سنگ بصرى مغز تخم سرس پهئكرى شيشه كه در آئينه نصب مىكنند هر واحد يك دام خر مهرهء زرد هشت عدد باريك سائيده در چشم كشند براى پهلّى و ناخنه و دهند بتجربه رسيده و كذا نبات سفيد چهار درم سنگ بصرى دو درم شب يمانى يك درم توتياى سبز نيم مثقال مرواريد ناسفته يك مثقال مشك خالص يك مثقال كوفته بيخته شياف ساخته وقت حاجت به آب سائيده اندك بميل سفيدى چشم كشيدن به غايت مجرب است و قرنفل چهارده عدد تخم سرس تخم كهرنى هر يك هفت عدد شوراه قلمى نمك لاهورى هر يك يك درم آنبه هلدى دو درم سائيده در چشم كشيدن جهت بياض و سبل مجرب صاحب ذكائى است و كف دريا اقليمياى ذهبى هر يك دو ماشه سرمهء اصفهانى يك نيم توله شادنهء مغسول مرواريد ناسفته هر يك نيم درم سهاگه زنگار نيله تهوتها پوست بيضه مرغ .
و اگر از شتر مرغ باشد بهتر است هر يك سه نيم ماشه نوشادر فلفل دارفلفل قرنفل سنبل الطيب هر يك شش سرخ ماميران چينى نمك هندى هر يك يك ماشه به دستور سرمه ساخته صبح و شام در چشم كشيدن از معمولات حكيم وارث على خان است .
و در نسخه ديگر سرگين سوسمار آبگينه مرجان سرطان بحرى مار قشيشاهى ذهبى هر يك چهار دانگ عوض سهاگه داخل است و اكتحال سهاگه بريان و پهئكرى بريان هر واحد يك توله نوشادر نيم توله باريك سوده نيز جاله و پهلّى و دهند را نافع .
و اگر مغز تخم سرس مغز تخم كهرنى كوفته بيخته به آب برگ سرس كهرل كرده حب بندند و وقت حاجت به شير عورت سائيده در چشم كشند گل چشم و سبل را نافع بود و ودع و نيله تهوتها و دارفلفل و سنگ بصرى مساوى در آب هفت پهر كهرل كرده حب ساخته در چشم كشيدن نيز مفيد است و كذا از پنبه دانه روغن براورده در يك دام روغن دو دانگ كف دريا سوده آميخته چند روز در چشم كشيدن براى بياض سطبر مجرب نوشته .
و در نسخه مسيحى سرطان بحرى سوخته نيز داخل است .
و اگر نمك معقود بول طفل بريان كنند و به زعفران و مشك و زهرهء تمساح آميخته سوده به كار برند در ازالهء بياض اگر چه مزمن باشد بلا اذيت چشم مجرب و عجيب است و سهاگه و باره سنگها سوخته قدرى در آب ليمون كاغذى حل كرده در چشم كشيدن براى گل چشم از مجربات حكيم محمد جعفر است .
و ايضا ناخن فيل توتياى سبز زعفران به شير عورت پسر دار سائيده در چشم كشند و زنجبيل پهئكرى نمك لاهورى مساوى سوده هر روز دو سه نوبت در چشم كشيدن براى دفع گل چشم آدم و اسب و فيل مجرب صاحب تحفه است و دارفلفل فلفل سفيد هر يك دو درم نوشادر شامى يك درم نرم سوده بيخته در چشم سه ميل كشيدن و يك ساعت صبر نموده به آب شسته باشد اكتحال نمودن در قطع بياض منقول از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام است و توتياى هندى اقليمياى ذهبى اثمد جيد هليله نمك اندرانى اجزاى مساوى هر يك جدا جدا به آب باران نرم سوده جمع نموده اكتحال كردن در قطع بياض و ازالهء جميع امراض چشم از حضرت امام محمد باقر عليه السلام مروى است .
و آنچه طبرى از كحال بصره اخذ كرده زجاج اخضر محرق مغسول منخول است باضافهء بورهء ارمنى و زبد البحر .
و گفته كه اين از نوادرست و كذا سنگى كه از مثانه بر مىآيد و توبال حديد و يا بدل او زعفران الحديد و زبد البحر و بوره اگر با شراب كهنه تسقيه نموده خشك كنند و سحق بليغ نموده بحرير بيخته استعمال نمايند نيز از نوادرست و بقول ابن واقد و مالقى و غيره اگر آمله را در آب گرم يك شبانه روز تر كنند بعده دور كرده آملهء ديگر در آن آب يك شبانه روز بخيسانند و همچنين سه بار تكرار نموده صاف كرده آن را در چشم چكانند و يا آب برگ عوسج كوفته افشرده تا هفت روز متواتر تقطير كنند در ازالهء بياض قديم و جديد نافع .
و انطاكى گويد كه در بياض رقيق اكحال جاليه كفايت كند و غير آن محتاج بدان و به تنقيه است هر گاه غلبه خلط محسوس شود و با وثوق صحت دماغ اكحال قويه به كار برند و با ضعف آن تلطف مع راحت و استحمام و انكباب بر بخار آب گرم نمايند و بهترين اكحال در اينجا باسليقون كبير و روشناياى كبير و برود نقاشين و جوهرى است و از مجربات در جلاى بياض اين است كه بزرقطونا با شكر مساوى سائيده در چشم كشند و كذلك مغز بهدانه و مغز پنبه دانه با شكر مساوى و كذا پنج ميل صبح و مثل او شام از عقيق سوده كشيدن علاج جيد است و كذا سندروس برى قصب سوده و اين كحل از تراكيب من براى ازالهء بياض از چشمهاى مطلق حيوانات مجرب است كف دريا نمك لاهورى شب يمانى مرجان بورهء ارمنى جدا جدا سوخته هر كدام يك جزو سرگين سوسمار سندروس مرواريد ناسفته بيخ نى عقيق پوست بيضهء شبخ سوخته هر كدام نيم جزو جمله را به آب ترب و آب عوسج و آب قصب سه سه بار تسقيه داده بحرير بيخته به طريق كحل استعمال نمايند و يا بقطران شياف سازند و هنگام استعمال برى قصب سوده به كار برند .
و ايضا از مجربات رطوبتيست كه در شهد زنبور بود و هر كه آب پياز سفيد بقدرى كه خواهد بيفشرد و همچنين از ترب و اولا عسل را بر آتش نرم گذاشته كف او بردارد بعده به آب پياز پس به آب ترب پس به آب صعتر كه هر يك مثل وزن عسل باشد سه سه نوبت تسقيه داده فرود آورده در ظرف آبگينه نهند كحل مجرب در قطع بياض است چون در چشم محرور به گلاب يا شير زنان يا شير خر و در مبرود تنها يا با آب قصب قطور كنند و اين از ازالهء ظلمت بصر و قرحه و سبل و جرب و دمعه نيز كند و اين را پوشيده بايد داشت كه از اسرارست و كسى كه بول كودك و خون خروس و خون هدهد بگيرد و با هم آميخته بجوشاند تا غليظ گردد و بدان اكتحال نمايد در ازالهء بياض مجرب و از ذخائر است .
و گيلانى مىنويسد كه در بياض مزمن معالجه از تنقيهء بدن بدآنچه ملائم او باشد و تعديل مزاج به معدلات و اطريفل صغير مع سكنجبين نمايند
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 391
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص٣٩١