مرارات اكتحال نمايند و مارقشيشا را در كوزه كرده گل حكمت رفته بسوزند تا خاكستر گردد و يك جزو او با دخان سقف مس گران و اقليمياى ذهبى هر واحد يك جزو فلفل نيم جزو سحق كرده به شراب كهنه تسقيه دهند و خشك كنند و مرتبهء ديگر به آب باديان تسقيه نمايند و خشك كرده بسايند و بحرير بيخته استعمال نمايند كه اين كحل بعد تنقيه بدن و سر اكثر استعمال نموده و نزول آب زائل شده .
[ حكيم عابد ]
حكيم عابد نوشته كه در بعض كتب معتبره ديدهام كه پياز مدور در آب و روغن زرد بپزند و بر نهار بخورند و از طعام شب اجتناب نمايند و رسومات ترك سازند و در جوف نهار نان ساده بخورند و مطبوخ مذكور به قدر هاضمه تناول كنند و از بست پياز تجاوز نكنند .
و اگر از طعام شب صبر نكنند در آخر روز نان محروس به آب بدهند و دو ماه كامل بر اين مداوامت نمايند و هر شب يا هر صبح يك بار از عسل مقوم به مثل او آب پياز يك ميل در چشم كشند كه اين تركيب ماء اسود را نفع مىكند .
انتباه [ هر گاه اين مرض مستحكم شود و بصر را بالكل زائل گرداند ]
: هر گاه اين مرض مستحكم شود و بصر را بالكل زائل گرداند غير از قدح تدبيرى سود ندهد .
و هرگاه ارادهء قدح باشد قبل ازو تنقيه بدن و دماغ نمايند .
و اگر احتياج باشد فصد نيز كنند .
و ايضا پيش از قدح نظر كنند كه از آبهاى مذكور كدام قسم است و قابل قدح است يا غير قابل و با سدهء عصبه مركب است يا نه اگر قابل و با سده باشد اول تفتيح سده كنند بتدبيرى كه در به آب بطلان سده خواهد آمد انفتاح سده قدح نمايند و آنچه غير قابل قدح باشد آن را با اين تدبير قابل قدح سازند كه تلطيف غذا كنند و كمتر خورند و از اغذيهء غليظه چون گوشت گاو و شير و عدس و از خوردن شب و جماع و شراب و استحمام و پياز و گندنا و بادروج و ماهى بپرهيزند و ماهى را خاصيتى